Mijn lied is naar u onderweg
2008-07-04
Twee critici over Psalmen voor Nu, deel 4. Jo Kapteyn beoordeelt vooral de tekst; Gert Jan Kole de muziek.- Jaargang 52
- nummer 14
De tekst - Jo Kapteyn
Na Totdat het veilig is (2005), Voor niemand bang (2006) en Liefde, brood en slaap (2007) heeft het projectteam Psalmen voor Nu cd nummer 4 met het bijbehorende muziekboek uitgebracht onder de titel Geen woord te veel. Daarmee zijn in totaal 58 psalmen opnieuw berijmd en van nieuwe melodieën voorzien. Ik vind het een bijzonder boeiend en uitdagend project, zowel literair als muzikaal. Ook nu weer is de titel van cd en muziekboek ontleend aan de vertaling van één van de psalmen.
Deze keer moest dat natuurlijk wel Psalm 119 zijn, die ruim 20 minuten van de cd vult.
Psalm 119
Het hoogtepunt van de nieuwe serie psalmen is voor mij die Psalm 119. Het is een heel bijzondere psalm, niet zozeer omdat het de langste is, maar vooral vanwege de vorm. Die vorm heeft o.a. de volgende kenmerken: er zijn 22 coupletten, elk bestaande uit 8 dubbelregels; elk van die acht regels begint met de dezelfde letter; couplet 1 met de alef, couplet 2 met de beth en zo komen achtereenvolgens alle 22 letters van het hebreeuwse alfabet aan bod; iedere dubbelregel bevat het woord 'woord' of het woord 'wet' of een synoniem als 'richting', 'pad', 'belofte', 'regel', 'afspraak', 'weg' of 'toezegging'. Menno van de Beek, de herdichter ervan, heeft getracht deze vormkenmerken van de hebreeuwse tekst te behouden. Hij is daar op bewonderenswaardige wijze in geslaagd. Hij heeft de Q, de X en de Y niet gebruikt, maar in het laatste couplet, zowel de W als de Z, zodat hij zich ook kon houden aan de 22 coupletten en elke eerste en derde regel begint met de letter die aan de beurt is. Zo zijn er 22 literair zeer compacte strofes ontstaan, die je met plezier leest. De strekking van de psalm is dat met de Thora, de wet van God, zijn woord, zijn uitspraken, zijn regels het leven pas waardevol wordt, en dus verdient dat woord studie en aandacht en het levert plezier op. Van alle kanten wordt dat benadrukt en speels herhaald. Ik ben enthousiast over de woorden, over de liefde voor regels, voor de woorden van God. Ter illustratie het eerste couplet.
Sterke berijmingen
Heel interessant is het om deze coupletten te lezen naast en te vergelijken met de tekst in de NBV. Maar er staan nog meer psalmen op de cd, bekende en minder bekende. Enkele regels uit Psalm 25: Here, maak mij uwe wegen, door uw woord en geest bekend, is in de berijming van Rien van de Berg: Een weg waarop ik u ontmoet, mijn Heer, wijs mij die aan.
En fluister mij uw lessen in. Een vondst, die laatste zin.
Of uit Psalm 101 (dichter Len Borgdorff) met een sterk eerste couplet: Mijn lied moet uw goedheid bezingen / en ademen, God , van uw recht. Komt u alstublieft naar mijn leven, / mijn lied is naar u onderweg.
Steeds blijft gelden: lees de teksten naast andere berijmingen of de 'oorspronkelijke' Bijbeltekst, dan zie je pas echt wat de dichters hebben gedaan en kan je onder de indruk komen van hun literair kunnen.
Geen 'gemeenteliederen'
Een enkele opmerking over de muzikale kant. Gert Jan Kole zal er uitvoeriger en met meer kennis van zaken over schrijven. Mij stelt de muzikale vormgeving nogal eens teleur.
Om te beginnen heb ik het idee dat de ambitie dat de berijming zijn weg in de kerken zal vinden, zoals geformuleerd in het begeleidende boekje bij de eerste cd, geen belangrijke rol meer speelt. Stonden er op de eerste cd psalmen (57, 84, 121, 130) die relatief gemakkelijk zingbaar zijn voor een gemeente (die gewend is aan het zingen van een lied uit de bundel Opwekkingsliederen), op deze laatste cd tref ik ze niet meer aan.
Dat wil natuurlijk niet zeggen dat ze niet kunnen functioneren in de zondagse bijeenkomst van de gemeente, maar dan (solistisch) gezongen met instrumentale begeleiding.
Gemeenteliederen zijn het niet.
En verder vind ik de muzikale vormgeving van Psalm 119 teleurstellend: te schreeuwerig en kortademig. De tekst wordt geen recht gedaan en zonder de tekst erbij is, is deze lang niet altijd te verstaan. Jammer, want de tekst heeft heel veel kwaliteit. Een mooie ballad-achtige vorm had deze veel meer tot zijn recht doen komen.
Maar er zijn uiteraard ook geslaagde vertolkingen, zoals die van Psalm 20, 125 en 25. Toch ben ik al weer nieuwsgierig naar de volgende uitgave, zeker vanwege de teksten.
De muziek - Gert Jan Kole
Over de muzikale kant van Psalmen voor Nu deel 4 zijn de nodige kanttekeningen te plaatsen.
