Weer-licht in het Oosten
1980-01-25
"Elke vernieuwing die niet op de godsdienst gebaseerd is is een verlaten van de rechte weg, dat met alle middelen moet worden tegengegaan en dat moet worden ongedaan."- Jaargang 24
- nummer 4
Hassan al Banna, 1906-1949.
Stichter van de "Moslim Broederschap"
"De Islamitische samenleving is meedogenloos, streng en zonder genade. Ze aanbidt kracht en heeft geen mededogen voor zwakheid. De rechtspraak is streng. Slechts zelden wordt eenboze daad vergeven."
Dr. Sanya Hamady, Libanees psychologe en sociologe
Nog maar een paar weken geleden was Riadh, de Saoedische hoofdstad, getuige van een massale executie. Op verschillend plaatsen in de stad werden kleine groepjes gevangenen bijeengedreven en onder veel bekijks met het zwaard onthoofd. Hun schuld: deelname aan de aanslag op de grote moskee te Mekka, de heiligste plaats van de Islam. Toen ze na enkele dagen tenslotte het Saoedische leger in handen vielen, hadden ze honderden pelgrims gedood, de moslimwereld in spanning gehouden en een gevaar voor het land gevormd.
Te midden van de ruim 60 man, met wie zó "godsdienstig een politieke rekeningen" vereffend werden, bevond zich hun leider. Wat zijn ware naam ook was, voor zijn volgelingen was hij de "Mahdi". En juist déze titel maakte hem tot een uiterst gevaarlijke concurrent voor de machthebbers in Riadh. De "mahdi" is namelijk de door de moslims verwachte verlosser, die vóór het einde der tijden verschijnen zal. Deze messiasfiguur zal de ware Islam herstellen en een zuivere vorm van dienst aan Allah instellen. Genoemde Mahdi, die in zijn recente dood de onjuistheid van zijn pretenties ervoer, was de zoveelste in een al lange rij (valse) mahdi's, die op gezette tijden in de historie opduiken. De bekendste pretendent tot nu toe maakte zich het eerst in Soedan bekend. Bijna 20 jaar duurde het voordat de Engelse koloniale bezetters de messiaanse beweging definitief vernietigd hadden.
In 1881 liet deze mahdi voor het eerst van zich horen en volgens sommige Islam-kenners is het geen wonder dat nu, nagenoeg 100 jaar later, wéér beroering in de Islam gekomen is. De eschatologische mahdi-figuur wordt veelal verwacht, als er weer een eeuw op zijn einde loopt. Volgens de Islamitische kalender, die rekent vanaf de hidzjra, Mohammeds vlucht naar de Arabische stad Medina, is in december j.l, het jaar 1400 begonnen...
Ook in de Iraanse (afwijkende) sjiitische riohting wordt in een soort heilbrengende eindtijdverlosser geloofd. In 874 verdween "de laatste imam", de voor hen voornaamste religieuze leidsman; hij wordt elk moment terugverwacht ...
Gisting dus in de Islamitische wereld; gisting die van religieuze aard is. In de Islam valt echter geen duidelijk onderscheid te maken tussen religieuze, ethische, sociale, economische, juridische of politieke aspecten: de Islam is een totalitair systeem dat elk van deze aspecten in zich verenigt.
In allerlei landen is een nieuwe oriëntatie op de "sjaria", de moslimwetgeving, te onderkennen. In Perzië en andere landen wil men weer Islamitische banken, waar geen woeker of rente mag worden gevraagd. Er valt een nieuwe vastbeslotenheid te constateren bij vele moslimregimes, die met hun 44 zetels in de Verenigde Naties een geducht machtsblok vormen.
Men ervaart dat zij - ongetwijfeld door de voorzienigheid van Allah, de Ene God - de bezitters zijn van 's werelds meest begeerde grondstof: olie. Een versterkt besef van eigenwaarde heeft geleid tot de vestiging van culturele centra in het Westen, terwijl de immense stroom "petro-dollars" die een aantal Islamlanden binnenkomt onder andere aan de uitbreiding van de Islam besteed wordt. Met name in Afrika - bezuiden de Sahara - wint de godsdienst zienderogen veld; ongetwijfeld wordt dit voor een deel mede door economische factoren veroorzaakt.
Laten we - kort - eens een aantal opmerkelijke dingen vermelden die alle in de zeventiger jaren hebben plaatsgevonden. Hoe beknopt deze informatie ook zijn mag, het geeft misschien Iets weer van de macht die de Islam in korte tijd weer geworden is.
