Voor wie het lezen wil
2011-10-21
Op zoek naar waardevolle studies over familie- en gezinsrelaties stuit je op een overvloed aan boeken, zowel van christelijke als van niet-christelijke auteurs en onderzoekers. Uit die overvloed heb ik een keus gemaakt. - Jaargang 55
- nummer 21
Het is een boeiende tocht door de literatuur geworden, waarbij we beginnen bij de invloed van generatie op generatie om uiteindelijk bij het persoonlijke niveau van man/vader en vrouw/moeder terecht te komen.
Balans
Else-Marie van de Eerenbeemt, familietherapeut en bekend van diverse tv-programma’s, maakt vanuit het contextuele denken inzichtelijk hoe belangrijk familiebanden zijn en welke impact ze in het latere leven hebben. In haar boek De Liefdesladder schetst ze de kwetsbaarheid van de balans tussen geven en nemen in de verhouding tussen ouders en kinderen of broers en zussen.
In het boek wordt duidelijk hoe processen in families kunnen verlopen en hoe deze processen van invloed zijn op de partnerkeuze, opvoeding en persoonlijke ontwikkeling.
Vanuit een christelijke visie zijn de boeken van Hans Groeneboer aan te raden. In het boek Op de schouders van ouders laat hij zien hoe kwetsbaar familierelaties zijn en hoe lastig het is om in vrede en vooral in balans met elkaar verbonden te zijn. Elk lid van het gezin ervaart de familie van herkomst verschillend.
Want wat het ene kind heeft ervaren, hoeft voor het andere kind niet zo te zijn. Vragen als: waar was jij loyaal aan en welke onuitgesproken opdracht heb jij jezelf gegeven, kunnen je bij problemen helpen om zicht te krijgen op de communicatiepatronen of gedragsmechanismen die op jou van invloed zijn geweest. Volwassen worden heeft te maken met je weten te verbinden en je kunnen afgrenzen. Volgens Groeneboer ‘groeiden velen van ons op in gezinnen waarin afbakening niet mocht of niet volledig mocht’ (pag. 19) … ‘Deze kinderen kregen niet de kans om zich los te maken van het gezin. Verbondenheid wordt in dat geval gebondenheid.’ Uitgroeien tot volwassenheid, in antwoord op onze Schepper, houdt volgens hem in dat we eigen verantwoordelijkheid gaan dragen, leren namens onszelf te gaan leven en niet langer namens onze ouders. Veel mensen hebben er jaren voor nodig om dat te ontdekken.
Van de hand van Hans Groeneboer is ook het boekje Samengesteld, een christelijk boekje waarin de dynamiek van samengestelde gezinnen besproken wordt. Dit kan heel handig zijn om de vaak ingewikkelde familierelaties en -banden te doorzien en er verstandig mee om te gaan. De vele praktische voorbeelden maken het herkenbaar en toegankelijk.
Herkennen
Mary Pytches, bekend spreekster op New Wine-conferenties, heeft het Engelse boekje Yesterday’s child geschreven. Ze onderkent de invloed van disfunctionele gezinspatronen op het gedrag en gevoel van nu. Ze benadrukt dat het, om hedendaagse problemen te begrijpen en op te lossen, goed is dat je het verleden verwerkt.
Mary Pytches koppelt haar inzichten uit de psychologie aan onze relatie met God. Zij gaat in op de onvoorwaardelij- ke liefde van ouders en van God, op hoe we onze ouders konden vertrouwen en de invloed daarvan op ons vertrouwen op God.
John Visser gaat in De cirkel doorbreken nog veel uitgebreider in op de patronen in gezinnen en de invloed daarvan op toekomstige generaties. Hij doet dat vanuit de systeemtheorie. Ook hij onderkent dat er veel disfunctionele communicatiestijlen zijn in christelijke gezinnen. Hij is pastor en therapeut en beschrijft hoe je je bewust kunt worden van beknellende familiepatronen en hoe je door Gods genade daaruit bevrijd kunt worden. Hij geeft veel praktische voorbeelden en laat zien hoe christelijke vaders en moeders, met de Bijbel in de hand, toch disfunctionele gezinnen kunnen hebben. Het erkennen en herkennen van ontoereikende relaties in je gezin is een eerste stap op weg naar herstel. Visser geeft vanuit de Bijbel veel goede handreikingen om heling te ontvangen en een evenwichtig emotioneel leven te leiden door het aangaan van nieuwe sociale contacten.
