Bijbelstudie die het leven raakt
2012-01-21
‘Is dit nu echt zo belangrijk’, vroeg een vrouw van even in de twintig. We waren in een stevige discussie verwikkeld geraakt over de vraag of er in Hosea 5:2 een toespeling op het plaatsje Sittim zou kunnen zitten. Op de Zwolse gespreksgroep zaten een stuk of drie theologiestudenten en dat verklaart natuurlijk veel. Zo’n dertig jaar later geef ik dat vrouwelijke kringlid meer dan gelijk. Zo belangrijk was dat niet.- Jaargang 56
- nummer 2
Dan zijn er toch wel andere vragen om je druk over te maken. Bijvoorbeeld de vraag wat zo’n gedeelte uit Hosea voor mij 21e-eeuwer te betekenen heeft? Geeft zo’n Bijbelwoord van tussen de Baäls nou werkelijk een impuls in mijn leven van elke dag? Dat zijn de vragen die toen op onze kring te weinig aan de orde kwamen, zodat een Bijbelwoord maar al te vaak discussiestof bleef. Dichtbij genoeg om vrijuit over te praten, maar tegelijk op zo’n veilige afstand dat het niet te persoonlijk werd. En dat is te weinig.
Tekst als springplank
Dat is inmiddels op de meeste Bijbelkringen, gespreksgroepen, groeigroepen, etc. wel anders geworden.
Misschien zelfs wel zo dat je soms op een kring het gevoel krijgt dat de Bijbel niet veel meer is dan een springplank om bij eigen gevoelens en ervaringen terecht te komen. Ook langs die weg kan een kringavond minder boeiend worden. Het is dus zoeken naar een èn-èn, met echt aandacht voor het Bijbelwoord en niet minder voor de persoonlijke impact van dat woord.
Luisterend leven
Een serie met Bijbelstudies, waarin serieus gezocht wordt naar dat èn-èn is de serie ‘Luisterend leven’. Op zichzelf al een aardige titel in het licht van wat Bob Wielenga in dit nummer van Opbouw schrijft over lezen en luisteren.
Niek Tramper, voorheen onder meer directeur van de Wittenberg, schreef ruim tien jaar geleden een mooi openingsdeeltje met studies over de Psalmen. Inmiddels zijn er ruim tien deeltjes verschenen, meestal geschreven door predikanten uit (de ons verwante hoek van) de PKN. Bijdragen uit NGK-kring kwamen van CHE docent Age Romkes (met o.a. een prima deel over Matteüs).
En recent schreef ds. Paul Kurpershoek over Simson. Daarover straks meer.
Persoonlijk en samen
De opzet van de deeltjes is zeer vergelijkbaar.
In alle deeltjes uit de serie bestaat een hoofdstuk uit vier korte onderdelen. De eerste drie zijn vooral bedoeld voor de persoonlijke voorbereiding (persoonlijk luisteren) en het vierde (samen luisteren) mikt op een bespreking in de kring. In zo’n onderdeel wisselen informatieve gedeelten, aanzetten tot persoonlijke overdenking, vragen en gebedspunten elkaar af. Ik heb zelf in een belijdenisgroep met veel plezier het genoemde deeltje over Matteüs gebruikt. Dat bracht ons Vanwege de lengte van een Bijbelboek moet er soms een keuze gemaakt worden uit de hoofdstukken en dat zie je bij de langere Bijbelboeken ook gebeuren.
Toch wordt er wel aan gewerkt, dat ook het geheel van het Bijbelboek in beeld komt. Een mooie aanvulling is natuurlijk als je zelf zo’n Bijbelboek in paar uur eens in zijn geheel doorleest. Of in de loop van de maanden misschien zelfs een paar keer (in verschillende vertaling of vanuit diverse invalshoeken).
Godsbeeld
De Groninger predikant Paul Kurpershoek waagde zich dus aan de figuur van Simson. Alleen al het doen en laten van deze ongebruikelijke verlosser in Israël geeft de nodige gespreksstof, zo schat ik in. Zeker als je daarin meeneemt dat deze Simson door God op die plek is neergezet.
Paul Kurpershoek gaat zulke kwesties niet uit de weg. Bij een vraag als ‘wil God nu ook allemaal wat hier gebeurt in Richteren’ schrijft Kurpershoek: ‘Is ons beeld van Hem niet te braaf, te “modern”: God die als min of meer gelijkwaardige partner met de mens omgaat in alle redelijkheid?’(p.25).
