Boeiende ontwikkelingen rond een nieuw liedboek
2008-06-20
Meewerken aan een nieuw liedboek betekent voor onze kerken samenwerking in oecumenisch verband. En dat zit in de lucht, zo lijkt het. Want op de dag dat de vorige Opbouw bij u op de mat viel, boog de GKv-synode zich over de voorstellen van de deputaten kerkmuziek, met onder meer de suggestie om ook als GKv aansluiting te zoeken bij de Interkerkelijke stichting voor het Kerklied (ISK).- Jaargang 52
- nummer 13
Ik vond dat voorstel al verrassendgelet op de voorbije ijver aan een eigen GKv-bundel - maar nog verrassender was dat het voorstel van de deputaten ter synode niet gelijk van tafel ging. Goed mogelijk dus dat de vrijgemaakten zullen aanschuiven bij de ISK en gaan meedenken over dat breed opgezette nieuwe liedboek en over wat er verder gaande is rond het kerklied.
Samenwerking
Groeien de kleine oecumene en de PKN langzaam aan elkaar vast, zoals Nijkerk en Amersfoort nog slechts door een enkel weiland gescheiden worden - wie zal het zeggen? Feit is in ieder geval wel dat verwante ontwikkelingen, dwars door alle kerkelijke denominaties heen, zorgen voor herkenning en samenwerking. Ik denk bijvoorbeeld aan de jeugdkerken, het Alpha-werk, het diaconale werk van Present en de Micha-campagne, waar christenen van PKN tot Pinkstergemeente elkaar ontmoeten. En de gemeentezang is door het opwekkingslied flink opgeschud, zowel in de kleine oecumene als de PKN. Niet gek als er (ook op dit punt) naast de gegroeide praktijk een stevige bezinning op gang komt, waar ik ook de evangelischen graag zou zien aanschuiven.
In achten
Het overleg rond het nieuwe liedboek vind ik boeiend vanwege deze breedkerkelijke ontwikkelingen. Maar in zichzelf is het nadenken over een nieuw liedboek ook al de moeite waard. Daarover het een en ander in de rest van dit artikel.
Het nieuwe liedboek zal er anders uit gaan zien dan de ons vertrouwde bundel uit 1973 met zijn rijmliederen in één of meer coupletten.
Dat is direct al af te lezen aan de acht werkgroepen, die u kort aangestipt in het kader vindt. Ik ga hier vooral in op de psalmen en de inhoudelijke kant van de rest van de liederen.
Psalmen
Een van de vertrekpunten bij het nieuwe liedboek was, dat de psalmen uit de 'nieuwe berijming' weer gewoon hun plek zullen krijgen in de bundel van 2012. Die beslissing is ongetwijfeld ingegeven door de grote (dichterlijke) kwaliteit van deze berijming, waaraan liedboekdichters als Willem Barnard en Ad den Besten hebben meegewerkt.
Toch is het ook een verlegenheidsoplossing.
Want de taal van de 'nieuwe berijming' wordt door mij (als vijftiger) al in toenemende mate als ouderwets ervaren. Hoeveel te meer door de kerkgangers van rond de twintig!
Daarbij komt, dat geregelde lezing uit de NBV het verouderingsproces van de psalmen uit het liedboek alleen maar zal versnellen.
'Gij' en 'u'
Neem het gebruik van 'gij'. Vijftig jaar geleden was al in discussie of dat nog wel kon. Het kon nog, vond men toen, en het gaf de liedboek-psalmen een warme herfsttint. Maar ouderwets is het wel, vooral in de verleden tijdsprongt (114:3), gaaft (8:4) vergaaft (32:3), sloegt (3:3) en schonkt (21:1). En dat is nog maar een sappige greep.
Het heeft de 'nieuwe berijming' vroeg oud gemaakt. Daarbij komen de melodieën, die ik persoonlijk prachtig vind, maar ze zijn wel zeer eenzijdig uit het tijdvak van 1530 tot 1560. En geregeld hoor ik de mensen zeggen dat de psalmmelodieën zo mineurig zijn.
Strikt-muzikaal genomen valt daar wel wat op af te dingen, maar zo ervaart de gemiddelde kerkganger van 2008 het wel. Het één en ander maakt dat ik de ongewijzigde overname van de psalmen als een verlegenheidsoplossing zie. Maar is er een alternatief?
Zijn er dichters te vinden, die bereid zijn om het psalter opnieuw te beitelen in de Geneefse (of toch andere) melodieën? En dat dan met de kwaliteiten van Barnard en de zijnen?