Levensecht
De pedagoog Bert Reinds laat in zijn boekje We hebben allemaal wat zien dat echtheid – in de zin van levensecht – nodig is om een goede opvoeder te zijn: geen ouders dus die alles weten en altijd overal het juiste antwoord op hebben, maar die zichzelf de ruimte gunnen om fouten te maken en om het leven echt te leven, ouders die zelf ergens een idee over hebben in plaats van met de meute mee te lopen.
Reinds schrijft: ‘Kinderen verlangen niet naar perfecte ouders maar naar echte ouders’ (pag.17). Hij stimuleert zijn lezers om terug te kijken naar de eigen gezinsgeschiedenis: speelden je eigen ouders een rol, gebeurde alles omdat het zo hoorde of werd er echt geleefd? Moest je netjes zijn of mocht je jezelf zijn? Het zijn leuke en zinvolle vragen om eens met betrekking tot jezelf, je familie en je opgroeiende gezin te stellen.
Jesper Juul, gezinstherapeut in Denemarken, benadrukt in zijn nieuwste boek Pubers opvoeden, kan dat? dat ouders van tieners overgaan van opvoeden naar begeleiden. Veel ouders zijn bang om deze verandering aan te brengen in de omgang met hun kinderen. Zij willen blijven controleren en bestraffen in plaats van de verantwoordelijkheid bij de jongere leggen. Leer anders te communiceren en laat meer van jezelf zien.
Bouw aan een relatie in plaats van een rol te spelen, aldus Juul. Een leerzaam, boeiend en bruikbaar pleidooi dat toepasbaar is in alle relaties.
Wetenschappelijk
Het boek Nestgeuren van Piet Weisfelt is bestemd voor lezers die diepgaand willen lezen ‘over de betekenis van de ouder-kind relatie in een mensenleven’, zoals de ondertitel luidt.
Het is een algemeen boek, bedoeld als studieboek voor diverse opleidingen binnen onder andere de hulpverlening.
Het gaat vanuit diverse theoretische concepten in op alle belangrijke thema’s in de ouder-kindrelatie. Thema’s die aan bod komen zijn onder meer afstand-nabijheid, hechtingstheorie, overdrachtsrelatie en symbiose. Dit fascinerende boek is een prima gids om beter psychologisch inzicht te krijgen in de ouder-kindrelatie.
Veel thema’s rondom de ouderkindrelatie zijn ook wetenschappelijk onderzocht. Het boekje van Carine Ex Opvoeden, wat kun je? geeft een leuk overzicht van en inzicht in veel thema’s rond de ontwikkeling van ouders en kinderen. Allerlei wetenschappers komen aan bod en ieder deelt op zijn/ haar vakgebied de nieuwste inzichten.
M/V
In het kijken naar wat er binnen een familie gebeurt, kun je inzoomen op het man en vrouw zijn. Hoe zag de mannelijke en vrouwelijke identiteit eruit in jouw gezin van herkomst? Hadden jongens/meisjes impliciet of expliciet specifieke rollen, taken en gedrag?
Het recent verschenen boek Pa, wees eens een vent van Nico van der Voet gaat behalve op het vaderschap ook op dat soort vragen in: welk voorbeeld kreeg jij als man/jongen? En hoe werk je dat nu uit naar jouw vaderschap?
