Mensen die je niet vergeet (slot)
1982-10-22
In zijn boek "Ondergang" citeert Presser een Duitse predikant, Albrecht echt gebeurd is".- Jaargang 26
- nummer 39
Goes, die eens schreef: "wij moeten stellig ook vergeten, want hoe kan iemand leven, die niet vergeten kan?" - Het is Pressers motto geworden voor een boek over vreselijke jaren. En inderdaad gelukkig is de mens, die deze jaren leert vergeten.
Maar de Bijbel spoort ons ook aan te gedenken. De daden des Heeren, de vrome daden 'van zijn kinderen, van David en zijn helden bijvoorbeeld, van de tallozen die Paulus opsomde. We zullen ze zelfs aan het nageslacht doorgeven, zegt Psalm 78. Vandaar dat we nog eenmaal uw aandacht vragen Voor dr J. J. Buskes' boek onder bovenstaande titel.
Proj. dr W. J Kooiman, zoon van een 'hervormd predikant, werd toevallig luthers predikant vanwege een koster. Hij promoveert in twee maanden, tijd, vlak voor de universiteit door de bezetters gesloten werd, over "Luthers Kerklied in de Nederlanden". In dat werk zit veel meer dan twee maanden studie, zoals u begrijpt. En Kooiman kende de geschiedenis van de liturgie danig goed: "Uit de oude kerk zijn twee uitspraken over de liturgie bekend; wie afwijkt van de liturgie moet doodgeslagen wordenen: alleen profeten hebben het recht van de liturgie af te wijken. Ben je er dus zeker van dat je een profeet bent, dan wijk je af; maar bent er op voorbereid doodgeslagen te worden".
Hen van zijn vele doordenkertjes, door Buskes verteld. "Heb je ai gehoord van de herders? Ze kwamen in de stal en stonden verslagen. Ze spraken geen woord, tot eindelijk een zei: als je niet zeker wist dat het een mythe was, zou je zeggen dat het echt gebeurd is".
Busks leerde Kooiman kennen, toen hij eens samen met deze, met een heilssoldaat en met ds J. Overduin in het Concertgebouw sprak over: "Christus roept Amsterdam". In Kooiman, zegt Buskes, "hadden Maarten Luther, Johannes Calvijn en William Booth elkander gevonden, er zat niets geforceerds in". - "Kooiman leefde als een uit het geloof gerechtvaardigde en wist dat de dood niet voor, maar achter hem lag".
Van paus Johannes heeft Buskes gehouden. Hij schaamde zich niet dat te zeggen. Hij had de Roomse kerk als afgeschreven gezien: een onfeilbaar sprekend mens op Christus' stoeI.- in zo'n kerk kan het Woord niet meer functioneren.
Maar paus Johannes wilde alleen herder zijn, geen magistraat. Kwam niet met nieuwe veroordelingen - maar met een positief en zegenend woord. in de vele noden van zijn tijd. Johannes liet hem beseffen, dat het Woord zich niet laat boeien en dat het ook in de Roomse kerk blijft werken,
"Ik laat me waarschuwen: rooms-katholiek is rooms-katholiek en protestant is protestant. De strijd van de 16e eeuw is niet aan misverstanden toe te schrijven. Maar we nemen elkaar serieus, verketteren elkaar niet meer, brengen elkaar niet meer op de brandstapel. We proberen van de onedele concurrentie af te komen. We willen elkaar leren kennen in het geloof, dat we samen van Christus en kerk van Christus zijn, dat we samen op weg zijn, de toekomst van Christus tegemoet".
Albert Loethoeli - een man, die Buskes niet wilde vergeten. Een zwarte, verbannen door de Zuid-Afrikaanse regering, maar met de Nobel-vredesprijs onderscheiden.
Eenmaal heeft Buskes hem ontmoet. "U moet God bidden", zei Loethoeli, "ons te bewaren voor de haat. Want het gevaar dat Zuid-Afrika bedreigt is dit: dat als de Manken eens bekeerd zullen zijn tot de liefde, zij te laat tot de ontdekking zullen komen, dat wij zwarten alleen nog kunnen 'haten".
Daargelaten of u het standpunt van Buskes en Loethoeli inzake de apartheidspolitiekeigenlijk wel kunt dellen, herkent u in zijn woorden toch duidelijk de broeder in Christus.
Zo is ds Martin Luther King een van Buskes' onvergetelijke ontmoetingen geweest. Bij de dood van Martin zei zijn vader: de vraag is niet wie hem vermoord heeft, maar wat hem vermoord heeft. Het klimaat van haat en geweld, dat Amerika heeft opgeroepen, heeft Martin vermoord. Een blanke voerde het uit.
