Neiging tot inkeer
1980-12-19
- Jaargang 24
- nummer 48
Korte tijd terug schreef ik een opstel over het onderwerp "Neiging tot inkeer" voor mijn studie Gymnasium-Nederlands.
Na enkele verbeteringen, die ik dankzij mijn docente aanbracht, laat ik nu dit artikel volgen.
In deze tijd schijnt het 'in' te zijn om te spreken van 'wedergeboorte', 'bekering' of 'inkeer'. Zo is er een groep die zich richt tegen alles wat westers is en die zich nu richt op oosterse religie en gewoonten. Een andere groep keert zich geheel en al tegen religie en vindt in atheïsme haar thuisfront. De derde groep vindt zijn thuis in sekten en de vierde krijgt een gewone verdieping in zijn christen-zijn.
Voor ik nu in mijn betoog stuk voor stuk deze groepen zal behandelen, lijkt het mij nuttig iets van mijzelf te vertellen. Temeer, daar ondanks de gemeende objektiviteit beslist een bepaalde gedachtengang naar voren zal komen; niemand is vrij van invloeden van buitenaf.
Opgevoed als zoon van een Gereformeerde predikant, zag ik al spoedig de kerk niet meer zo zitten.
Op zestienjarige leeftijd hield ik mij een jaar lang bezig met oosterse mystiek en religie. Een jaar later werd ik Jehovah-Getuige, waar ik al spoedig diende als pionier, d.w.z. full-timer. Na drie jaar verliet ik deze organisatie en werd een fanatieke aanhanger van de Jezus-revolutie.
Slechts één ding droeg uiteindelijk bij tot de terugkeer tot God zelf: de terugkeer tot Zijn Woord en Zijn gemeente. Vanuit deze achtergronden wil ik graag het één en ander laten zien over de motieven en achtergronden van deze groeperingen.
Als je in Amsterdam door bepaalde steegjes loopt, zal het geen verbazing oproepen om bordjes te zien als: "Bahai - nieuwe religie""Ontspan uzelf met yoga" - "De Kosmos - macrobioties restaurant" enz. Het is duidelijk dat men op zoek is naar iets. Men is de huidige maatschappij beu en wil iets nieuws.
Behalve dat protestkarakter is er ook het paniekkarakter. Het is een feit dat velen het niet meer zien zitten en een oplossing zoeken om hun leven te veranderen. Hoe mooi is het dan om een aanbod te krijgen, dat je hete leven vol kan komen van rust, als je maar jezelf één maakt met God, Brahma of hoe je het maar noemt. Is het werkelijk waar dat de levens van deze mensen ten goede veranderen? Zeker, er is een "zoeken van de mens naar God en dat is alleen maar positief te noemen. Wat is echter de vrucht van de bekering? Bij Hare Krishna bestaat dat blijkbaar uit het voortdurend Hare RmaKhrisna roepen. Bij yoga kun je na verloop van tijd op je hoofd staan en bij macrobiotiek weet je dat je lichaam uiteindelijk niet meer alleen ying of yang zal zijn. Wat opvalt bij al deze bewegingen is hun ik-gerichtheid ondanks het zoeken naar God. Heil bewerken voor jezelf, zonder aandacht te schenken aan je medemens. Is dat wat betekent: 'God is liefde?' Als je dit zo leest, zou het atheïsme gelijk kunnen hebben, als het stelt dat geloof alleen opium is voor het volk en dat het een irreëel iets is.
De communisten, die van oorsprong atheïst zijn, kan men in elk geval niet verwijten dat ze niet sociaalvoelend zijn. Hoewel het systeem nadelen heeft, kun je stellen dat er (bijna) geen armen zijn in de Sovjet-Unie en omringende landen. 'Arm' dan wel te verstaan in vergelijking met hun medeburgers. Toch is de vraag of je de oorsprong van alle dingen uit de weg kunt gaan. De geleerden doen erg veel moeite om te bewijzen dat alles uit zichzelf is ontstaan, maar er zitten veel haken en ogen aan. Dikwijls is het makkelijker om aan 'te nemen dat er een Maker achter het heelal zit, dan helemaal geen Maker. Voorts stelt het atheïsme dat het geen religie is. Het maakt zichzelf echter al tot religie, door zijn aanhangers te verplichten niet in God te geloven.
Vandaar dat het ook bewust thuishoort in dit relaas over 'inkeer'.
Het opvallende is dat nu ook het communisme komt met verhalen over bekering en wedergeboorte, termen, die notabene regelrecht aan het christendom ontleend zijn. Je bekeren tot een stelsel of tot God, de vraag is wat het beste is.
