Hunkeren naar rust
2012-02-18
Zoeken naar spiritualiteit is in. Heel wat mensen kijken dan tegenwoordig naar het leven in het klooster. De jonge journalist Rick Timmermans is op zoek gegaan naar de essentie van het benedictijnse kloosterleven en de betekenis daarvan voor vandaag. Hij heeft veel gesprekken gevoerd met monniken en voor perioden hun leven gedeeld. Het resultaat is een mooi, indringend erg persoonlijk boek geworden dat de mooie, maar ook de moeilijke kanten laat zien van het leven in het klooster. Het boek is veel minder gericht op de toepassing voor vandaag buiten het klooster dan het oudere boekje van Wil Derkse, Levensregel voor beginners.- Jaargang 56
- nummer 4
Nederigheid
In het boek wordt veelvuldig verwezen naar de Regel van Benedictus, waarin deze zelf aanwijzingen geeft voor de kloosterling om steeds beter naar zijn roeping te gaan leven. Heel belangrijk is het begrip ‘nederigheid’. Wij worden vaak gekweld door spookbeelden van gekwetstheid door wat anderen over ons denken. Een stabiel mens die zich geliefd weet door God, kan daar overheen zien en de minste zijn, zonder zichzelf minder(waardig) te voelen.
Nederigheid is de waarheid van je hart vinden, je echte zelf; dan kun je jezelf in vrijheid geven aan de ander.
Stilte
Belangrijk in de leefwijze van monniken is de stilte. Benedictus verwijst naar Elia op de Horeb waar hij God ervaart, niet in de storm, maar in de stilte van het suizen van een zachte bries. Stilte kan je helpen God te zoeken.
Die stilte is nodig, maar ook moeilijk, want in de stilte kom je jezelf tegen met al je vragen, teleurstellingen en de moeilijke kanten van jezelf. Hoe houd je het dan uit met je zelf? Stilte wordt daarom ook wel de woestijn genoemd.
Maar vroeg of laat ontmoet je God die nieuw leven geeft als in een oase. Stilte is strijd en ontmoeting: onkruid wieden en bloeien.
Contemplatie
In de stilte kom je dus je zelf tegen, maar krijg je ook ruimte voor contemplatie, je open stellen voor de aanwezigheid van God, voor Zijn liefde die een niet vatten geheim is. Zo krijg je steeds meer zicht op God, maar het brengt je ook dichter bij de mensen, omdat je als je aangeraakt wordt door liefde je die wilt doorgeven. Contemplatie is een geschenk, maar vraagt oefening in gebed en meditatie als zoektocht naar meer kennis van God in zijn Woord.
Gods aanwezigheid
Voor Benedictus is de aanwezigheid van God, die betrokken is bij het leven van ieder mens, vanzelfsprekend. Voor veel mensen is Gods aanwezigheid eerder beangstigend omdat God (ver)oordeelt. Benedictijns gedacht zegt dit meer over ons beeld van een veroordelende God vanuit ons gevoel van echte schuld dan over God zelf.
Voor de God van het evangelie hoeven we niet bang te zijn als we ons aan Hem overgeven. Gods aanwezigheid is niet te bewijzen en niet te begrijpen, maar in het dienen van de ander kun je Gods aanwezigheid ervaren.
Saai
In het boek laat Timmermans ook de saaie kanten van het kloosterbestaan zien. In de vieringen wordt elke week het hele Psalmboek onberijmd doorgezongen.
Het koorgebed lijkt saai, maar het wordt volgens de monniken toch geen sleur als de stem de geest vormt naar de woorden van de psalm en zich niet voegt naar ons gevoel. Ik vind dat iets om te onthouden als ik zelf in de kerk zing. Ook het feit dat je het samen doet en je op elkaar afstemt, helpt. Bij de lectio divina, de geestelijke lezing, moet je de woorden die op je af komen, opnemen in je hart. Dat kost oefening en discipline en dat gaat niet vanzelf.
Toewijding
In het klooster staan de zes getijden, diensten in de kapel, centraal en de andere activiteiten als werk, eten, meditatie en gebed zijn daarom heen geordend. Als de klok van de kapel luidt, moet je ook stoppen met waarmee je bezig bent. De activiteiten die je doet, moet je geconcentreerd, met toewijding doen; multitasking is uit den boze. Het ritme van de dag helpt je om discipline te ontwikkelen.
Aandacht
De auteur heeft een prachtig boek geschreven over de Benedictijnse zijnsen leefwijze. Hij laat in zijn zoektocht ook zien dat dat leven niet vanzelf gaat. Alles moet je met aandacht doen.
De drie pijlers zijn: stabilitas, censura morum en obedientia. Stabilitas is blijven bij je taak, volharden. Rick Timmermans kon zijn vasten niet volhouden. Ook in het klooster is het soms lastig het uit te houden met broeders die je niet hebt uitgekozen.
Censura morum is de dagelijkse bekering, de omkering. Verandering gaat met kleine stapjes, met vallen en opstaan.
Obedientia is de gehoorzaamheid aan de abt, aan de regel, en dat is lastig. Maar het is ook: gehoor geven, aandachtig luisteren om te ontdekken wat de ander nodig heeft. Het leven in het klooster is net zo menselijk als daarbuiten. Het gaat inderdaad om hunkeren naar rust.
Timmermans, R. (2011), Hunkeren naar rust. Pelgrimeren door de Regel van Benedictus. Ten Have Utrecht.
176p. € 14,95.
Ide Zinkstok is neerlandicus en lid van de NGK Ede.