Het liep uit op Trente
1982-12-17
K. Deddens - Het liep uit op Trente.- Jaargang 26
- nummer 47
Oosterbaan & Le Cointre - Goes Gebonden - 200 p. - Prijs f 21,90
De Kamper hoogleraar Deddens zal in onze kring geen onbekende wezen. Nadat hij zes jaar geleden een alleraardigst boekje schreef, met de titel "Het begon in Jeruzalem", liet hij het afgelopen najaar een vervolg het licht zien: "Het liep uit op Trente", Gaf het eerstgeschreven werk veel (en buitengewoon interessante) informatie over het ontstaan van de vroegchristelijke liturgie, in het meer recente boek gaat het vooral over liturgische gebruiken en verordeningen uit de Middeleeuwen.
Ook dit boekje biedt veel informatie, die voor hen die zich voor zo'n onderwerp interesseren, aantrekkelijk zal zijn. In 11 hoofdstukken wordt de middeleeuwse (roomse) Kerk gevolgd van de "zon- en feestdagen in de eerste eeuwen" tot "het Concilie van Trente", Daartussenin vindt de lezer veel over plaatselijke, regionale en nationale verordeningen aangaande zondagsheiliging en/of het houden van heiligendagen, etc. We lezen (minder uitgebreid dan in zijn eerste boekje) over het ontstaan van het Kerkelijk Jaar en over de liturgische accenten, die daarbij komen te vallen.
We krijgen een (overigens beknopte) lijst van heiligendagen en worden ingelicht over de wijze waarop een groot deel van het jaar "op ging" aan heiligen- en feestdagen.
De uitbreiding van de Mariaverering, de engelen verering en de devotie die aan relieken wordt bewezen, het komt allemaal aan de orde. En, zoals de titel al suggereert, het eindigt bij het Concilie van Trente, in het midden van de 16e eeuw. Dat Deddens niet voluit enthousiast over de middeleeuwse liturgie kan spreken, valt te verwachten. Hij spreekt over "de Liturgische afstand van de oude Kerk" (hoofdstuk 8), over "liturgische gebreken" aan het einde der Middeleeuwen" (158). Ook over "onbegrepen eredienst" (161), die "hoe langer hoe meer in formalisme ontaardde", "vervreemding van de Bijbel en de prediking", "misbruiken" en "losbandigheid" (164, 165) enz. Een apart hoofdstuk (10) geeft aan wat "de inzet van de Reformatie" is geweest. We lezen: "Zeer bewust heeft de reformator van Genève terug gegrepen naar de beste tradities van de kerk" (173). "Tegenover het donker van de Middeleeuwen betekende de Reformatie de doorbraak van het licht" (180).
Maar, zoals duidelijk zal zijn, het accent ligt in dit boekje niet op de Hervorming, maar op de eeuwen die eraan voorafgaan. Wie daarom weten wil hoe men in de oude Kerk de Goede Vrijdag vierde, of benieuwd is waarom de datum van Kerstfeest op 25 december is terechtgekomen, kan dat helder beschreven vinden. Evenzo informatie over de opkomst van de engelenverering: "de Ethiopische kerk viert zelfs elke maand een engelenfeest" (51), de Mariaverering, de dagen van allerheiligen en allerzielen, en ga maar door.
Het geheel is goed geslaagd, dunkt me. Het boekje is keurig uitgegeven en niet buitengewoon duur voor wat het biedt. Een mogelijk bezwaar tegen het boekje is het feit dat een deel van de stof - zij het in de allervaagste vorm denkbaar wel wat bekend kan zijn bij veel lezers.
Misschien dat sommigen daarom denken: zoveel detail heb ik niet nodig.
Voor die lezers, die echt volslagen onbekende dingen willen vernemen, is het misschien een goede tip het eerste werk, "Het begon in Jeruzalem" aan te schaffen. De uitgeverij heeft er nog exemplaren van over, heb ik begrepen.