De Bijbel in het feminisme- en andere bevrijdingsbewegingen (1)
1980-11-07
De eerstkomende weken wil ik iets zeggen over het Schriftgebruik zoals we dat tegenkomen in de kringen van de kritische gemeenten en basisgroepen, waarbinnen ook het feminisme en andere bevrijdingsbewegingen hun plaats vinden, (voorzover zij tenminste een bijbelse inspiratie zoeken).- Jaargang 24
- nummer 42
Daartoe begin ik met het publiceren van een woord dat ik onlangs in een leerdienst van onze Amsterdamse gemeente gesproken heb. Het is verspreid over twee nummers van ons blad. Daarna wil ik iets vertellen over het afscheidscollege van drs F. H. Breukelman. Om dan tenslotte het geheel wat breder en algemener te laten uitlopen.
Deze zomer bezocht ik in het bijbels museum op de Herengracht een tentoonstelling over Feminisme en theologie, onder de titel: De moed om te zien. (De tentoonstelling is zojuist, op 1 november, gesloten).
Vóór de vakantie had ik een boek over dit onderwerp gelezen van mevrouw Haikes, getiteld: Met Mirjam is het begonnen, en de ondertitel: opstandige vrouwen op zoek naar hun geloof.
Feminisme en theologie, het is een tijd-verschijnsel.
Zwarten stellen een zwarte theologie op. De materialistische exegese zoekt het evangelie der armen uit de Schrift te pellen en vrouwen vragen zich af of er na aftrek van al het mannige nog een bijbel voor de vrouw overblijft, of liever: voor de mens, mannelijk of vrouwelijk.
En ook vragen zij zich af of er in de bijbel aanzetten te vinden zijn voor de vrouwenbeweging.
Met Mirjam is het begonnen, las ik dus op de tentoonstelling en in dat boek. En ik dacht: zou men hiermee werkelijk doelen op Numeri 12, waar we Mirjam, samen met Aäron, in opstand zien komen tegen Mozes?
kerkelijk leven Zou dat werkelijk gezien worden als een begin van de vrouwenbeweging?
En ja hoor, in het geleide-boekje las ik: "Wij hebben gelezen en geleerd, dat Mozes de grote leider van het volk Israël was. In feministische bewegingen zie jè sporen, die er wel stonden, maar die je voorheen gewoon niet zag.
Mirjam en Aäron zeggen beide op een gegeven moment: Heeft Hij, de Here, werkelijk alleen door Mozes gesproken? Heeft Hij niet ook door ons gesproken?
Met deze woorden bewezen Mirjam en Aäron degelijke van Mozes te zijn in het ontvangen en vertolken van de goddelijke openbaring.
Het voert te ver om dit hier uit te werken. Maar wel wordt in de vertelling verder Mirjam veel harder afgewezen dan Aäron.
Feministische theologen ontdekken sporen van de verloren gegane geschiedenis van vrouwenfiguren in het Oude Testament."
Tot zover dit citaat. Dit was voor mij genoeg om de geschiedenis van Numeri 12 dan in de gemeente maar eens op tafel te leggen, om te waarschuwen tegen onzin die daarmee uitgehaald kan worden.
De onzin, om eerst een vijandige tegenstelling tussen mannen en vrouwen in de Schrift in te lezen en die vervolgens te gaan bestrijden en te zeggen, dat de bijbel uit de greep van de mannigheid .moet worden verlost. Van de mannigheid die men er eerst zelf ingelegd heeft.
Ik wil dus aanwijzen hoe onbruikbaar Numeri 12 voor het feminisme is, en natuurlijk ook, waarom het dan wèl in de bijbel staat.
(1) In de eerste plaats dan iets over de aanleiding van de opstand van Mirjam en Aäron tegen Mozes.
"Mirjam nu en Aäron spraken Mozes aan naar aanleiding van de ethiopische (of sudanese) vrouw die hij genomen had, want hij had een ethiopische (of sudanese) vrouw genomen (dit is gehuwd)" Num. 12: 1.