Dat geweld begon, zegt Buskes, met de slavenhandel. die in de 17e eeuw in handen van onze Nederlandse voorvaders lag. De eerste ontmoeting tussen blank en zwart, een gewelddadige. Pas in de 18e eeuw nam Engeland de eerste plaats op deze markt over; nog wel met een schip varende, dat "Jezus" heette! Laten we het niet vergeten. Valerius vertelt in 1623 van een voor Zeeland gestrand schip vol levend mensenmateriaal. De Zeeuwse kerkenraden hebben er danig over gezweet, wisten er geen raad mee.
"Ik kan me niet herinneren", sprak ds King eens, "ooit te hebben geleefd zonder persoonlijk contact met Jezus". Hij heeft in een tijd van ongeloofwaardige grote woorden het Woord laten spreken. Hij nam Jezus letterlijk.
Zei daarom neen tegen alles, wat Gods gerechtigheid en de door God gewilde menselijkheid aantastte. "Hij nam ook het christendom serieus. Dat is een zeldzaamheid in deze van compromissen aan elkaar hangende godsdienst", zegt Buskes. Daarom heeft MLK als man van de kerk, in de kerk, terwille van de kerk, tégen de kerk gevochten. "Een kerk, die zich isoleert in vrome en veilige geborgenheid zal sterven". Is het geen prachtige taal?
Over dr Karl Barth heeft Buskes vaker geschreven, vele malen. Hij was dan ook een leerling van het eerste uur. Toch geeft hij hier weer een aparte tekening.
Barth was religieus wakker geschud, toen keizer Wilhelm II in 1914 de oorlog verklaarde en 93 Duitse academici, waaronder Barth's leraren, zich daar unaniem achter stelden. Barth zag dat er iets mis was met de Duitse christenheid. (Maar laten we nooit vergeten, dat een groot deel van christelijk Nederland in de eerste wereldoorlog pro-Duits is geweest; speciaal op gezag van dr A. Kuyper, die van een nieuw Europa droomde, waarin Wilhelm keizer en Kuyper minister van buitenlandse zaken zou zijn!) Barth, zegt Buskes, "theologiseerde vanuit de verwondering over dat, wat in de gemeente vanzelfsprekend is". Hij was levenslang de waakhond van onze Heer, die blafte als hij onraad merkte. En velen, die door hem gewekt zijn, bleven hem daarvoor dankbaar.
Gods vrije genade was het centrale thema voor Barth. "Zijn theologie was een radicale breuk met de fundamentalistische orthodoxie en het neo-protestantisme - die beiden meenden over het Woord te kunnen beschikken". Op het eind van zijn leven preekte Barth (in een gevangeniskerk) over "Mijn genade is u genoeg". We hebben er een leven lang voor nodig, om die vijf woordjes te verstaan - Barth schreef er 13 delen over. En Berkouwer, die aanvankelijk Barth volledig afwees, eindigde met een boek over "De triomf der genade in de theologie van Karl Barth" .
We kunnen trachten Barth in een systeem te vangen en hem vanuit onze systeemkazemat te bestrijden - maar moeten eerst in hem de broeder in Christus herkennen. Misschien valt de strijd dan mee.
Er zijn nu drie artikelen aan dit goede boek gewijd. Het wordt tijd op te houden. U moet nu zelf maar eens gaan lezen. Want die taak wordt u niet afgenomen. Wanneer een stem vanuit het Woord spreekt en goede dingen van onze Heiland zegt, dan moeten we maar luisteren, ongeacht onze overtuiging en ons vooroordeel.
De laatste bijdrage gaat over dr.J.M. de Jong en zijn Vrouw Neeltje de Jong-Schermerhorn. Samen stonden ze aan het hoofd van het seminarium der Ned. Herv. Kerk te Driebergen. Hij was theoloog en filosoof. Zijn leven was gestempeld door Psalm 139. Zij was dichteres en geloofsheldin.
Toen ze, zwaar ziek, door Buskes werd bezocht - die het goede woord .niet kon vinden en wat gemeenplaatsen prevelde - antwoordde ze: "nu moel je niet gaan zeuren!". Heilzame taal. Ook een zielszorger moet niet 'leuren.
"De messiaanse strekking van het oude testament en van het Evangelie", zei De Jong, "zijn tot het merg toe: dynamiek, revolutie, hoop. Wij leven in de spannende tijd, waarin kerk en christendom uit de schalen van het statische wereldbeeld kruipen. Zij merken, dat zij aanzienlijk achter zijn bij het tempo, dat God neemt in zijn gang door de geschiedenis. Zij constateren, dat God hen graag gebruikt, maar het ook zonder hen kan stellen. Dat de wereld er niet is voor Gods kerk - maar de kerk voor Gods wereld".
En is dit niet een woord om mee af te sluiten?