Als het niet 'loopt' tussen predikant en gemeente
2008-09-26
Zijn er tegenwoordig vaker problemen tussen gemeente/kerkenraad en predikant dan vroeger? Het lijkt er wel op.- Jaargang 52
- nummer 19
Het is in ieder geval zo dat problemen rond predikant en gemeente meer dan vroeger aan de oppervlakte komen, met alle spanningen van dien.
Het was voor de Landelijke Vergadering van 2001 (Amersfoort) reden om een Landelijke Vertrouwensen Adviescommissie (VAC) in te stellen.
Met hoopte dat zo'n commissie 'goede diensten zou kunnen bewijzen indien er zich tussen een gemeente en haar predikant ernstige en langdurige problemen voordoen'. De LV merkte daarbij op dat de VAC in geval van problemen ook in een vroegtijdig stadium zou kunnen bemiddelen en adviseren.
Later is de opdracht van de VAC nog iets uitgebreid (zie voor de huidige opdracht het Informatieboekje 2008, blz. 205/206), maar in de praktijk blijkt deze taak toch de meeste aandacht en tijd van de VAC te vragen. De VAC blijkt dus kennelijk in een behoefte te voorzien.
Andere rol
De devaluatie van oude eerbiedwaardige ambten (de minister, de notaris, de schoolmeester, om er een paar te noemen) gaat ook aan het predikantschap niet voorbij. Er is niet of nauwelijks nog sprake van een 'ambt' met een vastliggende rol en een gerespecteerde status, ook niet binnen de kerk. Het gezag en de geloofwaardigheid van de bedienaar van het ambt zit niet meer in het ambt zelf, maar is afhankelijk van het persoonlijk functioneren. Niet zelden is overigens het ambt ook in de ogen van de dominee zelf een gewone baan geworden en vindt hij zich zelf ook maar een 'gewone jongen'. Mankeert er iets aan het persoonlijk functioneren van de predikant (of zijn gemeenteleden van mening dat er iets aan mankeert), dan ontbreekt de beschermende jas die het ambt vroeger was.
Gelijktijdig doet zich steeds meer het verschijnsel voor dat de predikant hetzij door anderen, hetzij door zich zelf, niet zozeer gezien wordt als 'herder en leraar', maar als 'leider'. De dominee is dan de visionaire, richtinggevende en wervende figuur; hij moet dat althans zijn. En voldoet de dominee niet of onvoldoende aan die verwachtingen, dan is er een probleem.
Zoeken van herstel
Zo wordt meer dan vroeger de predikant voorwerp van kritiek met alle soms problematische gevolgen van dien. Is dat te voorkomen? Ik denk eerlijk gezegd van niet. Ook de VAC kan dat niet. Wat de VAC wel kan, is als onpartijdige buitenstaander ontsporingen signaleren, partijen een spiegel voorhouden, op zorgvuldigheid aandringen, waar mogelijk beschadiging van personen voorkomen, werken aan de onderlinge verhoudingen en zoeken naar oplossingen, waarmee alle partijen (niet in de laatste plaats de gemeente) zijn gediend.
In het kader van deze special heeft de redactie van Opbouw gevraagd of de VAC op basis van haar ervaringen enkele wenken en suggesties zou kunnen geven, waarmee predikanten en kerkenraden/ gemeenten hun voordeel zouden kunnen doen. Dat doen we graag, al zal het moeten blijven bij enkele meer algemene opmerkingen.
Dit ter bescherming van personen en instanties, die met de VAC te maken hebben gehad.
Werkafspraken
Wat ons is opgevallen in de contacten met predikanten en gemeenten is dat de verwachtingspatronen, als het gaat om de invulling van het predikantschap, zo verschillend kunnen zijn.
Laten kerkenraad en predikant daarom heldere afspraken maken over wat de predikant - en de (wijk)ouderlingen!wel en niet moet(en) doen en leg dat schriftelijk vast. Communiceer de afspraken ook duidelijk naar de gemeente, liefst aan het begin van elk seizoen opnieuw (niet iedereen leest, luistert en onthoudt even goed).
Coaching predikanten
Meer dan vroeger is het beschikken over specifieke vaardigheden voor een predikant van groot belang. Ik denk dan met name aan openheid in intermenselijke contacten, inlevingsvermogen en kunnen omgaan met (lang niet altijd opbouwende) kritiek. Emotionele intelligentie scoort in toenemende mate hoger dan rationele vaardigheden.
Gelukkig wordt hieraan in de opleiding en in de werkbegeleiding van jonge predikanten steeds meer aandacht besteed.
