Humor de woordkunst (2)
1980-05-23
De vorige keer beloofde ik de twee gedichtenbundels van Toon Hermans te bespreken. U zult misschien denken: Is dat nu iets voor Opbouw? Nu, dan moet ik U zeggen: Ja, ik meen van wel. Zijn humor is van een mildheid, die telkens weer een glimlach opwekt, en zijn ernst is van een vroomheid die toch blij maakt. De eerste bundel, "Liggen in het gras" heet naar één van de afgedrukte gedichtjes. Hier volgt het:- Jaargang 24
- nummer 21
Liggen in 't gras
hier lig ik in 't gras ,
dicht bij een zacht gepiep
ik voel weer hoe het was
toen Hij de aarde schiep
wat hebben wij gedaan
met al wat Hij ons gaf
we bouwen torens naar de maan
en groeven 't eigen graf
Toon Hermans is rooms-katholiek opgevoed, en z'n geloof is hij gelukkig niet kwijt.
Gebed
laat mij o Heer
mijn leven in Uw handen leggen
en leer mij telkens weer
Uw Wil geschiede... zeggen
Ook een diepe eerbied voor de natuur, is Toon, die ook heel goed schildert, niet vreemd.
God
hier zie ik Hem aan 't werk
en met Zijn eigen Handen
hangt Hij van boom tot boom
de lieflijkste guirlanden
Wat dat schilderen overigens betreft, hij weet heel goed dat het mooiste schilderij van een bloem, een plant, een berg, altijd nog te kort doet aan de werkelijkheid.
De schilder
ik zoek al dagen lang
het rood
voor deze roos
maar het rood
dat Hij gebruikte
heb ik niet
in mijn doos
Toon Hermans houdt ook bijzonder van woordspelingen. Aan 't eind van "Liggen in 't gras" heeft hij een aantal kolderrijmen laren afdrukken. Ik geef er een paar door.
Tgiet
zie, de hemel grijzegrauwen
kijk, het giet bejaarde vrouwen
ouwe wijven vin'k wat cru
kom, geef mij m'n paraplu
in dit weer der pijpestelen
zwijgen alle voog'len-kelen
'k denk dat ik maar binnen blijf
't is binnen beter ... buiten kijf
Klaproos
Ik?
zei Koos
'klap Roos
amme laars.
Kantine
kan Tine
koffie zetten?
'k Laat het hierbij, was de gedichten betreft. Er staan, aan 't eind van het boek ook wat korte overpeinzingen, waarvan ik er graag nog één doorgeef.
Gezien hebben
"Je moet het gezien hebben" zijn veel gebruikte woorden in onze spreektaal.
Het betekent dat woorden ontoereikend zijn. De reproductie van het gebeurde, hoe boeiend ook verwoord, schiet te kort! Er is een visueel gemis . Dat is heel goed mogelijk. "Je moet het gezien hebben". Wat jammer denk ik wel eens dat ik zoveel niet heb gezien, maar omdat we in bepaalde gevallen een dergelijk hiaat willen opvullen, zijn we al gauw geneigd te zeggen: ,;ik kan het me voorstellen" en in veel gevallen twijfel ik sterk aan deze uitlating. Ik zag een kind languit op straat liggen naast de wielen van een vrachtwagen.
Iemand had er een deken overheen gelegd en een paar meter verder lag een bruine sandaal. Wie het niet gezien heeft kan het zich niet voorstellen, ook niet als ik er een tekening van maak met de exacte aanduidingen van het dramatische gebeuren. De tragiek van dit gebeuren verschuilt zich in de directe uitstraling van de dingen, mensen en de voorwerpen. Zelfs de sandaal krijgt door de samenhang met het gebeurde een geheel eigen spanning die in de reproductie sterk vermindert.
Gisteren kreeg ik op mijn verjaardag een crucifix. "Mooi" zeiden de mensen die in het voorwerp in eerste instantie een kunstvoorwerp zagen. Slechts heel vaag was er voor deze of gene nog sprake van de diepe tragiek die zich ergens nog door deze reproductie heen zou moeten manifesteren.
Toen het later stil was en de gasten waren vertrokken, heb ik geprobeerd het beeld van de gekruisigde Mens naar me toe te halen. "Je moet het gezien hebben", dacht ik. "Ik kan het me voorstellen" gaat ook niet op. Wij zouden die Christusfiguur heel anders ervaren als wij die avond daar op Golgotha hadden gestaan. Als we de beulen aan het werk hadden gezien en het gebikkel van de hamers op de spijkers hadden kunnen horen. Als we het uitgeputte nobele gelaat voorover hadden kunnen zien vallen op de borst. Nee ... Je kunt het je niet voorstellen, maar toch is er een mogelijkheid het beeld iets dichterbij te halen, want je komt iets tegen van diezelfde Christus in het lijden van de mens. Omdat Zijn lijden te maken heeft met het al lijden van de mensheid.
Tot zover. Een volgende keer, naar ik hoop, over "Fluiten naar de overkant".