Boekbesprekingen
1980-02-08
Binnenkort is het weer de tijd voor allerlei examens en daar hoort meestal ook een "boekenlijst" bij: de leerlingen moeten boeken lezen en er wordt verwacht dat zij daarover zinvol kunnen praten. Voor de idealistische leraar is de praktijk nog wel eens wat teleurstellend: de animo voor lezen is niet zo groot als de leraar zou wensen. Ook de keuze van de boeken vindt dikwijls plaats volgens een systeem dat bij de leraar geen groot enthousiasme vermag te wekken.- Jaargang 24
- nummer 6
Het blijkt dat allereerst "dunne" boekjes de voorkeur hebben. Ik heb het wel meegemaakt dat een leerling vol afgrijzen terugdeinsde als ik hem in de bibliotheek attent maakte op een "omnibus": zo'n dikke pil! Pas na de mededeling dat in zo'n omnibus een stuk of vier romans opgenomen zijn en dat daarvan maar één gelezen hoefde (!) te worden, ging de aspirant lezer aarzelend en nog steeds enigszins wantrouwend ertoe over het boek uit de kast te halen en nader te bekijken. Een tweede belangrijke overweging is: Bestaat er een "uittreksel" van? Elke leraar weet dat er niet alleen boeken met "uittreksels" bestaan, maar dat er ook talloze samenvattingen, overzichten, besprekingen en analyses circuleren; er doen zelfs verhalen de ronde over goedgekeurde werkstukken, die verhandeld worden, tot zogenaamde scripties toe. Toch blijken ook die maar beperkt te zijn tot een tamelijk kleine groep van boeken. "Vrij Nederland" heeft in 1978 een onderzoek ingesteld naar wat er nu eigenlijk op middelbare scholen gelezen wordt. Ik neem iets uit het resultaat hieronder op: De tien meest gelezen boeken zijn:
- Het bittere kruid (Marga Minco) 43%
- Wierook en tranen (Ward Ruyslinck) 42%
- De herberg met het hoefijzer (A. den Doolaard) 33%
- Oeroeg (Hella Haasse) 30%
- Het fregatschip Johanne Maria (A.v. SchendeI) 28%
- Kort Amerikaans (Jan Wolkers) 25%
- Bint (F. Bordewijk) 25%
- Het behouden huis (W. F. Hermans) 23%
- De kleine Johannes (F.v . Eeden) 23%
- De komst van Joachim Stiller (H. Lampo) 23%
U ziet het: overwegend "dunne" boekjes. en ze komen allemaal in de bekende "uittrekselboeken"
voor. De keuze is weinig origineel; ik wil geen kwaad woord zeggen van "Het bittere kruid", maar ik kan het toch niet toejuichen dat 43% van de leerlingen dit boek kiest. De vrees voor moderne invloeden blijkt ook niet erg gegrond te zijn: minder dan 10% van de leerlingen leest iets van Mulisch en de schrijvers van de laatste jaren komen maar zelden of helemaal niet op de boekenlijsten voor.
Na deze zijsprong kom ik op mijn onderwerp terug. Het blijkt dat leerlingen ertegen opzien zelfstandig boekbesprekingen te maken; dat is hun misschien ook niet zo kwalijk te nemen, zeker niet als zij daarin weinig getraind zijn.
Misschien kan ik hun een dienst bewijzen door in Opbouw een boekje te bespreken dat al jaren lang mijn grote voorkeur heeften dat niet door zijn omvang schrikreacties teweeg hoeft te brengen (het bestaat maar uit 66 bladzijden), namelijk "De nacht der Girondijnen" van J.
Presser. Ik zal vragen of die bespreking in Opbouw op één bladzijde gedrukt kan worden, dan kunnen belangstellenden er gemakkelijker fotokopieën van maken: ik ken de praktijk!
Naar ik hoop, zullen ook ouderen er iets aan kunnen hebben; wie het boekje in de kast heeft staan, kan het alvast eens te voorschijn halen en het (nog eens) lezen: ik heb het zeker twintig keer gelezen en het verveelt mij nog steeds niet!
Met die bespreking zal ik déze keer nog geen begin maken, ik wil nu nog eens wijzen op de vier delen van "Uitgelezen": boekbesprekingen vanuit christelijk perspectief, uitgegeven door het Nederlands Bibliotheek- en Lektuur Centrum in Den Haag. Wie zich meer dan oppervlakkig met literatuur bezig wil houden, kan aan deze boekjes een goede steun hebben; ze zijn verre te verkiezen boven b.v. Literama en Nederlandse Keur. Er is mij vanuit de lezerskring van Opbouw eens gevraagd' iets te schrijven over het Magisch Realisme; ik ben daar nog steeds niet aan toegekomen. Maar in deel drie van Uitgelezen staat een uitmuntende beschrijving van: "De man die zijn haar kort liet knippen" (Johan Daisne) en u kunt er zinvolle informatie vinden over publikaties vàn en óver de schrijver.
Ook andere moderne auteurs komen in "Uitgelezen" aan bod, in deel 3 o.a. Brakman, 't Hart, Mensje van Keulen, Naastepad, en Raes; in deel 4 Bernlef, Boon, Kopland en Nooteboom, om maar enkele bekende namen te noemen.
Ook "De nacht der Girondijnen" wordt in deel 4 besproken, vooral in verband met ander.
werken het leven van de schrijver. Ik heb er heel wat informatie uit opgedaan en ik wil daarvan ook een en ander doorgeven. In mijn bespreking hoop ik wel meer aandacht aan de structuur en de grondgedachte te besteden dan in "Uitgelezen" is gebeurd: ik pretendeer niet het béter te doen, wel ànders!
De volgende keer iets over "De Nacht der Girondijnen" van J. Presser. Het boekje is de eerste keer verschenen in 1957 als geschenk bij de Boekenweek; misschien hebt u het wel in de kast staan. Voor zo ver ik weet, is het maar één keer herdrukt en u zult het waarschijnlijk niet meer in de gewone boekhandel kunnen vinden. U zou het eens bij een handelaar in gebruikte boeken kunnen proberen; in elk geval zal het in openbare bibliotheken te leen zijn.