Toch zou het goed zijn als predikanten niet aarzelen zich hierin professioneel (door iemand van buiten de eigen gemeente ) te laten coachen en bijscholen.
Het zou ook een waardevol aandachtspunt voor het jaarlijks functioneringsgesprek tussen predikant en kerkenraad kunnen zijn.
Scholing kerkenraadsleden
Nog te vaak worden naar mijn indruk nieuwe kerkenraadsleden in het diepe gegooid vanuit de kennelijke veronderstelling dat de gaven wel met de opgaven zullen meekomen. Ik ben zeer voor een scholing van nieuwe kerkenraadsleden op het gebied van bijvoorbeeld gesprekstechniek en omgaan met conflicten.
En dan niet door de predikant of door een goedwillend gemeentelid, maar door een professionele organisatie.
Overigens zou enige kennis van kerkrecht en kerkelijke organisatie menig kerkenraadslid ook niet misstaan… Is misschien een cursus 'NGK voor beginners' een goed idee?
Bruggenbouwer
Mede omdat de diversiteit binnen de gemeenten steeds groter wordt, wordt de figuur van de predikant binnen de gemeente steeds belangrijker (ook al vindt hij misschien zelf van niet). Hij vormt in veel gevallen het middelpunt van de gemeente. Het is daarom belangrijk dat hij fungeert als de samenbindende figuur binnen de gemeente, die de diversiteit overstijgt en het onderlinge gesprek gaande houdt. De predikant als bruggenbouwer, die de schapen voorgaat en stimuleert om ook werkelijk over de brug te komen.
Bescherming
De dominee als schietschijf van gemeenteleden; het is de nachtmerrie van een predikant. Er ligt hier een belangrijke taak voor (de voorzitter van) de kerkenraad. Laat hij naar de gemeente toe de predikant verdedigen en dekking geven en (als dat nodig is) onder vier (liefst zes) ogen de predikant kritisch aanspreken en terechtwijzen.
De dominee uit de wind houden dus.
Laten predikanten en gemeenteleden niet uit het oog verliezen dat de predikant een 'gezondene' is. Het ambt van predikant heeft ook een goddelijke dimensie. Dat maakt, als het goed is, predikanten voorzichtig en gemeenteleden bescheiden.
Beter voorkomen dan …
Vaak bestaat de neiging om een (dreigend) probleem 'binnenshuis' te lijf te gaan. Je wilt toch niet de vuile was buiten hangen? Hoe begrijpelijk dat ook is, de ervaring leert dat het beter kan zijn om al in een vroeg stadium om advies te vragen aan of hulp in te roepen van buitenstaanders (bijvoorbeeld de VAC). Zich verhardende standpunten en steeds slechter wordende onderlinge verhoudingen maken immers het zoeken naar en het vinden van oplossingen er niet gemakkelijker op.
Het is niet zo spectaculair wat ik onder uw aandacht wil brengen. Best voor de hand liggend allemaal. Maar feit is dat de meeste problemen en conflicten vaak kleine aanleidingen hebben en in het begin eigenlijk 'nergens' over gaan.
Met alertheid, zorgvuldigheid en openheid kan soms heel wat ellende worden voorkomen. En onderlinge liefde is ook nooit verkeerd.
Mr. Bram Wattèl schreef dit artikel als voorzitter van de VAC - met dank aan de twee andere leden van de VAC, te weten drs. Harry Lakerveld en drs. Jan Mudde.
| WAP-richtlijnen WAP staat binnen de NGK voor Werkomstandigheden en Arbeidsvoorwaarden Predikanten en de gelijknamige richtlijnen bestaan sinds 2004, toen ze door de LV van Lelystad werden vastgesteld. De WAP-richtlijnen bevatten een regeling van de arbeidsverhoudingen tussen predikant en gemeente en hebben onder meer betrekking op inkomen, vergoedingen, taakomschrijving, arbeidstijd, vakantie en werkruimte. Maar ze schetsen ook de procedures en regelingen bij het op non-actief stellen van een predikant en bij ontslag om gewichtige redenen. De WAP-richtlijnen hebben een normatief karakter. Ze bevatten de minimum eisen waaraan de kerken moeten voldoen. Meent een kerkenraad daaraan niet te kunnen voldoen, dan moet dat tegenover de regio worden verantwoord. De WAP-richtlijnen zijn te raadplegen via www.ngk.nl/wap. Nadere informatie is te krijgen bij voorzitter ds. J.M. de Groot en secretaris H. van Rees van de betreffende Landelijke adviescommissie: voorzitter.wap@ngk.nl resp. secretaris. wap@ngk.nl. |