Was Jezus getrouwd?
2008-08-15
Tijdens een vakantie maakte iemand mij attent op ‘De Da Vinci Code’ van Dan Brown. Ik had verteld dat ik theologie studeerde en dat boek moest ik maar eens lezen. Dan zou ik over veel dingen heel anders gaan denken. Mijn hele systeem zou op z’n kop worden gezet.- Jaargang 52
- nummer 16
Na het lezen van het boek bleek mijn ‘systeem’ toch wel tegen een stootje te kunnen. Maar er bleef wel een vraag bij me hangen. Wat is het toch dat zoveel mensen aanspreekt in die theorieën over een kerk, die de wereld al eeuwen voorliegt en, volgens onder anderen Dan Brown, de waarheid zelfs met geweld probeert te onderdrukken?
Het is natuurlijk niet niks, wat er wordt beweerd. Jezus zou getrouwd zijn geweest en kinderen hebben gehad. De kerk zou op allerlei manieren hebben geprobeerd deze feiten verborgen te houden. Wat wij kennen als de Bijbel is dan eigenlijk de schriftelijke versie van al die kerkelijke leugens. Andere boeken, brieven en overleveringen zouden bewust buiten de christelijke canon zijn gehouden. Dit verhaal is niet nieuw; al heel wat filmmakers en schrijvers maakten er spannende verhalen over. De vraag blijft: hoe zit het nu met die beweringen en wat breng je er tegenin?
De canon
Toegegeven, de christelijke canon is niet zonder slag of stoot tot stand gekomen. Met canon bedoelde de vroege kerk niet in de eerste plaats de boeken die samen de Schrift vormden. Met canon werd gedoeld op de ‘geloofsregel’. Aan de hand van die norm werd bepaald welke boeken wel en niet werden opgenomen. Dat proces vergde enkele eeuwen en diverse synoden.
Vanwege het toenemende aantal ketters dat er een eigen canon op na hield (Marcion is een van de bekendste) moest de kerk duidelijke uitspraken doen in allerlei discussies, maar makkelijk was dat niet. Er was al niet eens overeenstemming over de precieze omvang van het Oude Testament, laat staan over de vraag wat moest worden opgenomen in het Nieuwe. In 367 schreef bisschop Athanasius van Alexandrië zijn jaarlijkse paasbrief met daarin voor het eerst de lijst van nieuwtestamentische boeken.
In de zestiende eeuw laaide de discussie over de canon trouwens weer op en ook nu nog worden in het christendom verschillende canonversies gehanteerd.
Waar het bij de vaststelling van de canon in elk geval om ging, was de inhoud. Jezus’ woorden zijn door velen overgeleverd, eerst vooral mondeling, later ook schriftelijk. Die overlevering was zodoende goed controleerbaar, al was zeker sprake van accentverschillen. Denk alleen maar aan de vier evangeliën. De brieven van de apostelen aan de gemeenten, werden later verzameld en ook als canoniek gezien.
Gnostici, ketters die meenden de échte kennis te bezitten, beweerden dat er naast de algemeen bekende overlevering nog een andere, geheime overlevering bestond. Die zou de echte waarheid bevatten. Maar waarom zouden de apostelen die geheime overlevering níet hebben doorgegeven aan degenen die zij als leiders en opvolgers aanstelden, vroeg Irenaeus zich af. En waarom wordt die ‘echte waarheid’ zo angstvallig geheim gehouden? Dat is al heel onwaarschijnlijk. En er zijn ook duidelijke aanwijzingen over de betrouwbaarheid van die alternatieve overlevering. Allerlei geschriften die bijvoorbeeld in 1945 bij het Egyptische Nag-Hammadi zijn gevonden en die het bewijs zouden zijn voor onder meer Jezus’ huwelijk, blijken van veel latere datum. De schrijvers ervan gaven zich vaak uit voor een van de apostelen en de boeken bevatten tal van elementen uit vooral filosofische stromingen en wijken daardoor sterk af van de apostolische overlevering. Maar wat heb je aan dit soort argumenten? Snijden ze hout, of blijft het een welles-nietes discussie?
Cirkelredenering
Zoals gezegd, wie wil weten wat de waarheid is, moet vooral kijken naar de inhoud. Dat deed de kerk ook. Apostoliciteit wilde nog niet eens in de eerste plaats zeggen dat een brief was geschreven door een apostel, maar dat de inhoud van die brief in overeenstemming was met de apostolische verkondiging. Past het in het plaatje, dat was eigenlijk het criterium. En wie zegt dat dat een cirkelredenering is en dat het dan uiteindelijk toch een kwestie van geloven is, heeft misschien wel een beetje gelijk.
De columns zijn na te lezen op www.hetkanonendemug.nl. Daar kunt u ook reageren.