Selectie
Het was natuurlijk ook mogelijk geweest om een selectie van psalmen opnieuw te berijmen. Neem je het Zwitserse Evangelisch-Reformiertes Gesangbuch uit 1998, dan vind je daar ruim zestig psalmen, soms in verschillende versies (zoals bijvoorbeeld bij psalm 23). Geregeld hoor je de melodieën van Genève terug, soms ook een gezang uit de Duitse traditie (bijvoorbeeld bij Psalm 146, waar je het Duitse origineel van 'onze' gezangen 20 en 21 aantreft). En een psalm als de 9e is opgenomen in de versie van Evangelische Liedbundel 3. Naast deze te zingen psalmen zijn er nog een aantal onberijmde te vinden ter lezing (in wisselspraak). Maar in de bundel van 2012 zult u gewoon alle 150 psalmen berijmd terug vinden. En dat aangevuld met andere mogelijkheden, zoals op muziek gezette onberijmde teksten of psalmfragmenten. Denk maar aan Psalm 23 (ELB 6) of Psalm 121 (ELB 32) vanuit de evangelische hoek. Al zal het meeste wel vanuit de (oud-)katholieke traditie worden overgenomen - uit bundels als 'Gezangen voor Liturgie' (1996) en het 'Oud-katholiek Gezangboek' (2006).
Jezus is Heer
Dan nog iets over de gezangen en dan met name de inhoudelijke kant. Aan afwisseling zal er geen gebrek zal zijn in het nieuwe liedboek. De opgave is dus eerder dat de verschillende thema's voldoende uit de verf komen en dat het geen bundel wordt van 'voor elk wat wils'. Dat raakt ook de inhoudelijke kant van al die nieuwe en oude liederen.
Bladerend in sommige deeltjes van Zingend Geloven (een reeks van liedbundels, die na 1973 verscheen) kwam me wel eens het thema van een Opbouwdag voor ogen 'Aan Jezus voorbij; als het steeds vaker alleen over God gaat...'.
Ik hoop echt dat je in het liedboek van 2012 zult kunnen proeven, dat de (lied)teksten geschreven zijn uit en tot het belijden 'Jezus is Heer' en geselecteerd in de vrijheid van Christus. Met zo'n inzet verwacht ik een rijk spectrum aan nieuwe en oude liederen.
Veel zicht is er nog niet op dit belangrijke punt, of beter gezegd: ik heb daar nog geen helder beeld van.
Dik of dun
Onzeker is ook hoe omvangrijk het nieuwe liedboek zal worden. Als je de acht rubrieken ziet langskomen, denk je al gauw aan een dubbeldik liedboek.
Maar dat ligt nog allerminst vast. Het is ook goed mogelijk dat naar een soort kern voor gemeentezang zal worden toegewerkt. Met daaromheen een breed spectrum aan liederen, die (voor geabonneerden?) digitaal beschikbaar zijn, dienstbaar aan de veelkleurigheid van de deelnemende kerken. De balans tussen boek en beamer wordt volgens mij een belangrijk punt bij dit liedboek.
Of zal het nòg anders worden en zingen we op een dag allemaal vanaf het schermpje van onze mobiele telefoon, zoals ik pas iemand hoorde zeggen?
En u?
Ik ben me er wel van bewust dat de doorsnee Opbouwlezer vooral vertrouwd zal zijn met het Liedboek van 1973 en verder (meer of minder) met Evangelische Liedbundel, Opwekking en Zingende Gezegend. Misschien is het niet onaardig om eens voor uzelf na te gaan welke liederen u vanuit die bundels mee zou nemen naar het nieuwe liedboek van 2012 (en waarom!). Of laat op een kringavond eens iets zien van de binnenkant van uw geloof vanuit uw top-vijf of top-tien en uw toelichting waarom deze liederen niet mogen ontbreken in de nieuwe bundel!
Drs. F. Gerkema is predikant van de NGK van Amersfoort-Noord, lid van de redactie en Opbouw en afgevaardigde van onze kerken in de ISK.
| De acht werkgroepen • Werkgroep 1 gaat na wat er naast de 150 psalmen uit het Liedboek aan onberijmde psalmen en aan psalmfragmenten zal worden meegenomen. • Werkgroep 2 maakt een keuze uit de gezangen van het Liedboek voor de Kerken. • Werkgroep 3 kiest liederen uit bundels die sinds 1973 zijn verschenen. • Werkgroep 4 richt zijn aandacht op het (te vertalen) buitenlandse lied (Duitsland, Engeland, maar ook de Derde Wereld kerken). • Werkgroep 5 bezint zich op de kinder-, jeugd- en tienerliederen, die verspreid over het nieuwe liedboek een plaats zullen krijgen. • Werkgroep 6 houdt zich bezig met korte liturgische teksten, zoals acclamaties en te zingen gebeden (voor NGK'ers misschien het onbekendste repertoire). • Werkgroep 7 concentreert zich op bijzonder zangvormen (zoals b.v. canons). • Werkgroep 8 buigt zich over teksten, die bedoeld zijn voor gebed en meditatie. |