Het Liedboek
1982-07-30
Op de vraag gesteld in Opbouw nr. 23 van 11-6-'82 betreffende belangstelling voor een afzonderlijke uitgave van de beoordeling van het Liedboek zoals deze in Opbouw wordt gepubliceerd, zijn tot dusver een 15-tal reacties ontvangen. Mogelijk zijn er nog interesseerden die geen bericht zonden. Wilt U dit dan alsnog doen aan onderstaand adres: - Jaargang 26
- nummer 29
Liturgische Werkgroep Eindhoven p.a H. J. Houtman, Brunelleschiweg 2, 5624 CJ Eindhoven.
Lied 133 Dit Lied is een vrije vertaling van het lied .Vom Himmel hoch da komm ich her" dat Luther voor zijn eigen gezin heeft geschreven. Luther zette boven dit lied "ein Kinderlied auf die Weihnacht". Deze vrije vertaling is gekozen omdat bij een directe vertaling "men onherroepelijk in de meer kerkelijke toon voor grote mensen vervalt", aldus een opmerking in het Compendium p. 367). Toch zou dit laatste verreweg te prefereren zijn geweest wil het lied voor de gemeentezang in aanmerking kunnen komen. Bovendien is het nu gebodene een aanzienlijke verarming vergeleken met het origineel.Ter illustratie volgt hier strofe 3:
Liedboek: De Here Jezus is dat Kind
die ieder helpt die Hem bemint,
de Heiland die je droefheid kent
en alles waar je bang voor bent.
Origineel:
Es ist der Herr Christ, unser Gott
der will euch führen aus aller Not
Er will eur Heiland selber sein
vom allen Sünden mach en rein.
De gewijzigde melodie geeft de originele versie weer en blijft, bij afwijzing van dit lied, gelukkig voor de gemeentezang behouden in lied 146. Tekst: 1; melodie; 3.
Lied 134 De inhoud van de Engelenzang uit Luc. 2:14 komt in dit Lied goed tot zijn recht en is bovendien nog uitgebreid met de aanhaling uit Joh. 1 : 29 (strofe 3). De melodie is afkomstig van een oud Frans volksliedje en is algemeenbekend. Tekst: 3; melodie: 3.
Lied 135 De oorspronkelijke dichter van dit Lied, Charles Wesley (1707-1788), was "een der allergrootste in het domein van de gemeentezang" (Comp, p. 370). Zijn verzen zijn vol toespelingen op Schriftplaatsen en in echte bijbeltaal geschreven. In deze vertaling is grote vrijheid betracht. "Het is meer een restauratie of bewerking van een oud gezang uit de Nederlandse bundel, dan een nieuwe vertaling van Wesley's lied" (Comp, p. 373). De melodie is voor de kerkzang goed geschikt en behoorlijk bekend. Tekst: 3; melodie: 3.
Lied 136 Ook in dit Lied wordt het kerstgebeuren naar Schriftuurlijke normen goed beschreven. De melodie is helaas wat vlak en betekent dan ook niet een aanwinst voor de gemeentezang. Mogelijk zou hier de zangwijs van "de winter is vergangen" en verbetering betekenen. Tekst: 3; melodie: 2.
Lied 137 Voor een kerstuitvoering komt dit Lied eerder in aanmerking dan voor de kerkzang. De aanwijzingen van de "uitgever" (Michaël Praetorius, 1571-1621) betreffende de uitvoeringspraktijk (4 koren op 4 tegenover elkaar gestelde plaatsen) gaan dan ook sterk in deze richting. De melodie is onbekend, maar wel erg mooi.
Tekst: 2; melodie: 3.
Lied 138 Dit mooie kerstlied, waarvan de herkomst onbekend is, heeft vooral bekendheid gekregen door van Woensel Kooy's Oude en nieuwe zangen. Er zijn diverse lezingen in omloop. Het lied gebruikt tal van bijbelse motieven, vooral naar Luc. 2 en Joh. 1.
De melodie is zeer bekend en geliefd.
Tekst: 3; melodie: 3.
Lied 139 Ook dit 17e-eeuwse Kerstlied heeft algemene bekendheid verworven. "Het thema is, zoals de eerste regel aangeeft, verwondering over het wonder van de menswording Gods". Hoewel er wel enkele bezwaren tegen details zijn in te brengen, zoals b.v. t.a.v. strofe 2 "die met zijn godheid wandelt op de vleugels van de wind" en bij strofe 3: "geef mij door uwe kindsheid raad", is het in zijn geheel toch wel aanvaardbaar.
De melodie is een volksmelodie uit de vorige eeuw, uit Vlaanderen afkomstig, en wel bekend.
Tekst: 3; melodie: 3.
Lied 140 Over dit Lied valt niet veel op te merken, al zou er wel enige kritiek op de stijl naar voren. zijn te brengen, zo b.v. bij strofe 3, r. 2 "met het lied der heilgen allen". De melodie is prachtig en niet moeilijk.
Tekst: 3; melodie: 3.
Lied 141 Ook dit is een bekend Kerstlied, al is de tekst van strofe 2 en 3 in vergelijking met de oude Nederlandse vertaling nogal wat gewijzigd. "Het ik van dit lied is beslist wel persoonlijk bedoeld, al kan de gemeente dit toch in solidariteit zingen". (Comp. p. 388).
Dit Lied is vooral populair geworden door de melodie van J. S.Bach. Tekst: 3; melodie: 3.
A. t.a.v. de tekst der liederen: het cijfer 1 bij niet voluit Schriftuurlijke tekst, b.v. vanwege het humanistisch karakter of door een sterk piëtistische inslag;
het cijfer 2 bij een weliswaar Schriftuurlijke, maar niet direct begrijpelijke, en aanspreekbare tekst;
het cijfer 3 als de tekst volkomen Schriftuurlijk en zonder meer verstaanbaar is.
B. t.a.v. de melodie der liederen: het cijfer 1 voor een niet-aanvaardbare melodie;
het cijfer 2 voor een onbekende melodie die na enige oefening, eventueel met behulp van een koor, door de gemeente wel te zingen is en voorts ook voor een melodie die niet bepaald tot "de beste" behoort;
het cijfer 3 voor een goede melodie, geschikt voor de gemeentezang.