Denk na over je uitvaart
2012-01-21
Tref beschikkingen voor uw huis, want gij zult sterven. Jesaja zei het tegen Hizkia, de NGK-kerkenraad in Apeldoorn zegt het tegen haar leden. En uitvaartondernemers zijn het er roerend mee eens. Denk van tevoren na over dat onvermijdelijke moment, dat helpt enorm als het zover is.- Jaargang 56
- nummer 2
Sinds 2007 heeft de Tabernakelkerk in Apeldoorn tal van handreikingen gemaakt voor zijn leden, om duidelijkheid te scheppen over afspraken die binnen de gemeente gelden.
Er zijn documenten over kerkelijk werkers, huwelijksinzegeningen, pastoraal bezoekers, erediensten en meer. De laatste hand die de kerkenraad gereikt heeft, wijst op de voorbereiding op je begrafenis.
Sinds november staat het document online (zie www.tabernakelkerk.nl, de handreikingen staan onder 'Achter de schermen' in de rechterkolom).
Het idee om ook hier wat over op papier te zetten, kwam uit de koker van voorganger Willem Smouter, die in de praktijk regelmatig merkte hoe negatief een slechte voorbereiding kan uitpakken na het overlijden van iemand. 'Ik ben wel eens bij iemand geweest die na een langdurig ziekbed overleden was. De familie was totaal niet bezig geweest met de uitvaart. Wat er op de kaart moest staan, hoe de liturgie eruit moest zien, enzovoort.' Om situaties als deze te vermijden, besloot Smouter een en ander op een rij te zetten.
Daarbij speelt ook mee dat de invulling van begrafenissen de afgelopen jaren veranderd is, stelt de dominee. 'Het belang van een waardige begrafenis is toegenomen. Mensen van mijn leeftijd herinneren zich nog wel hoe het vroeger ging.
De dominee kwam thuis, sprak een gebed uit en dan werd er begraven. Inmiddels is het al een tijd lang zo dat er een dienst – hoewel officieel geen echte dienst – gehouden wordt. En mensen willen daarin ook persoonlijke dingen kwijt. Een goede voorbereiding is dan belangrijk.
Bovendien zijn er tegenwoordig veel meer vormen om een begrafenis te organiseren. Kijk bijvoorbeeld naar de volgorde van kerk, begraven en condoleren.' Het zijn allemaal redenen waarom het verstandig zou zijn je gedachten eens over je uitvaart te laten gaan, denkt Smouter. Zonder daarbij in uitersten te vervallen. 'Het ene voorbeeld is dat niemand weet wat pa wilde. Het andere voorbeeld is dat pa dertig jaar geleden tot op de punt en de komma zijn liturgie heeft bedacht, wat bij zijn overlijden gewoon niet meer van deze tijd is. Waar het mij om gaat, is dat iedereen er een keer over nadenkt. Er is wel zo'n gezegde “begraaf me niet terwijl ik leef”, maar volgens mij is het een zaak van christelijke nuchterheid dat je dit van tevoren overweegt. Dat zou je los moeten kunnen koppelen van of je nu wel of niet de dood aan ziet komen. De handreiking is niet principieel, maar praktisch. Maar het is wel principieel dat je hier als christen ruimte voor maakt.' De handreiking is positief ontvangen in de gemeente in Apeldoorn, vertelt Smouter.
De meeste mensen weten dat het er is en waar ze het kunnen vinden. En Smouter denkt dat het ook zeker bruikbaar is in andere gemeentes. 'De handreiking is natuurlijk specifiek op de NGK Apeldoorn toegesneden, maar het idee zelf is nuttig voor iedereen', zegt hij.
Heilige week
Uitvaartondernemer Wouter de Jonge van Attendo Uitvaartzorg uit Oegstgeest vindt het 'vooruitstrevend' dat de kerkenraad zich over dit onderwerp heeft gebogen. 'Zo heb ik dat nog nooit gezien.
Maar ik kan me er wel iets bij voorstellen. In een kleine gemeente van 200 leden zul je dit nooit maken, want dan heb je hooguit twee uitvaarten per jaar. Maar in grotere gemeentes is het vaak óf heel strak geregeld, zodat je weinig vrijheid hebt, óf er is moeilijk een weg te vinden. Dan is zo'n handreiking wel handig.' De Jonge is het met de Apeldoornse kerkenraad eens dat iedereen over zijn uitvaart na zou moeten denken. 'Of je nu gezond of ziek bent, jong of oud, het geldt ook voor jou.
