Boekbespreking
1983-04-08
- Jaargang 27
- nummer 14
"Jeugdencyclopedie van de bijbel",
uitgave van Kok, Kampen, f 49,90.
Het is verheugend, dat Kok het initiatief heeft genomen een encyclopedie van de bijbel voor de jeugd uit te geven.
Het is een prachtig, groot boek met een stevige harde kaft en mooie gekleurde illustraties geworden. Werkelijk een aanwinst op het gebied van kinderlektuur.
Op elk van de 315 bladzijden worden vier bijbelse trefwoorden behandeld in eenvoudige, voor kinderen vanaf plm. 9 jaar begrijpelijke taal. Er is getracht dicht bij het bijbelse spraakgebruik te blijven, zodat de associatie met wat er in de kerk, op school en thuis verteld wordt, versterkt wordt.
Wie voor kinderen in begrijpelijke taal wil schrijven en zich aan het bijbels spraakgebruik wil houden, stelt zichzelf voor een bijzonder moeilijke opgave.
Zolang het over concrete zaken gaat als doeken, windselen, malem, Maltha, sabbatsjaar, is het grootste probleem, zeer beknopt de essentie van het woord duidelijk weer te geven.
Gaat het echter om abstracte begrippen als sacrament, verbond en zonde, dan komt daar de extra moeilijkheid bij, dat kinderen tot ongeveer 12 jaar zeer concreet denken en aan het abstraheren van begrippen nog niet toe zijn.
De meeste, in deze encyclopedie besproken woorden, betreffen dan ook concrete begrippen en daar heeft men een verstandige keus mee gemaakt.
Bij de sporadisch behandelde abstracte begrippen komt men in de beschrijving zo spoedig mogelijk tot het concrete voorbeeld. Bij het abstracte begrip sacrament noemt men al in de tweede regel de voor het kind meer concrete zaken als doop en avondmaal.
Toch is het haast niet te voorkomen zo nu en dan over de hoofden van de kinderen heen te schrijven, daar de bijbelse taal vol is van symboliek en abstractie, Te moeilijk voor het kind is b.v. wat er staat bij het woord "verbond": "Het Oude Testamens is Gods Verbond met Zijn volk door Abraham, het Nieuwe Testament is Gods verbond met Zijn volk door Jezus Christus."
Bij elk trefwoord is een vierkleurenillustratie opgenomen, waardoor steeds een beeld wordt opgeroepen van de cultuur van de bijbelse tijd.
Voor kinderen maken deze illustraties dit boek zeer aantrekkelijk, terwijl ook ouderen het met genoegen ter hand zullen nemen.
In totaal zijn bijna 1200 trefwoorden behandeld. Strikt genomen is de lijst daarmee niet volledig, maar er is getracht met zorg die woorden te kiezen, die met enige regelmaat in de bijbel terugkomen en die voor het verstaan van de bijbelse boodschap van belang zijn.
Bij nauwkeurige lezing kan men bij verklaringen van verschillende woorden een kritische noot plaatsen. Bij sommige woorden is de redactie onlogisch, (b.v. Jonathan), eenzijdig (b.v, beeld), te beknopt (b.v. bedelaar), aanvechtbaar (kwartel), of in strijd met de illustratie (b.v. aalscholver).
Soms krijgt men wel eens de indruk, dat de laatste 10-15 jaar het gat in de markt van christelijk Nederland is ontdekt t.a.v. bijbelse kinderlektuur.
Naast een aantal kinderbijbels was er weinig te koop op dit gebied in vergelijking met de vaak prachtige uitgaven, die in engelstalige landen verschenen.
In snel tempo is men begonnen met het opvullen van dit gat, waarbij dikwijls gebruik is gemaakt van vertalingen uit het engels. Op zichzelf is hiertegen geen bezwaar te maken, mits er kritisch vertaald wordt. Dit wil zeggen dat er enerzijds rekening wordt gehouden met het kind en zijn bevattingsvermogen, anderzijds met de nederlands protestantse aard, die bijbelgetrouwheid en nauwkeurigheid hoog in het vaandel heeft. Zeer terecht moeten en mogen er aan bewerkingen en vertalingen voor kinderen hoge eisen gesteld worden.
Deze kritische opmerking, die niet geldt t.a.v. de bijbelgetrouwheid van deze encyclopedie, maar in enkele gevallen wel t.a.v. de nauwkeurigheid, neemt niet weg, dat Nederland blij mag zijn met deze uitgave, die op zeer aannemelijke wijze een leemte in de bijbelse kinderlektuur opvult.
