Wonderlijke zaligspreking
1980-11-07
Wondere zaligspreking!- Jaargang 24
- nummer 42
Zalig die brood eten in Gods Koninkrijk. Wel heel anders dan zalig die treuren, en zalig die vervolgd worden en zalig de armen van geest ...
Het gaat over brood eten en over alles wat daaraan vast zit en daarmee samenhangt: werken voor je brood en wat er groeit om ons eten te verschaffen en de manier waarop we brood nuttigen en delen met anderen; en dat heeft allemaal te maken met de dankdag of het dankuur voor gewas en arbeid.
We moeten in ieder geval niet direkt denken aan brood eten aan de Avondmaalstafel. Niet dat het er niets mee te maken heeft, want waar heeft de Tafel des Heren niet mee te maken. Maar het verhaal van Lukas wijst toch in eerster instantie een andere kant uit. De man die de zaligspreking uitspreekt is een disgenoot, men zit dus met elkaar aan tafel, men heeft heel gewoon samen "een etentje". En Jezus is te gast bij dit sabbatmaal ten huize van een voorname farizeeër. En het "brood eten" uit de zaligspreking is al in het begin van het verhaal genoemd. Brood eten en dat op sabbat heeft voor de gelovige Israëliet alles te maken met gewas en arbeid. Het resultaat daarvan staat daar op tafel, in zijn meest sprekende vorm: niet geld, maar brood.
Een mens zal bij brood alleen niet leven, maar bij gèld alleen ga je helemaal dood! Brood is het resultaat van wat God liet groeien, je kunt er een maaltijd van maken en gezamenlijk van genieten. En dan op sabbat, dag van rust, die God ons gunt en geeft. Dag van relativering van onze arbeid, want alles staat of valt Goddank niet met óns zwoegen en slaven, ons verdienen en presteren. Israël gedacht op de sabbat de bevrijding van het slavenwerk van de Farao. En wij mogen de zóndag vieren als dag van bevrijding van de Mammondienst. Wij hebben een Heer voor wie wij het niet moeten ver-dienen, maar die wij mogen dienen, nadat Hij het voor ons volbracht heeft.
Zo is Jezus dan gezeten aan dat sabbatmaal en daar speelt zich dan van alles af. Het was toen met de sabbatviering al niet veel beter dan met onze zondagviering: het verloopt allemaal altijd niet zo mooi als het lijkt. En Jezus prikt door de mooie schijn heen!
Eerst is daar die waterzuchtige man, die plotseling opduikt, misschien wel afgesproken werk. Om Jezus te testen: wat zal hij met die zieke man doen ... op sabbat? Hij kijkt hen aan en dwars door hen heen als Hij zegt: wat zouden jullie vandaag doen als je zoon in een put zou vallen?
Zou je hem er niet uittrekken, sabbat of geen sabbat? Ja zelfs een os zou je vandaag nog niet in de put laten liggen, want een trekos is en stuk arbeidskracht in je bedrijf, dat je niet missen kunt.
Zou dan de hemelse Vader één van zijn kinderen in de put van zijn ellende laten zitten, omdat het sabbat is? Ook voor God gaat het om een stuk arbeidskracht, in zijn Koninkrijk.
De sabbat is er voor de mens en de mens niet voor de sabbat, maar voor de Heer van de sabbat. God geeft ons juist de sabbat om al wat hulpbehoevend is weer op de been te helpen en kracht te geven.
Na dit incident komt het volgende: Jezus heeft zijn ogen niet in de zak. Hij zag wel hoe de gasten gesteld zijn op de mooiste plaatsen. Iedereen wil graag eerste rang zitten, vooral bij een gastmaal, waar het niets kost. De gastheer moet bij de schikking angstvallig rekening houden met de maatschappelijke status van zijn gasten.
En iemands waarde wordt maar al te vaak afgemeten aan zijn bezit, vermogen, inkomen, militaire rang of ambtelijke status.
Er zal wel een benauwende stilte gevallen zijn toen Jezus dat zo hard aanpakte: "Wie zichzelf verhoogt zal vernederd worden, maar wie zichzelf vernedert zal verhoogd worden".
De Umwertung aller Werten! Waar leven we eigenlijk voor en waar werken we voor? Voor de eerste-rangsplaatsen van de samenleving? Jezus kijkt er dwars doorheen.
De sfeer is langzamerhand wel om te snijden in het huis van de farizeeër, als Jezus ijskoud nog vérder gaat en niet alleen de gásten kritiseert vanwege hun gedrang om de beste plaatsen, maar ook het invitatiebeleid van de gasthéér!
Wie doet nu zoiets?
Als Jezus zo eens rondkijkt, merkt Hij al gauw, dat alle gasten uit dezelfde maatschappelijke hoek komen. Ze mogen dan onder elkaar nog genoeg verschil van rang en stand hebben: arme en eenvoudige mensen zijn er helemaal niet bij!
Een steen in een deftige vijver - zo valt in die kring het voorstel van Jezus om nu voortaan eens te noden die niets terug kunnen doen: bedelaars, lammen, blinden, en waarom was die waterzuchtige man niet als gast genood? Elke gast hier betaalt eigenlijk zijn eigen maaltijd, want er wordt wat van je terug verwacht en liefst nog meer dan je kreeg, want dit invitatiebeleid leidt tot tegen elkaar opbieden en elkaar overtroeven. En om de schijn op te houden moet je er soms krom voor liggen!
En dan spreekt Jezus midden in die gespannen sfeer, van gespannen economische en sociale verhoudingen een ontspannend zaligspreking uit: zalig als ge mensen nodigt om brood met u te eten, die niets terug kunnen doen. Zalig wie vanuit dit standpunt aan ontwikkelingshulp doet, en niet een spirinkje uitwerpt om een kabeljauw te vangen.
o zeker, dan zal wel een keer het uur slaan van terugbetaling, maar. .. bij de opstanding der rechtvaardigen. Dan worden de rollen omgekeerd: van gevers worden we ontvangers en van gastheren worden we gasten. Zo leert de Heer ons vrienden te maken uit de onrechtvaardige Mammon, die nu nog niets terug kunnen doen, maar eenmaal ons zullen verwelkomen in het Koninkrijk der hemelen!
En nu begrijpen we langzamerhand wel, hoe die gast aan de tafel op zo’n wonderlijke zaligspreking kwam: zalig wie brood eten zal in het Koninkrijk Gods. Als weerklank op de zaligspreking van Jezus zelf.
Wie zijn tijd kent en de mensen en vooral zichzelf zal het onderwijs van Jezus bij dat sabbatsmaal bepaald niet overbodig vinden!
Brood eten willen we allemaal wel en liefst nog wel wat meer ook, - maar hoe en waar? In het Koninkrijk van God? Het antwoord op het hoe en waar en waarvoor wij werken en brood eten is beslissend op de Dag van de opstanding der rechtvaardigen!