Gebonden
1985-03-01
Korte tijd na de oorlog verscheen er van de hand van de later bekend geworden theoloog Helmut Gollwitzer een boek onder de titel: "...en brengen waar gij niet wilt". Iedereen die een beetje thuis was in de bijbel, dacht aan wat Jezus tot Petrus zei, op het strand van het meer van Tiberias: "Als gij oud wordt, zult gij uw handen uitstrekken en een ander zal u omgorden en u brengen waar gij niet wilt".- Jaargang 29
- nummer 9
Gollwitzer kon zo'n titel kiezen voor zijn boek omdat hij daarin beschreef hoe hij als Duits militair in Russische gevangenschap was. Met de titel van zijn boek hield hij zich aan de bedoeling van de bijbeltekst, want inderdaad: Jezus zei dit, "om te kennen te geven met hoedanige dood hij (Petrus) God verheerlijken zou". Wanneer je de geschiedenis van de exegese (uitleg) van een bepaalde tekst een beetje nagaat, valt je op hoe men in de loop der eeuwen voorzichtiger geworden is. Wij denken vaak dat het met kerk, prediking en theologie almaar achteruit gaat, doch wat de exegese betreft kun je het omgekeerde beweren. In de tijd van Tertullianus (160-220 na Chr.) werden alle woorden uit Joh. 21 : 18 gezien als heen wijzing naar Petrus' sterven aan het kruis. Het uitstrekken der handelt sloeg op de armen die aan het kruis gespreid werden, het omgorden wees op de doek, die de kruiseling om de lendenen kreeg, enz. Zet daar Calvijn eens naast. Die schrijft: "Ik wil verder alleen maar opmerken, dat wij in het geheel niet weten op welke wijze Petrus geëxecuteerd is. We kunnen ons beter tevreden stellen met deze onzekerheid dan aan dubieuze berichten geloof te hechten". Ook latere commentatoren zijn voorzichtig in hun verklaring van Joh. 21 : 18, maar het staat uiteraard wel vast dat Jezus profeteerde van Petrus' marteldood of gevangenschap. In een preek zou je dan ook nooit naar aanleiding van Joh. 21:18 opmerkingen kunnen maken over de ouderdom in het algemeen: in onze jeugd konden we gaan en staan waar we wilden, maar in de ouderdom zijn we afhankelijk van anderen, die ons halen en brengen. Nee, op zo'n manier raak je te ver verwijderd van het doel van je tekst: Maar dat is nu het voordeel van de pastorale notities: ze zijn niet als preekjes bedoeld en mogen ook wel wat wegzwerven van de oorspronkelijke bedoeling van een Schriftwoord.
Om een lang verhaal kort te maken: ik draag dit stukje op aan hen, die minder goed ter been zijn en die de laatste weken - of maanden - in een vrij sterk isolement leefden. Ze zijn bang om te vallen en de sneeuwtroep op de trottoirs en in de straten is hobbelig en glad door bevriezing, Oudere echtparen in de straat hebben de sneeuw weggeveegd toen het nog kon - dat heb je vroeger zo geleerd - maar jongeren schijnen het belang daarvan niet in te zien. De bejaarde durft de deur niet meer uit en hij krijgt ook veel minder bezoek, want het is zo glad op straat. Het is dan ook niet vreemd dat ze de eerste dag van de dooi als gebedsverhoring zien. Ze voelen zich niet meer zo gebonden. Ze proberen hun ommetje weer te maken, en er komt weer bezoek bij hen op de kamer; hoe lang is 't ook maar weer geleden?