Opwekking en reformatie: twee benen van één lichaam
1981-06-12
Reformatie en revival horen bij elkaar als de voeten van een wandelende man: hij komt niet vooruit als hij niet beide gebruikt. Die opvatting kunt u aantreffen in het boek van dr. Richard Lovelace: "Dynamiek van het geestelijk leven".- Jaargang 25
- nummer 23
Dit (alleen nog in het Engels verkrijgbare) boek wordt ter lezing aanbevolen als voorbereiding op de in september (21-24) te houden conferentie van de Europese Evangelische Alliantie. Een conferentie over het thema 'opwekking', die in Nederland zal plaatsvinden in Haamstede. Tussen de sprekers uit diverse landen - leiders van de internationale evangelische beweging - is ook dr. Lovelace, hoogleraar in de Kerkgeschiedenis aan het Gordon Seminary.
Met deze inleidende woorden zet ik graag de bespreking voort van het onderwerp: reformatie ven revival.
De vorige keer zagen wij hoe zich ook in Nederland een evangelische beweging sterk maakt, die zowel op de éne als op de andere voet staat, om in het beeld van Levelace te Wijven. Wat is hier aan de hand?
Wat kenmerkt de éne en wat kenmerkt de andere voet?
Als ik denk aan 'opwekking' of 'revival' of om het ook nog eens in het Frans te zeggen: 'reveil', dan denk ik aan een geloofsbeweging van onder op. Ik denk aan een gemobiliseerde gemeente. Niet zozeer een nieuw dogmatisch handboek, of een met veel gloed verdedigd synodaal rapport maar ik denk aan een man als Hudson Taylor, die moederziel alleen erop uittrok om in China het Evangelie te brengen.
Hij kocht een enkele reis China en hij ging met de Heer. Aan het eind van zijn leven waren er duizenden Chinezen tot geloof in Jezus Christus gekomen en zetten vele honderden zendingsarbeiders zijn werk voort. Ik denk bij het woord reveil aan mensen die vol bewogenheid met de sociaal-politieke nood van een land hun leven gaven en geven in de navolging van Christus - zoals Heldring in Nederland in de vorige eeuw. Bij het woord revival denk ik aan gemeenten die met alleen passief en consumptief zich zetten onder de verkondiging, maar die samenkomen om te bidden, plannen te maken en elkaar aan te moedigen tot een daadwerkelijk getuigenis.
Opwekking heeft alles te maken met het werk van de Heilige Geest in de harten - en handen van alle gelovigen. De ware opwekking beweegt zich altijd ván de kern naar de omtrek, ván het hart, dat zich opent voor Christus, naar de wereld en haar nood en zelfs de einden der aarde, die zich voor Christus moeten gaan openen.
Bij Reformatie denk ik aan een geloofsbeweging meer van bovenaf.
Ik denk aan opnieuw door het Evangelie aangedreven voorgangers, die oude en stoffige kerken veranderden in een werkplaats van de Geest. Ik denk bij het woord reformatie natuurlijk aan een man als Luther, die paus en keizer weerstond omdat hij bij het ploegen in de akker de schat ontdekte waarvoor hij afles over had. Ook aan een man als Kuyper die, opnieuw bezield door het Evangelie, een "nieuwe" kerk begon, en een nieuwe politieke partij oprichtte en stichter werd van de Vrije Universiteit.
Zeker, al die bewegingen werden wel gesteund door het volk - typisch dat men in gereformeerde kerken altijd van "het volk" spreekt - maar al}deze reformatorische bewegingen kwamen niet van onder op. Ze gingen uit van “leiders" die het volk terugriepen tot gehoorzaamheid aan het Woord en die daarvoor de nodige structuren of schiepen - of veranderden. Reformatie is dan ook altijd 'n beweging die nadruk legt op de belangrijkheid van het ambt, de vernieuwing van de structuren van de Kerk en het belijden van de Kerk, Ik weet wel dat het een onbegonnen werk is om twee bewegingen in de Kerk van Christus in zo'n paar zinnen te typeren. Toch heb ik het geprobeerd om duidelijk te maken hoe deze twee bewegingen met tegenover elkaar staan maar als de twee benen van een man elkaar nodig hebben, om echt het lichaam te kunnen voortbewegen.
Ik heb mensen ontmoet uit ‘opwekkingkring' die ziek waren van de nadruk op individuele vroomheid en die het verademend vonden om in een gereformeerde kerk mee te doen, waar men veel meer betrokken was op de samenleving en waar het lid-van-de-kerk-zijn veel ontspanner was.