Saoedi-Arabië is het land met het meeste prestige. De twee heiligste plaatsen bevinden zich hier. Als oliegigant heeft het een zeer invloedrijke positie onder de OPEC-landen. De vorige machthebber, koning Feisal, werd ongeveer vijf jaar geleden vermoord - de dader, een neef van de koning, werd onthoofd. Hoewel koning Khaled en kroonprins Fahd elke dag "open hof" houden (ze horen als scheidsrechters naar ieder die maar een zaak heeft) en ze de streng-conservatieve "ulama's" te vriend proberen te houden, zijn ze niet bij voorbaat van rust verzekerd, zoals recente gebeurtenissen dus hebben bewezen. Om een paar voorbeelden van Saodische "orthodoxie" te noemen: in 1978 werd vlak bij het bedevaartcentrum Mekka een gloednieuwe stad voor pelgrims gebouwd. Kosten: 60 miljoen gulden. Er werd een aantal religieuze klachten over geuit; de ulama's (geestelijke leiders) eisten dat de stad zou worden afgebroken. Onwillig beraadde de regering erover - de stad werd afgebroken! Twee Engelsen, die op een afgelegen plek met één (overigens, volgens de berichten, voldoende geklede) vrouw aangetroffen werden, moesten het land verlaten. De vrouw werd "rechtvaardig bestraft", dat wil zeggen, ze werd gegeseld, ook al was er geen bewijs van onzedelijk gedrag geleverd. In 1972 schreef een 12-jarig meisje, Hoda, voor de grap op een enquête in één of ander blad voor popmuziek. Daarin zei ze dat ze "verliefd" was op een populaire zanger. De directeur voor "Vrouwelijke Opvoeding" kreeg het onder ogen en Hoda maakte geen schijn van kans op enige school voor voortgezet onderwijs te worden geplaatst. Toen vijf jaar later ze (na haar identiteit te hebben gewijzigd) toch zo'n opleiding ontvangen had en een krant haar verhaal had laten publiceren met daarin verwijten aan de regering, werd de verantwoordelijke journalist prompt een week gevangen gezet...
Egypte's president Sadat heeft zich niet alleen politiek, maar vooral religieus van de andere Arabieren vervreemd. Door zijn vredesbesprekingen met "Jeruzalem" verraadde hij Allah, de Koran, de Sjaria en elk ander gebod van de Islam. De hierdoor ontstane haat van andere moslims is alleen maar op godsdienstige gronden te begrijpen.
Sadat heeft echter niet alleen met talrijke buitenlandse vijanden te maken, ook binnenslands zijn er voldoende orthodoxe moslims die zijn leven kunnen bedreigen. De belangrijkste groepering is de al genoemde "Gemeenschap van Moslim Broeders", die in 1954 een mislukte aanslag op president Nasser pleegde. Sadat zou ongetwijfeld ook zo'n lot beschoren kunnen zijn, al was het alleen maar dat hij aan Egypte's toekomst wil bouwen op een wijze die meer socialistisch dan islamitisch genoemd moet worden. Een lid van zijn regering, de minister voor godsdienstzaken, werd in 1976 door een andere moslimsekte vermoord. De leiders daarvan werden vervolgens opgehangen.
Het belangrijkste centrum van Islamitische wetenschap ter wereld, de Al Azhar universiteit, staat in Caïro. Enige tijd geleden stond er een groot, verlicht bord, met de mededeling: "één miljard", volgens insiders de opwekking ervoor te zorgen dat er rond het jaar 2000 een miljard "gelovigen"
zal zijn. (Nu zijn er naar schatting ongeveer 750 miljoen ... ) Ook in het westers georiënteerde Egypte zijn er ijveraars voor een zuivere Islam. (Vermoedelijk) jonge mannen bekladden reclameposters met afbeeldingen van vrouwen; ook als borsten en dijen zedig bedekt zijn, worden ze desondanks door een teerlaag aan het gezicht onttrokken.
In Pakistan is het al niet zoveel anders. Een teruggaan naar de oude wetten van de Islam wordt bepleit. Generaal Zia, de tegenwoordige dictator, is een vurig moslim, die zijn tegenstander Bhoetto vorig jaar heeft laten ophangen. Deze was een te zeer westers-gericht politicus geweest, althans volgens Zia; dus zou "de kerel" hangen. De journalist John Laffin, aan wiens boek ik de meeste van deze gegevens ontleen, maakt in dit verband de opmerking dat de (vele) westerse staatshoofden die een beroep op Zia deden het leven van zijn tegenstander toch te sparen, ten zeerste ertoe hebben bijgedragen dat de executie toch ten uitvoer werd gebracht. "Het is waar dat hij überhaupt al weinig kans maakte - gezien de wetten van een "Islamitische republiek" - maar "inmenging" van buitenaf vernietigde elke kans die mogelijk nog aanwezig was... Omdat er binnen de Islam als godsdienst geen compromis bestaat, is er ook geen compromis denkbaar bij die gelegenheden waar de godsdienst overgaat in politiek. " Naar westerse maatstaven was het hele proces vunzig en schandalig. Méér dan enig andere enkele gebeurtenis in de moderne tijd, laat Zia's behandeling van Bhoetto het karakter van de Islamitische wet zien: niet tot overeenstemming bereid en meedogenloos." (pag. 116).
In het Pakistan van de 70-er jaren, waar een burgeroorlog (en als gevolg ervan onvoorstelbare rampzaligheid in Bangladesh ontstond, met zijn miljoenen doden, mismaakten, hongerenden en ontheemden.) was recentelijk de vraag aan de orde of het zien van de navel van een vrouw mannen tot "immoraliteit" zou verleiden...
