Het rode paard
2011-12-23
Soms krijg je een boek in handen waarvan je je afvraagt: wat moet ik daar nu mee? Eugenio Corti’s boek Het rode paard is er zo een. Het boek is verschenen in 1983 en door de pers doodgezwegen als te christelijk, maar erg veel verkocht. Het is nu pas in het Nederlands vertaald en erg dik (1370 bladzijden). Maar inderdaad: ontzettend mooi. Het beschrijft de strijd van Italiaanse jongemannen in het Duitse leger tegen Rusland en de gevolgen daarvan voor Italië na de oorlog tot in de jaren ’70.- Jaargang 55
- nummer 25
Idylle en oorlog
Het eerste deel van het boek heet Het rode paard, net als het boek zelf – volgens Openbaring beeld van de oorlog. Het deel begint met een van de hoofdpersonen, de student Ambrogio Riva, die in zijn dorp, Nomana in Noord-Italië, komt en een paar vrienden opzoekt. Zo krijgt de lezer een beeld van de hoofdpersonen en de christelijke idyllische omgeving waar zij leven.
De jongens worden opgeroepen om te vechten in Rusland. Michele Tintori, die gedichten schrijft en schrijver wil worden, wil heel graag meevechten omdat hij het Russische volk wil leren kennen en de motieven van de communisten. Aanvankelijk gaat de strijd voorspoedig, maar die wordt uiteindelijk heel zwaar door de kou. Maar ook door de wreedheden van de Duitsers gaat het mis, waardoor de bevolking, die vanwege de terreur van Stalin eerst niet negatief tegenover de nieuwe bezetter stond, zich tegen hen keert. De auteur laat in een tussenzin over een bataljon weten dat hij daarin heeft meegevochten. De terugtocht is vreselijk, wekenlang lopen door de barre kou. Ambrogio is gewond en overleeft alleen door de zorg van zijn oppasser. Toch is ondanks al het vreselijke lijden dit verhaal positief door de medemenselijkheid die er uit spreekt.
Het vale paard
Het tweede deel van het boek heet Het vale paard, beeld van de dood door oorlog en honger. Het beschrijft de gruwelen in de gevangenkampen in Rusland, waar ook Michele Tintori gevangen zit. De honger is zo erg dat er kannibalisme plaats vindt. Tintori krijgt wel contact met Russen binnen en buiten het kamp en komt zo veel te weten over het communisme. Hij overleeft, mede door zijn geloof in Christus en door te denken aan Alma, de zus van Ambrogio, op wie hij verliefd is. Andere vrienden sneuvelen, onder meer Manno, een neef en pleegbroer van Ambrogio.
De levensboom
Het derde deel, De levensboom, de boom uit het Paradijs, maar ook uit Openbaring, die staat voor leven en eeuwig leven, beschrijft het leven na de oorlog. Het leven herneemt zijn gewone gang, ook in Nomana. Ambrogio en zijn vrienden trouwen. Kuise liefde en huwelijkstrouw vormen dan ook een thema in dit boek. Ambrogio werkt in de fabriek van zijn vader, die het eerst goed doet, maar als de recessie komt, is het voornaamste doel de arbeiders aan het werk houden, vanuit christelijke opdracht. De vakbeweging wordt gedomineerd door communisten die ageren tegen de werkgevers.
Soms doen priesters mee aan de verbreiding van het communisme. De strijd tussen christendom en de grote ideologieën als fascisme en communisme is een belangrijk thema in de roman. Timtori is een erkend schrijver geworden, maar als hij een toneelstuk schrijft over het Russische communisme keert de culturele elite die linkse sympathieën heeft zich tegen hem. Het stuk maakt bij opvoering wel indruk.
Tintori is dan al getrouwd met zijn Alma. Het boek eindigt met een autoongeluk waarbij zij omkomt.
Waardering
De kracht van het boek zit in de verbinding van het gewone leven met de grotere geschiedenis van oorlog, economie en politiek. Het verhaal wordt onderhoudend verteld, je leeft mee met de mensen in hun dorp Nomona en wat hun in de oorlog en daarna overkomt. Het begin is wat idyllisch en ook in het derde deel is het leven in het dorp vanuit het geloof tamelijk ideaal. Sommige critici vinden het christelijke niet terug omdat de inhoud van het geloof nauwelijks aan bod komt. Wat mij betreft zit het christelijke meer in de positieve levensinstelling en in het feit dat er zorg is voor elkaar, in de oorlog, en zorg voor de arbeiders in de fabriek. De tekening van de kerk en haar vertegenwoordigers is wel erg ideaal met weinig oog voor de fouten van de kerk en veel oog voor het foute van het communisme, terwijl de oorzaak van het ontstaan daarvan in Italië niet verteld wordt. Maar misschien speelt in mijn positieve beleving mee dat in het boek mijn vooroordelen tegen het Russische communisme worden bevestigd.
Ook de invloed van de media op het denken van de mensen in de jaren ‘60 vond ik erg herkenbaar. Het is een prachtige roman voor de lange winteravonden.
Corti, E. (2011), Het rode paard. Van Wijnen, Franeker. 1374p. € 49,50.
ISBN 9789051943818.
Ide Zinkstok is neerlandicus en lid van de NGK Ede.