Het woeden der gehele wereld
2011-12-23
Maarten ’t Hart kent zijn belijdenisgeschriften, al verwoorden ze niet langer zijn belijdenis. Hij gaf een van zijn romans als titel een zinsnede uit de Nederlandse Geloofsbelijdenis mee: God bewaart zijn kerk tegen ‘het woeden der gehele wereld’ (artikel 27). De eerste auteur van deze woorden is de zestiende-eeuwse predikant Guido de Bres (1522-1567). Wie wil weten aan welk ‘woeden’ deze predikant dacht, kan sinds kort terecht in een lijvig boekwerk over het leven en belijden van deze leider van de reformatie in de Nederlanden.- Jaargang 55
- nummer 25
Ondergrondse kerk
De levensgeschiedenis van De Bres laat zich bij vlagen lezen als een magazine van Open Doors. Het hoofddeel van de biografie, geschreven door de Belg Émile Braekman, geeft een indrukwekkend beeld van de ondergrondse en vervolgde kerk in de zuidelijke Nederlanden in de woelige jaren vijftig zestig van de zestiende eeuw. Daarbinnen was Guido de Bres een spilfiguur, die door zijn studie in o.a. Genève een autoriteit werd voor de Nederlandse gereformeerden en met zijn ‘Confession de Foi’ de theologische koers voor hen uitzette. Het boek gaat uitgebreid in op de ontwikkelingsgang van deze glasschilder uit het Henegouwse Bergen tot predikant en reformator.
Politiek verzet
De vergelijking met vervolgde christenen anno 2011 gaat trouwens niet helemaal op. Het godsdienstige conflict in de zestiende eeuw had namelijk tegelijk een sterk maatschappelijke component. Hervorming en politiek verzet gingen soms hand in hand. Tegenover de ‘wederdopers en andere oproerige mensen’ (NGB, art. 36) pleitte De Bres echter voor een gezagsgetrouwe houding. Van de beeldenstorm moest hij bij voorbeeld niet veel hebben. Voor de hervorming van kerk en samenleving stond hij eerder een behoedzame en geleidelijke koers voor.
Martelaar
Toch ging hij de confrontatie niet uit de weg. In het bewogen jaar 1566 keerde hij vanuit het veilige Sedan terug naar de Nederlanden, in het volle besef dat dit zijn dood kon betekenen.
En inderdaad, bij de repressie van de beginnende opstand werd hij gevangen genomen en terechtgesteld.
De brieven die hij vanuit de gevangenis schreef aan zijn echtgenoten en aan zijn moeder geven een indrukwekkend getuigenis van vertrouwen in Gods leiding. Anders dan bij sommige tijdgenoten vind je bij De Bres geen idealisering van het martelaarschap.
Waardering
De biografie van Braekman is aangevuld met bijdragen van andere auteurs die aspecten van het leven en werk van De Bres nader uitwerken.
Toch blijft het boek vooral een levensbeschrijving, waarbij de theologie van deze predikant niet dan terloops wordt besproken. Terwijl handel en wandel van De Bres naar mijn smaak met al te veel liefde voor het detail worden beschreven, krijgt de inhoud van zijn Confession de foy op de keper beschouwd niet meer dan drie pagina’s. Dat is jammer, omdat de biografie juist de rol van De Bres als theologisch woordvoerder van de Nederlandse reformatie voor het voetlicht brengt.
Het is al met al een mooie uitgave waarmee een belangrijke voorganger in gedachtenis worden gehouden.
Qua opzet en vormgeving staat deze uitgave op één lijn met publicaties bij Kok over Luther en Calvijn. Het is dus inderdaad een ‘monument voor de opsteller van de Nederlandse Geloofsbelijdenis.’
Braeckman E. en E. de Boer (red.) (2011). Guido de Bres. Zijn leven, zijn belijden. Kok Kampen. 413p. € 39,90.
ISBN 9789043517935.
Drs. Daniël Timmerman is predikant van de NGK Breukelen en medewerker van de Theologische Universiteit Apeldoorn (vakgroep kerkgeschiedenis en kerkrecht).