Zia heeft zich sterk voor een herinvoering van de "sjaria" ingezet. Op het gebruik van alcohol door een moslim staat een maximum van 80 zweepslagen, publiekelijk verstrekt. Niet-islamitische buitenlanders mogen alleen in hun ambassade, huis of hotelkamer, alcohol drinken.
Overtreding van die wet kan beboet worden met 30 zweepslagen en 3 jaar gevangenisstraf. Diefstal wordt ook met strenge lijfstraffen vergolden. Een Europees echtpaar, net in het land, dat een heel jonge huisbediende op een kleine diefstal betrapte, stuurde hem (ter afschrikking) naar het politiebureau, waar hij zijn daad moest rapporteren. Ze waren ontzet, toen hij maar met één hand terugkwam... De grootste vrees in het westen betreft echter atoomwapens: Pakistan kan binnenkort een kernbom maken, mede dankzij informatie die heimelijk vergaard is in de ultra-centrifugefabriek in Almelo…
Over Iran kunnen we kort zijn. Teveel is daarover de laatste maanden bericht.
De vrouwen dragen voor een deel weer de "chador", de donkere sluier. Protest tegen Amerika behoort tot de langzamerhand eentonige godsdienstplichten. De èrgste vijanden van het regime zijn doorgeschoten, maar overal zijn nog "erge vijanden". Slechts weken na de machtsovername werd een vooraanstaand lid van de Joodse gemeenschap op beschuldiging van verraad ter dood gebracht. Een Perzische predikant werd in dezelfde periode de keel afgesneden. Een anglicaans bisschop heeft onlangs, volgens krantenberichten, de zesde aanslag op zijn leven (in één jaar tijds) overleeft! ... Niemand kan de massa's in het gareel houden, zeker het officiële bewind niet, lijkt het wel.
Op een reis door het Verre Oosten trof het een kennis van me hoe populair Khomeini overal bleek. "Hij doet het zoals het hoort" vertelden allerlei Moslims o.a. in Indonesië.
In Turkije is pas geleden een medewerker van Operatie Mobilisatie in de deuropening van zijn huis doodgeschoten. Volgens schatting van deze evangelisatiebeweging bedraagt het totale aantal (evangelische) Turken ongeveer dertig. Tenzij het aantal daar nog onder zit ... In het land waar eens bloeiende gemeenten van Christus waren ... Ondanks de nogal "wereldlijke" wetgeving, die de Turkse "Vader des Vaderlands" Kemal Atatürk aan het land gaf, blijft voor velen "Allah en Turkije een onlosmakelijke eenheid.
Sinds het begin van de zeventiger jaren is in het land enorme spanning ontstaan, zowel intern als naar buiten. Wat het laatste betreft, de affaire Cyprus, waar de Turken in 1973 een inval deden, en de behandeling van die zaak door de NAVO, heeft de Turken zeer wantrouwend tegenover de bondgenoten gemaakt. Het land heeft zich de laatste jaren veel vrijblijvender tegenover het Westen opgesteld, wat (voorspelbaar) in betere betrekkingen met het buurland Rusland geresulteerd heeft. Een halve eeuw "geseculariseerd" bewind maakt veel Turken ook onrustig; men vraagt zich af of het land wel een juiste koers vaart. Volgens Laffin is een behoorlijk percentage van de talloze politieke moorden niet door extremisten van links of rechts, maar door moslimfanatici gepleegdeen uiteraard moeilijk bewijsbare stelling.
Dan nog Noord-Afrika, waar de sterke man van Lybië, kolonel Muammar Gaddafi, een zeer militante (Iinks-radikale) Islamitische politiek voert.
Hij is de voornaamste financier van terroristische organisaties in het Westen (De Ierse IRA, de ETA in Baskenland, de vroegere Baader Meinhofgroep in Duitsland) maar hij steunt ook de PLO in Palestina en omstreken. Ook heeft hij zich - zoals bekend - vrij onlangs nog in een militair avontuur gestort, toen zijn "moslim broeder" Idi Amin om steun voor zijn wankelend bewind vroeg. Het werd een mislukking; niettemin heeft Amin tijdens zijn bewind honderdduizenden slaohtoffers gemaakt, waaronder veel leden van de lbo-stam, die Christen zijn...
Een conclusie lijkt te zijn dat er veel in de islamitische wereld aan het veranderen is. Ook dat het Westen een slecht image heeft en nogal onbegrijpend op de gebeurtenissen in de moslimwereld reageert.
Het is van groot belang dat het Westen beseft wat er in de Islamwereld aan de hand is. Evenzo is het nodig dat politieke leiders de Islam als religie (en 'als totaalsysteem) goed kennen. Onkunde in dezen kan uiterst gevaarlijk blijken.
Voor dit verhaal is voornamelijk één boek gebruikt: John Laiiin, The Dagger of Islam. Sphere Books Ltd. London. Engeland. Geschreven door een journalist met veel reiservaring in Islamstreken. Geeft een nogal negatief èn verontrustend beeld van de recente ontwikkelingen. Is - voor wie vrij goed Engels leest - echter een nuttig boekje. Prijs: ± f 10,-.
De volgende keer een (veel minder negatief) artikel over de stichter van de Islam: Mohammed.