Over Kerk en politiek gesproken
1983-08-19
Over kerk en politiek is in deze kolommen vaker geschreven.- Jaargang 27
- nummer 30
Een discussie over dit onderwerp tijdens een gemeentevergadering van de Nederland Gereformeerde Kerk van Alphen aan de Rijn leverde onlangs een aantal stellingen op, die met enige verbindende tekst, wellicht een leidraad voor verdere overdenking kunnen vormen.
Een eerste resultaat van zo'n verdere overdenking tijdens genoemde gemeentevergadering vormt de idee van de "thema-maand" aan het einde van het artikel.
Samenleving geen scheppingsorde
We belijden God als de Schepper van hemel en aarde, Aarde, met van de samenleving.
De samenleving, in de zin van de maatschappelijke orde is grootdeels een gevolg van menselijk handelen. Van menselijke verantwoordelijkheid ook. De mens heeft vanaf het begin de samenleving beïnvloedt door zijn beslissingen, over de verdeling van macht, van mogelijkheden, van welvaart. Menselijke beslissingen en handelingen hebben een samenleving tot stand gebracht waarin op wereldschaal, maar ook op meer regionale schaal, tussen mensen grote verschillen bestaan in economisch en cultureel opzicht.
Verschillen die niet terug te brengen zijn op de seheppingsorde, maar die grootdeels het gevolg zijn van menselijk handelen of juist van het achterwege blijven van menselijk handelen, Dat leidt tot de eerste stelling: De samenleving is geen scheppingsorde, maar een gevolg van menselijk handelen, een cultuurproduct.
Menselijke verantwoordelijkheid
Menselijk handelen heeft menselijke verantwoordelijkheid tot gevolg, De menselijke mogelijkheden, capaciteiten maken de mens tot een verantwoordelijk wezen. Verantwoordelijk voor zijn handelen, maar ook verantwoordelijk voor het nalaten van noodzakelijke handelingen. En voor de gevolgen ervan.
Zo mogen we oorlogen, honger en ziekte in de wereld maar niet afdoen als gevolgen van de zonde.
Ze zijn immers veeleer het rechtstreekse gevolg van actief menselijk handelen of van passief berusten.
Of dichter bij huis. Is ook de huidige werkloosheid geen gevolg van menselijk handelen in het verleden en van menselijk berusten in het heden? Als we de samenleving niet willen beschouwen als. scheppingsorde, maar willen zien als een gevolg van menselijk handelen, dan leidt dit tot de tweede stelling: De mens is verantwoordelijk voor maatschappelijke beslissingen zoals over welvaartsverdeling, woning-, bouw, bewapening' en is daarmee verantwoordelijk voor de gevolgen van deze beslissingen zoals armoede en werkloosheid, woningnood, kernbewapening.
Christelijke verantwoordelijkheid
Reeds in de schepping van de mens ligt deze verantwoordelijkheid, deze zorg voor de samenleving opgesloten in de opdracht de aarde te bebouwen en te onderhouden.
De mens krijgt als kroon op de schepping de opdracht de samenleving op de aarde in te richten. Maar ook op andere plaatsen roept juist het christelijk geloof niet op tot een samenleving waarin ieder voor zich zorg draagt. Centraal staat de zorg voor de ander. Een keuze waarvan juist bij vraagstukken over de inrichting van de samenleving een zeer belangrijke invloed op de samenleving kan uitgaan.
Juist bij vraagstukken over verdeling van de welvaart - zowel mondiaal als regionaal - is het allesbepalende of de zorg voor de ander als uitgangspunt centraal staat of niet. Dat leidt tot de derde stelling: Het christelijk geloof ontneemt de mens zijn verantwoordelijkheid voor de samenleving geenszins.
Bijbelse normen
Zeker daar waar de Bijbel de mens reeds direct na de schepping een zo zware opdracht geeft de aarde te bebouwen en te bewaren, mag van de Bijbel ook een normering verwacht worden.
Normen en waarden die bij juiste hantering moeren leiden tot een rechtvaardige inrichting van de samenleving. Nonnen die gehanteerd kunnen wonden bij te nemen beslissingen ,over -verdeling van welvaart, van inkomen en werk, over sociale zekerheid, over bewapening en ontwapening. Wij geloven dat de Bijbel de normen geeft, wat leidt tot de vierde stelling: De Bijbel geeft normen die in acht genomen moeten worden bij maatschappelijke beslissingen en die kunnen leiden tot een rechtvaardige inrichting van de samenleving.
De politiek beslist
Beslissingen over de inrichting van de samenleving. worden niet door de Kerk genomen. Moeten ook niet door de Kerk genomen worden.