Dat confronteert je met de vragen van Gods nabijheid en zijn hoogheid in eigen leven – ‘God is te groot om zo benoemd te worden dat wij daardoor grip op Hem zouden kunnen krijgen’.
Al kan Kurpershoek oog in oog met de rottigheid ook schrijven dat ‘God niet anders kan dan de duivel de ruimte geven om het ontrouwe Israël aan te pakken’ (p.31). Stof tot gesprek en gebed, lijkt me.
Straf en test
Ook boeiend vond ik een gedeelte over de veertig jaar straftijd, waaraan de generatie van Simson werd onderworpen.
De Groninger predikant vergelijkt dat met de veertig jaar woestijn, die volgde op de uittocht van Israël uit Egypte. Dat was niet alleen straf volgens Kurpershoek, maar ook een test in afhankelijkheid van God en loutering. Het zou aardig zijn om de uittochtgeschiedenis eens op die aspecten door te lezen. Zet je daar de veertig dagen woestijnervaring van Jezus naast, dan is die weer anders en ontdaan van elke notie van straf. Wat kun je vervolgens met deze noties van straf en loutering in eigen leven?
Liefde is...
Het meest verrassend vond ik de passages in het boekje over de liefde, die in deze harde en soms wrede hoofdstukken uit het boek Richteren volop te vinden is. De liefde van God voor zijn volk en toch ook de liefde van God voor zijn knecht Simson. De liefde, waarmee het volk zijn eigen hachje liefheeft en natuurlijk ook de liefde van Simson voor de Filistijnse vrouwen. Kurpershoek doet een poging om de menselijke liefde van Simson voor deze Filistijnse vrouwen te verbinden met Gods liefde voor de Filistijnen - ‘Want als Simson met liefde naar de Filistijnen gaat, komen de Filistijnen daarin met Gods liefde in aanraking’ (p.31). Iets als het raadsel van Simson (Rechters 14) had de Filistijnen dichter bij het geheim van Gods liefde kunnen brengen, zo schrijft Kurpershoek even verder. Ja, stel je voor dat het met de Filistijnen die kant was opgerold en het raadsel was opgelost in een overgave en besnijdenis van de Filistijnen.
Dat zou wel een heel bijzondere overwinning op de vijand van Israël zijn geweest. Overwin het kwade door het goede met de sfeer van Psalm 87 als heilzaam gevolg. Ja, als...
Gemengd op weg?
Het is een thematiek, die dicht aanligt tegen de 21e-eeuwse gemengde huwelijken.
Hoe groot is de christelijke ruimte voor heiliging van de ongelovige partner in de gelovige. Maar ook: wat is het lastig is om zo vitaal verdeeld echt samen de kar van het gezin te trekken! De gebedspunten liggen hier voor het oprapen en zo komen Bijbeltekst en alledag bij elkaar.
Eros en wraak
Even terug naar die liefde van Simson.
De werkelijkheid is natuurlijk ingewikkelder en dat voelt Paul Kurpershoek ook wel. Simsons gang is ook de confrontatie, die God zoekt met de Filistijnen (Rechters 14:4). En wat moet je zeggen van de liefde van Simson? Kun je daar wel zo dicht bij in de buurt van God komen? Bij die eerste vrouw, waarmee Simson ook de huwelijksverbintenis zoekt, kan ik nog wel wat met de gedachte dat daar iets van de liefde van God in mee had kunnen komen.
Bij de latere intimiteiten van deze rechter wordt het me toch te erotisch. De gang van Simson de rokkenjager (p.57) richting een hoer krijg ik niet in één lijn met Gods liefde voor de (Filistijnse) wereld. Daarvoor is de liefde van Simson me te onzuiver en te weinig verbonden met trouw. Gods brandende liefde is hier toch echt van een ander allooi dan die van Simson.
Gespreksstof geeft ook de dood van Simson, die in het teken staat van de wraak. Hoe verhoudt zich dat tot de dood van Jezus, aan wie je op allerlei momenten in de geschiedenis van Simson moet denken. Ondanks alle verschillen!
Kortom een boekje dat je op een (soms toch tegenspraak) prikkelende wijze bij de Bijbeltekst brengt, maar in diezelfde beweging ook confronteert met jezelf en eigen leefwereld.
Zie verder
- www.boekencentrum.nl onder ‘Luisterend leven’ - dr. Ad van der Dussen over Stille tijd, Meditatief Bijbellezen en Bidden (Opbouwonline artikel 006215, 006243, 006260).
Drs. Freddy Gerkema is predikant van de NGK Amersfoort-Noord en lid van de redactie van Opbouw.