Ook het nieuwe boek van Henk Stoorvogel en Theo van den Heuvel De vierde Musketier (‘voor mannen die verlangen naar leven met lef’) is een aanrader. Mannen worden opgeroepen te leven voor de Koning en kwetsbaar, nuchter, enthousiast en krachtig in het leven te staan. Ze worden door heftige outdooractiviteiten heengeleid om zichzelf tegen te komen en zo in hun ziel te leren kijken. Ze jagen zoals Nimrod, doorleven een worsteling als Jakob en varen op het meer op zoek naar eten zoals Jezus. Aan de hand van voorbeelden uit de Bijbel leren ze ook om terug te kijken op hun familie van herkomst en te zien hoe zij op hun beurt weer gedrag doorgeven aan hun kinderen.
Een goed leesbaar en diepgaand boek voor vrouwen is De fascinerende vrouw, geschreven door John en Stasi Eldredge.
De schrijvers vinden dat naast mannen/vaders ook moeders/vrouwen naar zichzelf zullen moeten kijken om vrij te worden, omdat ook zij worden vastgehouden door familiale patronen uit het verleden. Lezers van het boek moeten zich even over de Amerikaanse stijl heenzetten en zichzelf toestaan om zich af te vragen: welke rol heb jij aangenomen?
Ben jij een dominante vrouw geworden, een trieste of een gevluchte vrouw? ‘We verstoppen onze ware aard en laten alleen zien wat van ons verwacht wordt, wat volgens ons veilig is’ (pag.76). Hoeveel zonen en dochters hebben niet een moeder die hen, ook al wonen ze al lang buitenshuis, nog steeds wil controleren? De schrijvers helpen vrouwen in te zien waardoor zij zich laten motiveren en waardoor zij beter tot hun recht kunnen komen.
Want eenmaal eigen gemaakte patronen in families zijn lastig te doorbreken en worden van generatie op generatie overgedragen.
Gezinsmanagement
Tenslotte nog een boek met een coachende inslag: De zeven eigenschappen van effectieve families van S.R. Covey. In dit boek heeft hij zeven stappen vanuit managementland vertaald naar gezinsmanagement op een manier die voor christenen herkenbaar is. Wil je over je eigen gezin en familie nadenken en daar op een goede manier leiding aan geven en wil je positief investeren voor volgende generaties, dan kan dit boek je verder helpen. Covey geeft aan dat je zelf in actie moet komen en moet nadenken over wat jij belangrijk vindt voor jouw gezin. Anders vullen anderen het voor je in. Wil jij dat je gezin stabiel en hecht wordt, dan heb je daar visie, inzet en actie voor nodig. Hij zegt: ‘Werk binnen je cirkel van invloed….Wees een licht, geen rechter; een model, geen criticus’ (pag. 309). Zo kun je bestaande patronen doorbreken of ombuigen en je eigen familiegeschiedenis schrijven.
Drs. Marja Bos - Meeuwsen is pedagoog/coach, heeft drie volwassen kinderen, werkt vanuit haar eigen bureau www.okecoaching.nl en is als coach/trainer verbonden aan www.xpand.eu. Zij is lid van de NGK te Rotterdam-Overschie.
| Een overzicht van de hier besproken boeken: Else-Marie van den Erenbeemt, De liefdesladder. Arbeiderspers, 2011. Hans Groeneboer,Op de schouders van ouders. Koinonia, 2003. Hans Groeneboer, Samengesteld. Koinonia, 2007. Mary Pytches,Yesterday’s child. Hodder & Stoughton, 1990. John Visser, De cirkel doorbreken. Navigator Boeken, 2003. Bert Reinds, We hebben allemaal wat. Plateau, 2009. Jesper Juul, Pubers opvoeden, kan dat? Forte uitgevers, 2011. Piet Weisfelt, Nestgeuren. Uitgeverij Boom/ Nelissen, 2009. Carine Ex, Opvoeden, wat kun je? Wereldbibliotheek, 2009. Nico van der Voet, Pa, wees eens een vent. Boekencentrum, 2011. Theo van den Heuvel en Henk Stoorvogel, De vierde Musketier. Voorhoeve, 2010. John en Stasi Eldredge, De fascinerende vrouw. Gideon, 2007. S.R. Covey, De zeven eigenschappen van effectieve families. Business contact, 2007. |