En Bethel lag in Duitsland...
1980-03-14
Edna Hong, - Jaargang 24
- nummer 11
En Bethel lag in Duitsland…
Uitgave Kok, Kampen.
13 pag. (f 13,90) f 15,50.
Günther, de hoofdpersoon van het boek, wordt vlak na de Eerste Wereldoorlog geboren. Lijdend aan een zeer ernstige vorm van Engelse ziekte, is hij een blok aan het been van ouders en grootouders, die hem min of meer verstoten en in een inrichting opbergen. De inrichting is het grote christelijke centrum Bethel, geleid door Ds Fritz ven Bodelschwingh, een zoon van de stichter.
We lezen hoe Günther, tot dat ogenblik volslagen van de wereld afgezonderd, met leeftijdgenoten die gehandicapt zijn, maar ook met het verplegend en onderwijzend personeel een relatie van liefde en vertrouwen weet op te bouwen. We maken van nabij zijn geestelijke groei mee, die er ook toe leidt dat hij als jongeman bewust tot belijdenis van zijn geloof komt. Zijn omgeving is "evangelisch" met een nogal (typisch Duitse?) piëtistische inslag, zodat de sfeer er, lijkt me, wel anders is dan wat wij in ons land gewend zijn. Halverwege het boek worden we achter de grote en kleine gebeurtenissen in Günthers leven de opkomst van Hitler en zijn partij gewaar. Met zijn zeer uitgesproken ideeën over raszuiverheid en zijn cultus van lichamelijke gezondheid vormt deze een tastbare bedreiging voor de gemeenschap van Bethel. Naarmate het verhaal verder gaat, wordt de dreiging meer voelbaar en krijgen we meer - indirecte - informatie over de geestelijke en psychologische oorlogvoering rond het lot van de mismaakten van Bethel. Deze episode, die ten onrechte in ons land niet erg bekend is, hoort m.i. tot de grootste gebeurtenissen in de moderne kerkgeschiedenis. Als enige blijft Ds von Bodelschwingh en zijn staf zich tegen HitIers euthanasieprogramma verzetten; de Bethel-gemeenschap overleeft de oorlog.
Het boek is vlot geschreven en geeft, lijkt me, ook een goede sfeertekening. Wat onbevredigend vond ik het einde, waar je, door de wijze waarop het boek gestructureerd is (je beleeft alles vanuit Günthers perspektief) minder over het konflikt tussen Bethels leiding en de officiële instanties in Berlijn verneemt dan je zou wensen. (Recentelijk heeft de heer Algra in het Friesch Dagblad deze episode uitvoerig beschreven, met daarin elementen die in het boek onvermeld blijven.) Dat neemt echter niet weg dat veel lezers door het verhaal als zodanig ontroerd zullen worden. Het is een simpel, maar toch wel indrukwekkend relaas, dat ook bij een christelijke doordenking van moeilijke kwesties als euthanasie en abortus misschien kan helpen.