Slaapzak-praatje
1983-03-11
Wie van hier naar het Zuiden trekt, bijvoorbeeld om naar Nederland te gaan, vermijdt graag de grote steden Glasgow en Edinburgh met hun griezelige drukte. Die trekt daar net tussen door. Zo komt hij langs Stirling met zijn prachtige, op een hoge rots gelegen, historische kasteel: een onneembare vesting uit oude tijden. Vooraf passeert hij Bridge of Allan in het vacantiegebied van de grote steden: de Trossachs. En StirIing zelf blijft links liggen, sedert een nieuwe snelweg er omheen leidt. - Jaargang 27
- nummer 10
Aan de rotonde, die naar deze snelweg leidt, staat een groot kantoorgebouw. Het draagt de aantrekkelijke naam van Scottish Amicable. Dat zijn twee bijvoegelijke naamwoorden, die samen een veel langere naam aanduiden: de naam van een Schotse onderlinge vriendschappelijke verzekeringsmaatschappij. In dat kantoorgebouw nu, met het uitzicht op Stirlings machtige kasteel, tegen de achtergrond van de Trossachs, speelt het verhaal van het slaapzak-praatje.
-o-
Een mevrouw Janette Craig, 41 jaar oud en wonend te Bridge of Allan, was Hoofd van de afdeling Opleiding van genoemde verzekeringsmaatschappij. Dat houdt wel iets in, want in dit land van goede opleidingen en erkende diploma's is getalenteerd gebeunhaas niet goed mogelijk.
Aangezien deze Vereniging sedert lang nauwe banden onderhoudt met Stirling's Modans-school, geven haar stafleden daar geregeld lezingen over uiteenlopende onderwerpen. Zo had mevrouw Craig daar een lezing voor middelbare scholieren gehouden van 15 en 16 jaar. In het voorbijgaan had ze verteld: dat haar dochtertje, ook een tiener, met haar vriend op vacantie ging en vermoedelijk de slaapzak zou delen. Ze zei erbij dat ze zich daar geen zorgen over maakte, daar ze wist dat haar dochtertje de pil gebruikte.
Later bleek dat de tieners van de Modans-school in de wandelgangen domme en opgewonden taal hadden uitgeslagen, hetgeen via zijn zoontje aan de rector werd gerapporteerd. De rector stelde - na een maand wachten - het Hoofd van de afdeling Personeelszaken telefonisch op de hoogte van het gebeurde en eiste de garantie, dat mevrouw Craig niet weer voor een lezing zou worden uitgestuurd.
De Verzekerings-directie, hiermee geconfronteerd, stelde vast dat zulk een uitspraak tegenover 15- en 16-jarigen "de reputatie van haar maatschappij aantastte". Mevrouw Craig werd op het matje geroepen. Ze gaf het gebeurde eerlijk toe maar repliceerde, dat zowel de School als de Verzekering aan huichelachtigheid leden, wanneer ze daar met tegen konden.
De directie voerde aan, dat mevrouw Craig het vorig jaar al was berispt vanwege de inhoud van haar lesmateriaal voor de personeelsopleiding. Dat werd dus mede in rekening gebracht. Men liet mevrouw Craig alzo vallen maar tot een uitspraak kwam het niet. Toch pakte het haar zodanig aan, dat ze zich de volgende dag ziek moest melden, en binnen een maand was ze ontslagen! Nu stelde zij een actie in bij het bevoegde tribunaal, om eerherstel of schadeloosstelling te krijgen.
Vanwege de openbare zitting kwam deze zaak voluit in de krant. De Verzekeringsdirectie (vermoedelijk allemaal mannen) had het vrouwelijk Hoofd van de Personeelszaken naar de zitting gestuurd. Toen het tribunaal deze dame vroeg of zij zelf de uitspraken van mevrouw Craig als "grof wangedrag" zou betitelen, antwoordde zij: "ik heb geprobeerd mezelf op haar plaats te denken en ik zou het inderdaad grof wangedrag hebben gevonden, wanneer ik op een middelbare school iets dergelijks had gezegd".
-0--
Tot zo ver het krantenverhaal over een "sleeping bak talk", een slaapzakpraatje. Alvorens tot de ethische vragen over te gaan - wat u wel van ons zult verwachten - laat ons eerst de zaak op punten stellen.
Mevrouw Craig wordt door haar bazen van tijd tot tijd naar een bevriende school gestuurd om een lezing te houden. Dat zal wel niet over verzekeringswiskunde gaan - eerder een bijdrage aan de algemene vorming van tieners betekenen.
