Heeft Jefta zijn dochter echt geofferd?
2008-08-29
Is profetes Debora een oudtestamentisch voorbeeld van de vrouw in het ambt of gaat het over iets anders? Wat moeten we als christenen aan met allerlei wreedheden die in het boek Richteren worden beschreven? Heeft Jefta nu echt zijn dochter geofferd of niet? Deze en andere vragen komen aan de orde in een Bijbelstudie over het boek Richteren van ds. P. den Butter uit Middelharnis. In het algemeen is dit Bijbelboek niet zo geliefd bij de doorsnee kerkganger. Vaak wordt het vanwege die geweldpassages gemakkelijk afgeserveerd, waarbij men dan tegelijk het kind met het badwater weggooit. Dat is jammer en daarom vind ik het een goede zaak dat ds. Den Butter onze aandacht vraagt voor de lotgevallen van de richters.- Jaargang 52
- nummer 17
Tweeling
Aan de titel Richteren in plaats van Rechters is al meteen duidelijk dat Den Butter in elk geval niet de NBV vertaling gebruikt. Het boek is eigenlijk een schriftelijke weergave van een aantal Bijbellezingen die de auteur in het radioprogramma De Bijbel Open van de Evangelische Omroep, heeft gehouden. Als je zijn Richteren ter hand neemt valt meteen de gelijkenis op met zijn vorige boek over Jozua. Ik heb me wel even afgevraagd hoe de schrijver telkens die mooie gevelstenen, die op de kaften van beide boeken prijken, op het spoor komt! In elk geval, als je beide boeken met elkaar vergelijkt zou je bijna van een tweeling kunnen spreken. Deze gelijkenis is niet toevallig aangezien deze Bijbelboeken volgens Butter bij elkaar horen. Waar Jozua eindigt gaat Richteren verder, zowel wat de heilsgeschiedenis betreft, als de openbaring van dat heil in die geschiedenis. Ook grammaticaal worden Jozua en Richteren met elkaar verbonden door het voegwoordje 'en' waar Richteren mee opent. Dit geldt overigens voor meer Bijbelboeken.
Tegenstelling
Behalve grote gelijkenis is er ook sprake van een groot contrast tussen de beide Bijbelboeken. Vooral de laatste vijf hoofdstukken van Richteren (17 tot en met 21) vormen wat dat betreft een dieptepunt. Typeerde Den Butter Jozua als het boek van Gods trouw, in Richteren staat de ontrouw van Gods volk centraal zou je bijna zeggen. Al blijkt overduidelijk dat God ook toen al het verlossingswerk van Zijn handen niet liet varen. Bij dat verlossingswerk denk ik dan ook aan de Engel des HEREN uit Richteren 2, bij wie wij volgens Den Butter mogen denken een verschijning van de Zoon van God, voorafgaande aan Diens menswording. Daarnaast spelen de richters zelf natuurlijk een belangrijke rol. Het woord 'richters' is de vertaling van het Hebreeuwse Sjofetim (meervoud van Sjofeet). Een titel waarmee God zelf in 11:27 ook wordt aangeduid. Zoals de naam al doet vermoeden hadden deze functionarissen een juridische functie. Bij de verdere lezing van dit Bijbelboek ontdekken we dat deze Sjofetim ook militaire bevoegdheden hadden. Ze stelden zich bijvoorbeeld aan het hoofd van het leger om Israel van bezetters te bevrijden. Een enkele richter, zoals Simson, opereerde in zijn eentje.
Verborgen agenda
Hoelang de periode van de richters heeft geduurd kan volgens de auteur niet met zekerheid worden gezegd. Vermoedelijk ongeveer 300 jaar, waarbij je wel moet bedenken dat waarschijnlijk niet alle richters in elkaar opvolgende perioden hun werk hebben gedaan. En er zijn er geweest wier optreden gelijktijdig viel… De richterperiode loopt trouwens door tot in I Samuel. Eli en Samuel worden namelijk zelf ook Sjofetim genoemd. Pas bij de zalving van Saul loopt deze periode ten einde en begint de koningentijd. In dat opzicht zou je zelfs van een verborgen richteriaanse agenda kunnen spreken omdat het in de lotgevallen van de richters in feite al gaat over de koningen van Israel en Juda.
'Getriggerd'
In het 'Woord vooraf' wordt gezegd dat bij het lezen van Jozua en Richteren de vergelijking zich opdringt met onze tijd en de situatie in het Midden-Oosten. Eerlijk gezegd werd ik daardoor 'getriggerd' zoals dat vandaag wordt gezegd, maar daar bleef het dan ook bij. Wellicht geldt dat voor genoemde Bijbelboeken, maar dat blijkt niet uit de bespreking ervan. Ook van het geweldsvraagstuk dat recentelijk ter discussie stond is niets terug te vinden, maar misschien speelde dat ten tijde van de radiolezingen nog niet. In elk geval, heeft Richteren ook zijn eigen actualiteit. Ik was nieuwsgierig naar Den Butters opvatting over Jefta's gelofte. Heeft hij zijn dochter geofferd of niet? Den Butter denkt van niet, al erkent hij dat de meningen erover verschillen, zelfs onder uitleggers die z.i. in allerlei opzichten volkomen te vertrouwen zijn (!). Tenslotte, elke richter wordt in één of meerdere hoofdstukken 'behandeld'. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met een serie gespreksvragen, waardoor dit boek prima geschikt is om in verenigingsverband te worden bestudeerd. Al doet het niets af aan de leesbaarheid van dit boek de tekst die wordt gebruikt is in het algemeen die van de Statenvertaling. En af en toe wordt er een psalmvers geciteerd uit de Oude Berijming. Wordt daardoor de doelgroep niet wat beperkt? Dat zou jammer zijn, we hopen dat dit boek in brede kring ingang vindt.
Ds. P. den Butter, Richteren. Uitg. Buijten & Schipperheijn Motief, 2008. 208 blz., €15,90.
Drs. Jan Winter is predikant van de NGK in Wezep.