Naarmate het project vordert worden de arrangementen vrijer, gevarieerder, gewaagder. Daarmee staan ze steeds verder af van de traditionele wijze van psalmzingen. Daar is niks mis mee en bovendien is het volledig in lijn met het de doelstelling van Psalmen voor Nu, de psalmen te berijmen 'in eigentijds Nederlands, op nieuwe melodieën in de traditie van de lichte muziek van de afgelopen halve eeuw'. Het vergt alleen van de luisteraar die de ambitie heeft deze psalmen in de gemeente te zingen wat extra creativiteit.
Veel van de arrangementen zullen niet direct uitvoerbaar zijn met de gemiddelde muziekgroep en bovendien lenen niet alle melodieën zich even goed voor de gemeentezang. Toch is daarin meer mogelijk dan je op het eerste gehoor zou denken.
Disco-klapje
Cd 4 schurkt dicht tegen de popmuziek van de jaren '70-'90 aan. Je hoort invloeden van Alan Parsons, Michael McDonald en de Doobie Brothers, Donald Fagen en Steely Dan, Chicago, Motown, gospel... De Fender Rhodes figureert regelmatig en een 'Tower of Power'-achtige blazerssectie geeft een koperen randje aan menige psalm. Het album bevat veel verschillende stijlen, van soul en R&B tot singer-songwriter ballads en af en toe zelfs een discoklapje.
Rijke, doordachte arrangementen, afgewisseld met enkele verrassend sober - maar daarmee niet minder doordacht! - muzikaal vormgegeven psalmen. Bij de eerste 'doorloop' van de cd slaat door al die variatie even de vertwijfeling toe.
Wat voor vlees hebben we in de kuip?
Uit volle borst
De opener, Psalm 117, is een toegankelijke meezinger. Op menige Bijbelkring zal deze kortste psalm tot de favorieten gaan behoren, ditmaal niet vanwege de lengte maar vanwege de pakkende melodie die bovendien met een paar simpele gitaarakkoorden van een goed klinkende begeleiding is te voorzien.
Op jeugdkamp kom je hier rond het kampvuur goed mee weg. Psalm 101, 'Goede mensen gezocht', is meteen heel andere koek. Het lijkt alsof het team John Barry heeft gevraagd de soundtrack voor de nieuwe James Bondfilm even opzij te leggen om een arrangement te maken voor deze psalm. De melodie, vol syncopen en af en toe een lastige interval, is te complex voor gemeentezang.
Dat gemeentezang niet het eerste doel van deze bewerkingen is blijkt ook uit de volgende track, Psalm 20, een prachtige ballad in een smaakvol arrangement met groovy memphishorns.
Een echt luisterlied: tijdens het concert in het Utrechts Tivoli, waar de Psalmen voor Nu live band overigens voor een andere muzikale benadering van deze psalm koos, luisterde het publiek dan ook aandachtig.
Heel anders was dat met Psalm 125, op de cd uitgevoerd met een gospelkoor inclusief hevig ad-libbende vocalisten en blazers, die aan het einde van dat concert als een zegenbede werd ingezet. Uit volle borst zong de zaal mee: "Vrede voor Israël, vrede voor Gods volk!"
Eén van hart, één van stem
Even daarvoor was Psalm 119 uitgevoerd- - maar eigenlijk is die term ''uitvoeren' hier niet op zijn plaats.
Waar je op basis van de cd zou verwachten dat de ritmische en melodische patronen niet zo eenvoudig zouden worden opgepakt door een grote groep bleek dat in de praktijk heel anders te zijn. Melodie, harmonie en ritme ontpopten zich tot een heel geschikt vehikel voor de schitterende tekst van Menno ter Beek.
Sergej Visser ging het publiek voor, gesteund door de band en een twaalfkoppig koor, maar al snel versmolten podium en zaal: één van hart, één van stem, één in liefde voor God en Zijn woord.
Vijfentwintig minuten lang ging dat zo door, een indrukwekkend getuigenis én tegelijk een indicatie dat het team van Psalmen voor Nu uitstekend op koers ligt voor het behalen van zijn ambitie de psalmen weer terug te brengen in de harten van de mensen.
Voor elke dag
Psalmen voor Nu ontdoet de psalmen van een eeuwenoud muzikaal maatpak dat, hoe goed gesneden en stijlvol ook, voor veel mensen zo wezensvreemd is dat de psalmen naar de periferie van de week worden verdrongen.
Eenmaal per week, op zondag, in het zondagse pak.
Maar de psalmen bieden troost en wijsheid voor élke dag van de week.
Deze nieuwe collectie jasjes is daar voor gemaakt: modieus, smaakvol en veelzijdig. Een lange jas, een kort jackje, een houtje-touwtje-parka of een regenjas - voor elke gelegenheid iets passends. Belangrijk! Psalmen moet je zingen, veel en vaak. In het samenzijn van de gemeente, op Bijbelkringen, in de auto, onder de douche - maar vooral in je hart.
Geen woord te veel, Psalmen voor Nu, deel 4. Zoetermeer, 2008. CD €19,90; muziekboek €15,00
| ALEF Als iemand eerlijk leeft en met het woord van God vertrekt, dan komt zo iemand goed terecht met regels die God geeft. Als iemand goed geluisterd heeft, dan wijst God zelf de weg. De eerste regel van de wet is: luister naar de wet; dus, als ik op uw regels let en kijk waar ik mijn voeten zet, mij afvraag wat uw woord mij zegt, dan kom ik goed terecht; en als ik goed heb opgelet, dan zingt uw wet in mij. Ik heb uw woord. Ik houd uw wet. Maar ga niet bij mij weg. |