Slavernij
2008-07-25
Het is een van de raadsels van de kerkgeschiedenis: de slavernij. Tot diep in de 19e eeuw werd slavernij door de meeste kerken aanvaard als behorend tot Gods scheppingsorde. Ze beriepen zich daarvoor op de Bijbel. Niemand viel er over dat in Psalm 123 de Here God vergeleken werd met een slavenhouder. Zoals de ogen van een slaaf de hand van zijn heer volgen, zo volgen onze ogen de Heer, onze God, tot hij ons genadig wil zijn. Paulus kon zich rustig een slaaf van Christus noemen.- Jaargang 52
- nummer 15
Zonder morele verontwaardiging begreep iedereen wat hij wilde zeggen. Moreel ongemakkelijk als wij ons voelen, vertalen we slaaf liever met dienaar. We slijpen de scherpe kantjes van Psalm 123 af door te zeggen: het gaat om het punt van vergelijking. Aan het begin van de 19e eeuw was slavenhandel big business. De katoenplantages in Amerika draaiden op slavenarbeid; de industrialisatie van Europa werd er door gefinancierd. Het ging er barbaars aan toe, op de slavenmarkten en -schepen. Maar er waren geen economische alternatieven, dacht men. In 1789 ondergroef een vrijgelaten slaaf uit Nigeria, Olaudah Equiano, dit economische argument. Hij schreef dat het veel voordeliger was om slavenhandel te verbieden. Maak van Afrika een afzetmarkt voor Engelse goederen, was zijn advies.
Dit argument won aan gewicht in een tijd dat evangelische christenen in de Anglicaanse Kerk bezig waren het christelijke geweten in Engeland open te branden. Een nieuwe gezindheid kreeg de overhand in de publieke sfeer. Dat vertaalde zich uiteindelijk in het besluit van het Engelse parlement in 1807 om de slavenhandel te verbieden, en in 1833 het houden van slaven. Vandaag gelooft niemand meer dat de Bijbel slavernij goedkeurt. We lezen de Bijbel gewoon anders. Niet de cultuur, waar we over lezen in de Bijbel, is normatief. Jezus Christus, en waar hij voor staat, is dat. Over hem gaat het in de Bijbel. In hem verenigd, zijn er geen slaven of vrijen meer. Hebben de kerken ooit schuld beleden over hun rechtvaardiging van de slavernij?