Rest nog te vermelden, dat bij elk trefwoord één of meer bijbelteksten genoemd worden, waar de naam of bet begrip voorkomt. Dit bevordert het rechtstreeks omgaan met de bijbel en het versterkt tevens het inzicht in de samenhang van de verschillende bijbelboeken. Wie als kind het omgaan 'met de bijbel heeft geleerd, zal daarvan bij het ouder worden de vruchten mogen plukken. Het zou ideaal zijn als in ieder gezin met kinderen deze encyclopedie bij de gezinsbijbellezing aanwezig was, zodat het kind naar aanleiding van het gelezen bijbelgedeelte een trefwoord mag opzoeken en de verklaring mag voorlezen.
Ook kan deze encyclopedie zijn diensten bewijzen bij catechisatie aan jongere catechisanten, terwijl hij in het documentatiecentrum van elke christelijke school aanwezig zou moeten zijn.
M. Vrijmoeth-de Jong
Sire - Een Wereld van Verschil.
Kok, Kampen. 183 pp.
Prijs f 27,50.
Een enkele keer brengt het verschijnen van een boek deze recensent tot jubelzangen. Deze (niet alledaagse) aandrang tot jubelen was bepaald bij me aanwezig, toen ik, al enige tijd geleden, merkte dat het boek Een Wereld van Verschil in ons land verkrijgbaar was. Al meerdere malen bad ik bij het lezen van het engeistalige oorspronkelijk de wens geslaakt dat dat boek ook bij ons nog eens mocht worden uitgebracht. En zowaar, Kok deed het nog ook: een keurig uitgevoerd en goed vertaald boek, dat voor wat het biedt niet te duur is.
Sire. die - anders dan de Nederlandse omslag vermeldt - in de Verenigde Staten hoogleraar is, schreef dit boek om een aantallevensbeschouwingen naast elkaar te plaatsen. Hij begint met de klassiek-christelijke kijk op God, mens en schepping en vervolgt met zes andere levensbeschouwingen.
De engelse titel "The Universe Next Door" is in zijn Nederlandse versie wat afgevlakt. Dat er geregeld in het menselijk denken een verschillend "heelal" wordt bewoond komt wat meer tot uitdrukking in de hoofdstuktitels die vaak wat letterlijker zijn vertaald.
Zo heet het (17e en l8e-eeuwse) Deïsme "een mechanisch heelal". (hfdst. 3). Hoofdstuk 4, dat het Materialisme behandelt, heeft als titel "de stilte van de eindige ruimte". Na twee hoofdstukken, over respectievelijk het Nihilisme en het Existentialisme, wordt ingegaan op de Oosterse mystiek, de interesse voor paranormale vermogens, enz. Dat uitvoerige laatste hoofdstuk draagt als titel "een apart heelal: het nieuwe bewustzijn".
Sire kènt zijn stof en hij legt de dingen goed uit. Erg prettig vind ik zelf dat hij zijn stof in stellingen u~teenzet.
(zes stellingen + uitwerking over het Deïsme, vijf over Materialisme, vijf over Existentialisme, enz.) Waar ik de kennis had om hem een beetje te kunnen controleren bleek hij zijn stof voortreffelijk te beheersen en bondig de aspekten van elke visie te kunnen typeren.
Als men kritiek wil uiten, zou men kunnen zeggen dat in het laatste hoofdstuk nogal wat ruimte is geschonken aan het boek The Teachings of Don Juan van Carlos Castaneda.
Dat boek, dat wel in onze taal verschenen is, heeft hier, meen ik, niet de aandacht getrokken die het in de V.S. heeft gekregen. Wat over dit boek gezegd wordt is echter toch wel weer van toepassing op meerdere symptomen van de subcultuur van de 60-er en 70~er jaren.
In het algemeen is de stof dus erg goed - en meestal "op dezelfde schaal" - weergegeven. Met name predikanten en studenten, maar ook opvoeders in het algemeen kunnen met dit boek hun voordeel doen, lijkt me.
Van ganser harte beveel ik dit boek aan. Voor mij hoort het bij de toptien van het afgelopen jaar! Goed gedaan, uitgeverij Kok. Goed gedaan ook, Harriet Ferguson. Het was geen simpel boek om te vertalen, maar het is je goed gelukt.
P. J. van Kampen