Begrijpelijk dat zij, met een dochter in de leeftijd van haar gehoor, zich aansluit op wat in de tiener-wereld leeft; aan wensen, mogelijkheden, moraal of immoraliteit. Ook begrijpelijk dat de levensinstelling van haar en haar man (je laat je dochters niet onbehoed op vacantie gaan) niet verbloemd wordt. Het kan zelfs van verantwoordelijkheidsbesef getuigen, wanneer ze de jongelui de raad geeft: áls het tot jeugdig verkeer zou geraken, draag zorg dat daar geen gevolgen van komen, want de ellende is met te overzien. *)
Het schoolhoofd koos echter (na een maand) het standpunt van absolute kuisheid en eiste de garantie dat deze spreekster niet zou terugkomen. We kunnen slechts raden wat in die maand gebeurd is. Gesprekken tussen kinderen en ouders? Tussen ouders en schoolhoofd? Bedreigingen tegen de school, die deze taal toestaat? De naam van de school in het geding? Een hek-van-de-dampositie?
In elk geval: de rector schoof alles van zich af en nu zat de Verzekering met de zwarte piet. Niet alleen de relatie met de bevriende school stond op het spel, maar de naam van de Verzekering met haar vriendelijke naam. Hoeveel verzekerden zouden haar in de steek laten, die slaapzak-praatjes verkoopt? En hoevelen zouden de Onderlinge om dezelfde reden gaan begunstigen? Dat is in zaken een zware beslissing: te weten geen ethische, maar en zakelijke beslissing.
De spreekster gaf tegenover de directie alles volmondig toe, voelde zich allerminst schuldig. Zodat de directie een zaak van het vorig jaar erbij moest halen, teneinde de zitting de moeite waard te maken. En hier kwam het uiteengaan der geesten: de directeuren keken naar omzetcijfers, de spreekster zag naar de opgroeiende jeugd: midden in de mogelijkheden en verleidingen van deze tijd.
Laten we hopen dat ook een directie van een Verzekeringsmaatschappij uit mannen met gewetens bestaat - maar men offerde mevrouw Craig wei op als een waardeloze pion. Beter dan één mens verloren ging, dan dat de naam der Maatschappij, en alzo haar omzet en winst, in het gedrang kwam. Begrijpelijk dat ze het verwijt, van haar onderwerp te zijn afgedwaald, als huichelachtig verwierp; wie zou al sprekende nooit een dwarsstraat aandoen? En wie hadden het slaapzak-probleem gecreëerd - de tienerjeugd, of de generatie, die verzekeringen dirigeert?
-0--
Misschien zegt een lezer, die de voorgaande opstelling volgde: wat nu - moeten we onze kinderen hun gang maar laten gaan op buitenechtelijke sexuele wegen?
Dat had u van ons niet verwacht. En zo zijn we niet. Maar er zijn twee dingen aan de orde, die we goed moeten onderscheiden. Blijkbaar is het spel des geslachten ook op de Schotse scholen aan de orde - terecht of ten onrechte. En voorts: er wordt getracht de jeugd voorzorgen mee te geven om erger te voorkomen - terecht of ten onrechte. Dat zijn twee heel verschillende dingen.
Denk bijvoorbeeld aan iets anders; we zitten nu eenmaal in een verzekeringsaffaire. Je kunt brand stichten en dat is heel slecht. Je kunt ook een brandverzekering sluiten en dat is heel goed.
Betekent dit laatste nu, dat je rustig brand kunt stichten wanneer je verzekerd bent? Stellig niet.
Een ander voorbeeld. Je bent als jager verplicht, je te verzekeren tegen de gevolgen van een jachtongeluk. Maar betekent dit, dat je het met de zorgvuldigheid niet meer nauw hoeft te nemen? Allerminst.
Zo willen we het slaapzak-praatje van mevrouw Craig graag verstaan. Ze zette niet aan tot voortijdig bandeloos verkeer; hetgeen ook bepaald niet nodig was. Maar ze liet wel een waarschuwing vallen tegen verschrikkelijke gevolgen voor alle betrokkenen; wat geen van haar directeuren voor zijn rekening had durven nemen.
-0--
Wellicht had ze wijs gedaan met de jongelui ook de kwestie van het brandstichten en verzekeren duidelijk te maken. Dat vermeldt de krant niet. We vermoeden trouwens, dat zulk een waarschuwing als hypocrisie zou worden opgenomen; iets waar ze niet aan wilde.
Vandaag is de vraag naar wat kán groter dan de vraag naar wat mág. De techniek schijnt het in veel gevallen van de ethiek te winnen - en dat is het werk van een volwassen generatie. We kunnen dat betreuren en dat doen we. We denken aan een vriend, die ons al jaren geleden zei: "jij en ik vechten voor een prijsgegeven vesting, maar je hebt gelijk."
*) Met Kerst lagen 2 pasgeboren kindertjes in London te vondeling in de kou. De moeders zijn intussen opgespoord, respectievelijk 15 en 16 jaar oud.