Denk erover na en communiceer dat naar je familie. Zet er iets over op papier en vertel je familie waar het ligt. Ik zeg dat zelf ook tegen mensen en 90 procent van hen is het ermee eens. Alleen doen ze er vervolgens niks mee. Daarom juich ik het alleen maar toe als een club, in dit geval de kerk, het extra onder de aandacht brengt. Het lijkt me goed als mensen het van verschillende kanten horen.' Waarom het zo belangrijk is?
'Het is goed voor jezelf en voor je eigen gemoedsrust. Er kan je plotseling iets overkomen.
Stel je voor dat je in een coma terechtkomt', zegt De Jonge.
'Daarnaast is het ook voor de nabestaanden goed. Die zijn er erg mee geholpen als je ten minste op hoofdlijnen iets op papier hebt gezet. Het doet hen goed te weten dat pa niet in een witte kist begraven wilde worden. Aan de andere kant is het hún rouw, dus is het niet goed als pa alles tot achter de komma invult. Dan is er geen ruimte voor de familie.' De Jonge plaatst wel een kanttekening bij de handreiking.
'De kerk moet niet op de stoel van de familie of de uitvaartondernemer gaan zitten. Je kunt wel de vinger bij sommige punten leggen, maar je moet het niet gaan invullen.' De kerkenraad stelt bijvoorbeeld dat de periode tussen overlijden en begrafenis niet 'onnodig' lang moet duren.
'Wie bepaalt dat?' zegt De Jonge. 'Ik was enige tijd geleden bij een echtpaar, waarvan de man terminaal was. We spraken een en ander door over de begrafenis. Toen hij overleden was, zei de vrouw tegen me: “je weet het hè, geen haast”. Maar vervolgens kwam de dominee binnen, en die zei bij het horen van de datum: “een week later, dat is lang!” Daarom zeg ik: het is niet wijs om zoiets in een handreiking te zetten.' Daarbij komt dat De Jonge als ondernemer erg veel waarde hecht aan de periode tussen het overlijden en de uitvaart.
Hij noemt het 'de heilige week'. 'Mijn families wijs ik daar altijd op. Het is mijn overtuiging dat het heel goed is om die week heel bewust te beleven. Het werkt als je spijsvertering.
Je kunt hap-slik dooreten, maar dan gaat het op een gegeven moment fout.
Als je goed kauwt, komen er enzymen vrij die nergens anders in je lichaam aangemaakt worden. Je spijsvertering begint daar dus al, in je mond.
Zo is het met de week na een overlijden. Als je goed kauwt op die week, maak je een goede start voor de tijd daarna. Als je snel doorgaat, krijg je daar later last van. Onverwerkte rouw leidt bij vele mensen tot psychische en zelfs lichamelijke problemen. In de handreiking wordt daar niets over gezegd, terwijl je dat wel van een kerk mag verwachten.'
Rust
Ook Jenny Veenendaal van Christelijke Begrafenisverzorging uit Leusden was verbaasd toen ze hoorde dat de kerkenraad in Apeldoorn deze handreiking had opgesteld. Maar niet in negatieve zin. 'Het is geweldig. Als wij als uitvaartondernemers erop hameren, is dat vaak een stap te ver.
Daarom is het goed als een kerk het onder de aandacht brengt. Achteraf hoor je namelijk altijd van mensen dat het zoveel rust geeft in die dagen.' Veenendaal vindt de punten die de kerkenraad aanstipt er ook heel goed uitzien. 'Het is natuurlijk wel per kerk verschillend.
Ik las dat in Apeldoorn de voorganger verantwoordelijk blijft voor de liturgie. Dat is bij ons in de GKV in Leusden niet zo, al geeft de voorganger wel aan wanneer hij er echt niet achter kan staan.' Dat het verschil tussen een eigen graf en een algemeen graf aangehaald wordt, vindt Veenendaal van groot belang.
'Dat wordt soms niet duidelijk uitgelegd, waardoor mensen achteraf behoorlijk schrikken.
In een algemeen graf lig je met onbekenden. Dat is wel echt belangrijk.' Ook goed vindt Veenendaal dat de kerkenraad stelt dat niet alles op één dag hoeft te gebeuren.
'Al is het soms wel echt nodig dat de rouwkaart dezelfde dag nog verstuurd wordt. Wat dat betreft moet je als kerk – en trouwens ook als ondernemer – niet te veel invullen.
Het is uiteindelijk aan de mensen zelf. Maar ik vind het heel goed dat de kerkenraad dit zo gedaan heeft en ben benieuwd naar de reacties.'