In onze democratische samenleving zijn veel beslissingen voorbehouden aan de centrale Overheid in het gekozen parlement.
Beslissingen worden echter ook genomen door lagere overheden, zoals provinciale en gemeentelijke overheden, en - met onbelangrijk door maatschappelijke organisaties zoals werkgeversorganisaties en vakbonden. Het is – nogmaals niet de taak van de Kerk deze beslissingen te nemen. Maar het is wel de taak van de leden van de Kerk om - daar waar mogelijk in deze beslissingen te participeren.
Door de uitoefening van het kiesrecht: actief en passief Door het (actie) lidmaatschap van politieke partijen. Maar ook door het (actief) lidmaatschap van organisaties van werkgevers, werknemers en zelfstandigen.
Ben vaststelling die leidt tot de vijfde stelling: De beslissingen over de inrichting van de samenleving worden genomen door overheden, parlement, politieke partijen en maatschappelijke organisaties. Het is niet de' taak van de Kerk, maar wel van de leden van de Kerk om hierin te participeren.
Inzicht in Bijbelse normen
Hoewel het niet de 'taak van de Kerk is om de concrete beslissingen over de inrichting van de samenleving te nemen, heeft de Kerk wel een taak m.b.t. deze beslissingen. Het zijn immers de leden van de Kerk die in overheidsambten, politieke partijen en maatschappelijke organisaties mede deze beslissingen moeten nemen.
Ze zullen zich bij deze beslissingen moeten laten leiden door normen. Door normen die zij uit de Bijbel af willen leiden. Daartoe is inzicht nodig in de normen die de Bijbel m.b.t: de inrichting van de samenleving stelt. En dat inzicht zal m.n. door de Kerk gegeven moeten worden. Dat is een taak die met uitsluitend aan politieke partijen en maatschappelijke organisaties mag worden overgelaten. Politieke partijen en maatschappelijke organisaties, die - te - vaak onder druk van het beden tot beslissingen moeten komen. Daarom is het noodzakelijk dat leden van politieke partijen en maatschappelijke organisaties toegerust zijn. Toegerust met een zekere mate van inzicht in de normen die de Bijbel aan maatschappelijk handelen stelt. Als de Kerk hierin een belangrijke rol moet spelen leidt tot de zesde - en laatste - stelling: De Kerk heeft tot taak inzicht te geven in de normen die de Bijbel aan concrete beslissingen over de inrichting van de samenleving stelt.
Een concrete suggestie
De zesde en laatste stelling, die in feite voortvloeit uit de vijf voorgaande stellingen stelt ons voor de vraag op welke wijze de Kerk aan deze taak - die met de enige taak is - moet voldoen. Inzicht geven in Bijbelse normen voor concrete politieke beslissingen over inkomensverdeling, arbeidstijdsverkorting, ontwapening, sociale zekerheid, vereist een actief zoeken dat verder moet gaan dan de prediking.
Het is ook een taak van de Kerk als 'gemeenschap', niet slechts een taak van predikanten en ambtsdragers.
Het vraagt ook kennis van de maatschappelijke problematiek, die veelal juist onder de leden van de Kerk aanwezig zal zijn. Het vraagt dus actie van de Kerk als geheel: van de gehele gemeente.
Om daar inhoud aan te geven zou gedacht kunnen worden aan het houden van "thema-maanden" in de gemeenten. In zo'n "themamaand" zou één maatschappelijk vraagstuk - werkloosheid, sociale zekerheid, bewapening - centraal kunnen staan. Centraal in de prediking (b.v, in een serie themapreken); in het catechisatie-onderwijs, in de jeugd- (en mannen en vrouwen- )vereniging, in de Bijbelmogen en -".zo nodig - in de speciaal hiervoor' gevormde gesprekskringen.
Een dergelijke "thema-maand" zou vervolgens afgesloten kunnen worden - maar ook gestart kunnen worden - met een op het thema gerichte gemeentevergadering.
Tenslotte is zelfs denkbaar dat zo'n "themamaand" gelijktijdig in verschillende gemeenten - al dan niet in één regio - gehouden wordt, waarna een uitwisseling van ervaringen mogelijk is.
Tot besluit
Deze bijdrage draagt als kop "Over Kerk en politiek gesproken".
Het pretendeert geenszins een "sluitend" artikel over Kerk en politiek te zijn. Evenmin wordt met de afsluitende suggestie beoogd een blauwdruk te geven voor welke wijze van Kerk-zijn dan ook.
Het is - slechts - bedoeld een aanzet te geven tot een verder doordenken van deze mak van de Kerk.
Ben taak die minder aandacht lijkt te krijgen dan andere taken van de Kerk. Een taak die daarom aandacht en overdenking verdient.