Maar ik ken ook mensen uit gereformeerde kerken, die leden onder hel stereotype en onpersoonlijke van hun gemeente. Die graag een dienst bezochten van een of andere opwekkingsgroep omdat wat daar gezegd en gedaan werd hen persoonlijk raakte èn inschakelde.
Wonderlijk is het wel dat er ook in de kerk van het Nieuwe Verbond zulke golfbewegingen zijn. Als eb en vloed. Dat er ook daar tijden zijn van ingezonkenheid en lauwheid - als bij Israël in de koningentijd - maar ook tijden van opwekking en reformatie.
Zo'n reformatie kennen wij uit 1517 en 1892 en zulke opwekkingen kennen wij uit Amerika rond 1738 en uit de vorige eeuw bijv. rond de mensen van het reveil. Ik denk niet dat de laatstgenoemde bewegingen minder in krocht waren - laat staan minderwaardiger - dan de eerstgenoemde reformatorische bewegingen.
Zeker niet: de opwekkingsbewegingen zijn ondenkbaar zonder de reformatie, anderszijds hebben opwekkingsbewegingen aan de wortel van reformaties gestaan. Denk maar aan 1892. Ze zijn als bet goed is steeds met elkaar verweven geweest.
Lovelace laat zien hoe een man als Luther als het ware eerst een opwekking meemaakte: een geestelijk ontwaken, waarin hij zijn hart en leven voor Christus opende en daarna pas het werk begon dat als reformatie de geschiedenis inging.
Zoiets is ook bij Kuyper aanwijsbaar.
Toch hebben opwekkingsbewegingen vaak ook tot heel eigen kerkformaties geleid. Zoals de methodisten-kerken in de U.S.A. en in Nederland de vergadering der gelovigen.
Om nu weer terug te keren naar onze eigen situatie: die van de Nederlands Gereformeerde Kerken in Nederland.
Ik meen dat wij van deze opwekkingsbeweging kunnen leren hoe belangrijk het gemeenschappelijk gebed is, hoe weinig Schriftuurlijk het is dat in onze samenkomsten de gemeente zelf zo passief is, en hoe belangrijk het is dat wij weer ieder voor zich zoeken naar de vervuiling met en de leiding van Gods Geest. Anderzijds mis ik bij de opwekkingsbeweging vaak de aarde - en de nuchterheid - en de openheid voor de cultuur: het wordt er soms allemaal bovenaards.
Lovelace geeft in zijn boek een overzicht van de meest essentiële punten van iedere geestelijke vernieuwing.
Op grond van die punten zouden opwekking en reformatie elkaar moeten vinden.
Ik laat ze hier volgen zoals hij ze zelf aangeeft. Iedere geestelijke vernieuwing kenmerkt zich volgens door drie fasen:
1. Voorbereiding, bestaande uit een groeiend besef van Gods heiligheid en bewustzijn van ronde;
2. Diepgang bij de verkondiging van het evangelie, met 4 accenten, namelijk: in Christus hebben wij rechtvaardiging (we zijn aanvaard), heiliging (vrij van de macht van de ronde), inwoning van de Geest (we zijn niet alleen), volmacht in de geestelijke strijd (gezag),
3. De vruchten van de verkondiging in het leven van de kerk, te weren:
- missionaire bewogenheid evangelisatie, zending en sociale betrokkenheid);
- gebed (persoonlijk en gemeenschappelijk);
- gemeenschap (in eenheid met héél het lichaam, maar ook in kleine cellen);
- dis-enculturatie (vrij raken van verburgerlijking);
- theologische integratie (in de Geest van Christus de volle waarheid in onze cultuur doordenken).
Ik hoop van harte dat de groeiende kontakten en de conferentie over 'opwekking' in dit najaar aan de hand van deze punten tot een verdiept en versterkt gemeente-leven zullen leiden!
De tijd dringt, Een zekere dr. Oppenheimer hield twee weken geleden een toespraak tot hervormde predikanten in Utrecht en eindigde zijn toespraak vrij samengevat als volgt: de Kerk van Christus is in ons land in een ijltempo opnieuw in een zendings-situatie beland. Net als de vroeg-christelijke kerk. Alleen zij is deze nieuwe situatie zich nauwelijks bewust en heeft zich er nog totaal niet op ingesteld. Zo verliezen wij meer terrein dan wij winnen.
Ik zou eraan willen toevoegen: daarom is geestelijke vernieuwing in de lijn van de 3 punten van Lovelace een eerste noodzaak. Daarin hebben wij elkaar nodig. Bovenal zijn wij daarin afhankelijk van de werking van Gods Geest. Wij hebben het gevierd dat de Heilige Geest op de gemeente is uitgestort.
Dat gold niet alleen voor het jaar 33 !