Deze aanleiding is al een zware pil voor het feminisme. Dat voelt zich namelijk als bevrijdingsbeweging parallel aan de zwarte bevrijdingsbeweging.
Nu wordt hier een zwarte vrouw verheven tot de hoge rang van vrouw, echtgenote, van Mozes en degene, die daartegen het eerst protest laat horen is Mirjam, "Met Mirjam is het begonnen". Wat is er nu eigenlijk met Mirjam begonnen?
Zwarten waren ook in die tijd, als ze met niet-zwarten. in aanraking kwamen, meest slaven. En nu neemt Mozes een zwarte vrouw.
Ja, nou wordt-ie mooi!, zegt Mirjam.
Ik zeker, met je broer Aäron, onder die zwarte staan! Mooi niet, Mozes! En dat werd aanleiding om heel Mozes' positie ter discussie te stellen: Wat verbeeld je je eigenlijk, Mozes. Heeft de Here soms uitsluitend door jou gesproken? Heeft de Here ook niet door ons gesproken?
(Wat waar was, want Mirjam was een profetes en Aäron had ook Godsspraken gehad.)
(2) Een ander punt dat deze geschiedenis voor het feminisme onbruikbaar maakt, is het feit dat Mirjam haar protest samen met Aäron doet. Daardoor heb je hier geen tegenstelling tussen de man Mozes en de vrouw Mirjam. Er loopt ook ~een tegenstelling doorheen van de man Mozes en de man Aäron.
Daarom is het geen uitleg, maar tekstverbuiging om hier voer voor feministen te zoeken.
(3) Dit brengt me meteen op nog een bijzonderheid, die al weer een spaak in het wiel steekt van de feministen.
De man die hier medestander van Mirjam is, is een priester.
Stel je voor: een priester in de gelederen van de vrouwenbeweging!
U moet namelijk weten dat het feminisme het erg gemunt heeft op priesters. Dat komt zo. Het feminisme komt hoofdzakelijk uit roomse kringen voort. En bij priesters denkt het aan de mannige roomse kerk, denkt het aan de bemoeial in vroeger dagen, die in de gezinnen, de vrouw kwam voorhouden dat er weer een kind moest komen.
Dat oude zeer zorgt ervoor dat feministen het bloed van priesters wel kunnen drinken.
En dan hier uitgerekend de hogepriester Aäron die samen met Mirjam tegen de man Mozes in opstand komt.
Het zou het feminisme veel beter uitkomen als Mozes samen met Mirjam zich tegen Aäron zou verzetten.
Maar Aäron samen met Mirjam in een optocht voor de vrouwenrechten, dat is gewoon om te gieren en te brullen.
(4) Een volgend punt is dat, inderdaad, zoals door de feministen gezegd wordt, Mirjam in deze geschiedenis het hardst wordt aangepakt.
Zij wordt voor straf melaats, al krijgt zij daarna genezing, als teken van vergeving.
Het is waar, wat we zoëven in dat tentoonstelling-boekje lazen: Mirjam wordt veel harder afgewezen dan Aäron. Maar dat is niet omdat ze vrouw is, maar omdat het initiatief van deze revolte tegen Mozes van haar uitging. "Mirjam nu en Aäron ... " zo begint dit hoofdstuk veelzeggend.
Die volgorde is niet willekeurig.
Mirjam begon. En waarom begon ze? Was Mozes zo mannig tegen haar? Nee, Mirjam wond zich op over de positie van die zwarte aan de zijde van Mozes. Vrouwenjalouzie, van vrouw tegen vrouw, dat was het begin. En dat groeide uit tot verzet tegen Mozes' plaats als bemiddelaar van de Goddelijke openbaring.
De tekst heeft werkelijk niets te maken met de onderdrukte positie van de vrouw, waar Mirjam dan als eerste tegen in verzet komt.
Dat wordt er met de haren bijgesleept en in de tekst ingelezen en vervolgens wordt gezegd: kijk nu toch eens hoe mannig het hier toegaat.
Zo worden teksten verdraaid.
(wordt vervolgd)