Hiermee komen we. dan aan het volgende punt. Want, zoals ik in mijn inleiding vermeldde zouden in dit betoog ook sekten een thuis krijgen. Een sekte is een groepering, die zich losmaakt van een groter geheel, vervolgens een deelwaarheid gaat verabsoluteren, zichzelf als ware religie gaat beschouwen en over de breuk met het geheel geen pijn meer voelt. Men beweert ook hier dat je terugkeert tot God. In feite bekeer jij je echter weer tot een stelling. Je kunt geen bekeerling worden bij de Jehovah-Getuigen, zonder bij de Wachttorenorganisatie te behoren. Volgens een Adventist kun je je niet laten dopen, zonder zijn stellingen te onderschrijven. De Adventisten dopen iedereen over, die elders reeds als kind of volwassene gedoopt zijn. Bekering gaat daar blijkbaar samen met het lid worden ergens van. Het nadeel is bij deze en andere sekten, dat je op een subtiele manier gehersenspoeld wordt en uiteindelijk niet meer weet dan dat jouw gedachte de enige juiste is. Het opvallende van christelijke sekten is, dat ze het meeste kritiek hebben op de Rooms-Katholieke kerk, terwijl zij daar het meeste op lijken. Een tweetal voorbeelden: Jehovah-Getuigen keren zich tegen de absolute onfeilbaarheid van de paus, terwijl haar zogenaamde 'Besturend Lichaam' hetzelfde gezag heeft. De Pinkstergemeente keert zich tegen het mystieke in de Rooms-Katholieke kerk. Geen beweging is echter mystieker aangelegd dan zij. Het is dan ook geen wonder dat juist de charismatische beweging wortel schiet in deze kerk. De vraag is dus of het hier wel om bekering gaat, of om handhaven van het oude.
De Jezus-Beweging laat zich wat moeilijker in een vakje plaatsen.
Kritiek van het voorafgaande is beslist ook van toepassing op bepaalde Pinksterachtige Jezusbewegingen.
Zij menen de waarheid in pacht te hebben. Alhoewel er gepraat wordt over christenen in alle groeperingen, komt het er in de praktijk op neer dat alleen zij die een bepaalde ervaring hebben gehad, christen genoemd kunnen worden.
Een denkfout, die al bestaat sinds Augustinus, die op radikale wijze tot bekering kwam. Bovendien schijnen velen Jezus te zien als opium of drugs. Iedereen kent de uitroep: "Wordt high van Jezus" of "Maak een trip met Jezus", De mens en zijn zoeken komen zo vaak centraal te staan in plaats dat God zelf centraal komt te staan.
Een uitzondering wil ik hierbij maken voor werkelijk interkerkelijke Jezus Bewegingen, zoals Youth for Christ, Navigators, Ichthus, Campus Crusade for Christ e.d. Hen wil ik onder de loep nemen bij de volgende groepen, daar zij geen Jezus-Bewegingen zijn van genoemde allure.
Het kenmerk van Christendom is dat God naar de mens komt, en niet eerst andersom. Bij elke religie moet de mens naar God zoeken.
Bij het christendom komt de stap het eerst van God. Hij zond Jezus Christus naar de aarde; Gods Zoon, God zelf kwam in mensenvlees naar deze aarde. Een werkelijk bekeerde christen zal toegeven, dat God het is, die hem tot bekering bracht. Het eerste initiatief kwam van God. De mens heeft in wezen niets gedaan om behouden te worden.
Zoals Calvijn zei: "Door geloof en genade alleen ben je behouden".
We hoeven geen voetreis naar Rome te maken, geen tocht naar Mekka en niet op ons hoofd te gaan staan. Simpelweg aannemen en geloven dat Christus voor je zonden gestorven is, is genoeg.
Door jouw verdiepende relatie met Christus zul je wezenlijk veranderen.
Dat houdt in dat je geen vroompater wordt, maar juist dat je zult gaan leven vanuit en tot Gods eer. Vanuit je verticale relatie met God zal er een betere relatie met je medemens zijn. Voor de Reformatie hield de Rooms-Katholieke kerk zich alleen bezig met je ziel, de hemel en de hel. Maar wezenlijk veranderde niets om haar heen, door haar houding. Een tendens die in deze tijd met name bij sekten terugkomt. Toch waren het juist de Calvinisten en de Lutheranen, die scholen en ziekenhuizen oprichtten. Men wilde zich bekeren tot God alleen en niet meer de kerk als gezag naast God opstellen.
Het gevolg was dat de wereld mee kon proeven. Men zag dat dit wezenlijk christenen waren: Navolgers van Christus.
Dat is de tendens van de interkerkelijke Jezus-bewegingen en van die kerken, die zich nog richten op bekering. Laten we vooral ook niet vergeten dat de katholieke kerk veranderd is. Zij is ook maatschappelijker ingesteld geworden. Een kritische noot nog voor de vrijzinnige theologen in deze en andere kerken: Laten we het wel blijven doen vanuit het verzoenende werk van Christus, anders zijn wij het weer zelf. die het doen.
Bekering kan dus samengaan met verandering van je omgeving? Ik zou haast zeggen: Iedere ware bekering gaat daarmee samen. Maar we moeten oppassen de dingen in hun balans te zien. God is de eerste, van Hem uit moeten we alle dingen doen en niet andersom.
Voor mijn leven betekent deze konklusie dat ik teruggekeerd ben tot een Gereformeerd belijdende kerk (Ned. Geref.). Het is diep tot mijzelf doorgedrongen dat God de eerste was in mijn leven, en dat ik door Zijn liefde en genade behouden ben. Momenteel ben ik aktief bezig in de gemeente en bij Youth for Christ, voorts mag ik me met Gods hulp voorbereiden op mijn theologiestudie. Bekering is niet langer voor mij gericht op mijn eigen zoeken, maar zoals ik beschreef: Leven vanuit de eer en leven tot eer van God, mijn naaste dienende door Zijn kracht.