Zending in Zuid-Afrika
1985-02-22
In Zuid-Afrika zijn drie kerkgemeenschappen met een gereformeerde confessie, t.w. de Nederduitse Gereformeerde kerk (NG-kerk), de Nederduitsch Hervormde kerk van Afrika (NH-kerk) en die Gereformeerde kerk in Suid-Ajrika (GKSA). Van elk van deze kerken geeft mw. Breman een karakteristiek, markant, maar we beperken ons nu tot de GKSA, omdat we met deze samenwerken.- Jaargang 29
- nummer 8
Het begin van deze kerkformatie ligt in 1859; ze was - zo citeert de schrijfster een geschiedenisboek - “in sy diepste wese 'n vers et, 'n reformatoriese daad teen die Liberalisme van die negentiende eeu". Kenmerkende factoren zijn het vasthouden aan de Dordtse kerkenordening van 1618/9, het vrij van de staat blijven, vrij van een kerkbestuur (niet van bovenaf geregeerd) en geen gezangen. Als je over dat begin leest, waan je je in het Nederland van de vorige eeuw, in de strijd die hier tot de Afscheiding leidde. Voor ons doel behoeven we de ontwikkelingen, die sindsdien in de GKSA plaats vonden niet te releveren. Van betelkenis is, dat in de zestiger jaren van deze eeuw de GKSA de zelfstandigheid 'van de door haar zendingswerk ontstane (zwarte) kerken erkende en deze kerken dan tot een eigen kerkorganisatie komen: classes en synodes. Om praktische redenen zijn deze laatste regionaal en er is een drietal:
- de synode-Middellande (met de volken Strid-Sotho, Tswane, Xhosa en Zulu).
- de synode-Soutpansberg (waartoe behoren de Venda's, Noord-Sotho's en Tsongo's) en
- de synode-Suidland (voor de kleurlingen-kerken) .
De gemeenten rond Richmond en in het Nqutu-gebied behoren tot de classis Itheku en deze zendt haar afgevaardigden naar de sinode-Middellande. Met de gegeven indeling vallen grotendeels volks- en landsgrenzen samen. Eens per vijf jaar komen afgevaardigden van deze drie sinodes samen met die van de synode van de blanke kerken, om zalken van algemeen belang te regelen. Alle kerken (zwarte zowel als blanke) erkennen als belijdenis de Drie Formulieren van Enigheid en achten zich gebonden aan de Dordtse kerkenordening.
Dat doet ons, voor wat de zwarte kerken betreft, we'! wat vreemd aan, bijzonder de plaats van de D.K.O. Men heeft dit pakket van de (blanke) moederkerk meegekregen :mogelijk ook bij gebrek aan beter - leeft er mee en wil ook nu niet anders. Het "gereformeerd-zijn" is hoog in het vaandel geschreven. De oorsprong van de "Dopper"naam schijnt moeilijk te achterhalen te zijn. Het meest waarschijnlijk is, dat het een verbastering is van "dorper", geen stadsmens dus. Dat houdt dan tevens iets in van conservatief, eenvoudig, wat ook in vele opzichten blijkt zo te zijn: in de inrichting van de eredienst bijv., en tot voor een aantal jaren ook in de kleding. De blanke kerkgemeenschap heeft van 't begin af aan gestreefd naar een eigen (kerkelijke) opleiding voor predikanten en heeft deze ook mogen ontvangen. Ze is in de loop van de jaren uitgegroeid van Theologische School tot Universiteit en is thans gevestigd in Poschefstroom (Potschefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwijs), de enige universiteit die door te landswet als een christelijke is erkend.
Het zendingswerk heeft bij de GKSA steeds goede aandacht gehad, "roeping en pligt van de kerk". De evangelieverkondiging onder de niet-blanke volken is ook gezegend, er zijn gemeenten ontstaan en ten behoeve daarvan is er vanaf 1952 gewerkt -aan een opleidingscentrum voor helpers en predikanten - in die tijd naturelleleraars genoemd. Dit centrum is uitgegroeid tot een Teologiese Skool, die thans te Hammanskraal in het thuisland Bophuthatswana is gevestigd (de HTS). De samenwerking met de Dopperkerken, hoe goed ze ook is, heeft tot nu toe jammer genoeg niet geleid tot een officiële correspondentie van onze kerken met de hunne. Pogingen daartoe zijn wei ondernomen, doch niet geslaagd. Onlangs is de draad weer opgenomen en thans bezoeken twee broeders uit onze kring de synode van de (blanke) Dopperkerken. mede om te trachten die geregelde correspondentie te bereiken. Wat zou het fijn zijn, als ook met de zwarte kerken tot correspondentie gekomen zou kunnen worden. Een voorstel daartoe ligt ter tafel bij de Landelijke Vergadering te Enschede.
Hammanskraal
Te vergelijken met "Kampen" of "Apeldoorn"; het ris de vestigingsplaats van de opleiding voor predikanten t.b,v. de zwarte Dopperkerken. In 1952 nam de (blanke) synode van deze kerken het besluit deze opleidingsschool te stichten, zij het toen elders. Na enige omzwervingen is ze op de tegenwoordige plaats, gelegen in het thuisland Bophuthatswana, terechtgekomen.
In de dertig jaar van zijn bestaan is deze opleiding uitgegroeid tot een volledige theologische school, op academisch niveau. Er, zijn thans 5 hoogleraren en 1 parttime docent aan verbonden. Doelstelling van deze HTS is "een volwaardige zelfstandige school voor voltijdse opleiding van predikanten en theologen uit de Gereformeerde kerk onder, de Bantoes". Het studieprogramma vergt 4-7 jaar, afhankelijk van de vooropleiding van de studenten. De aantallen studerenden aan deze school fluctueren nog al; er zijn jaren geweest dat er 40 waren, thans is het rond 20. In de dertig jaar van haal' bestaan zijn ca. 70 personen afgestudeerd en deze vonden daarna een plaats als predikant in een van de Bantu kerken.
Je komt aan deze school een tiental talen tegen (de studenten zijn nl. afkomstig uit onderscheiden Bantu-volken): de voertaal is echter Afrikaans, terwijl daarnaast ook Engels een plaats inneemt. Beide talen maken deel uit van het vakkenpakket van de middelbare scholen.
Het streven is dat de studenten theologische werken, die in Nederland, Duitsland, Engeland en Amerika verschenen zijn, kunnen lezen, zowaar een zware opgave.
Daaruit is tevens af te lezen, dat het onderwijs aan de Bantoes en ten behoeve van hun gemeenten, een duidelijk westers karakter draagt. De twee instituten, Potschefstroom (universiteit) en Hammanskraal (theologische school) werken op veel terreinen samen; er is bij de HTS een streven op gelijk niveau met de universiteit te komen. Het curatorium van de HTS heeft momenteel een curatorium, uit blanken bestaande, terwijl enkele zwarte broeders radviserend lid daarvan zijn. De bedoeling is geleidelijk aan te komen op een volwaardige zwarte bezetting van dit college.
De zwarte broeders zijn zeer tevreden over deze HTS, bijzonder zij die er gestudeerd hebben.
Maar je kunt bezwaarlijk stellen, dat de kerkleden dit oordeel delen. Immers deze eenvoudigen uit de Bantoe-volken, mensen met een beperkte opleiding, hebben daar zo geen kijk op.