Vrede stichten
2012-03-03
Waar mensen samenwerken en samenleven zijn meningsverschillen, misverstanden en conflicten niet te vermijden. In de afgelopen vijftien jaar ben ik onder meer vanuit mijn functie als mediator betrokken geraakt bij conflicten in bedrijven, gezinnen en kerken/gemeenten. Ik heb van dichtbij gemerkt hoe diep die kunnen ingrijpen in levens van mensen en in relaties tussen mensen. Daarom is er alle reden om te kijken hoe we zelf omgaan met conflicten en hoe we een vredestichter kunnen zijn.- Jaargang 56
- nummer 5
Conflicten zijn vaak niet neutraal. Een meningsverschil kan wel (redelijk) onschuldig beginnen, maar door allerlei mechanismen eromheen kan het gemakkelijk uitgroeien tot iets veel groters en ergers. En dan wordt het steeds moeilijker om nog open in gesprek te gaan met ander. ‘Want ik sta toch in mijn recht …’ Vergelijk het met een diamant. Die kleurt heel verschillend, afhankelijk vanaf welke hoek je ernaar kijkt. Zo werkt het ook in conflicten.
Wij zien onze kant van het verhaal en het is moeilijk je in de ander te verplaatsen.
Eenheid vernielen
De Bijbel is eerlijk over conflicten. Al in het begin was er de opstand en rebellie van Satan (Jesaja 14). De diepere achtergrond daarvan, een houding van hoogmoed en trots, komen we op veel plaatsten in de Bijbel tegen (bijvoorbeeld in Jacobus 4:1,2). Conflicten bedreigen de eenheid van Gods kinderen.
Gene Getz1 schrijft daarover: ‘Als Satan de eenheid kan vernielen, is hij erin geslaagd het machtigste teken te vernielen dat Jezus Christus God was.’ En ook: ‘Er is één bijzondere les die we kunnen leren uit de kerkgeschiedenis: Satans voornaamste strategie is het kapotmaken van de eenheid onder christenen.
Hij is de auteur van verwarring, ongevoeligheid, valse leer en kerkscheuringen’.
Toch is dat geen reden om bang te zijn voor conflicten. Hoewel ze veel kapot kunnen maken, bieden conflicten ook kansen om God te verheerlijken en mogelijkheden om te groeien in geloof.
De uitdaging voor ons als christenen is om zo met meningsverschillen en conflicten om te gaan, dat uiteindelijk door alles heen God de eer krijgt. In 2 Korintiërs 5 spreekt Paulus over de bediening der verzoening. Door het geloof in Jezus Christus zijn we verzoend met God en het is Gods verlangen dat die verzoening doorwerkt in de relaties met de mensen om ons heen. Deze liefde is een krachtig getuigenis naar de mensen om ons heen (Johannes 17:21).
Mediation
Veel conflicten hebben te maken met erkenning en gehoord willen worden, maar in het vuur van de strijd gebeurt dat niet meer. Er wordt niet meer geluisterd en beschuldigingen en verwijten vliegen over de tafel, waardoor de onderlinge kloof breder en dieper wordt. Als het dan niet meer lukt om er met elkaar uit te komen, wordt vaak de hulp van een advocaat ingeroepen. Je blijft dan echter als partijen tegenover elkaar staan, want er is weinig ruimte meer voor erkenning. Het conflict verergert en loopt vaak uit op een machtsspel.
Ook de oorzaken van het conflict komen niet boven tafel.
Vandaar dat er de laatste jaren meer aandacht is gekomen voor mediation.
Dat is een andere manier van conflictoplossing, buiten de rechter om, waarbij partijen alle ruimte krijgen om hun verhaal te doen en er ruimte is voor erkenning en gehoord worden.
Bij mediation is er een mediator die als neutrale derde de partijen begeleidt en helpt om weer met elkaar in gesprek te komen. De mediator neemt daarbij zelf geen standpunt in, maar helpt partijen om zelf tot een oplossing te komen, die zoveel mogelijk aansluit bij hun persoonlijke wensen en belangen. Het resultaat is dan ook vaak een oplossing waar ieder achter kan staan en waarbij de relatie in naar de toekomst in stand kan blijven.
Mediations hebben een redelijk vaste structuur. Vooraf sluiten partijen een overeenkomst waarin ze afspreken zich in te zetten voor de oplossing van het conflict en beloven ze geheimhouding.
Vervolgens start de mediator met het helder krijgen van het probleem. Hij of zij vraagt door tot de kern van het conflict helder is en alle betrokkenen weten waar het nu echt om gaat. Je pelt als het ware alle laagjes van de ui af tot je bij de kern komt. Regelmatig klinken er dan reacties als: ‘O, ik wist niet dat dat voor jou zo belangrijk was’. Nadat het probleem helder is en ook de wensen van ieder in beeld zijn gebracht, is er ruimte om met elkaar na te denken over mogelijke oplossingen en die vervolgens uit te werken. De afspraak wordt vastgelegd in een overeenkomst.
In grote delen van de wereld heeft mediation de afgelopen jaren een enorme vlucht genomen. In sommige landen het is zelfs bij wet geregeld om bij gezins-
en relatieproblemen eerst mediation in te zetten. In Nederland is de toepassing van mediation ook sterk toegenomen, mede door stimulering vanuit de politiek en de rechtspraak.
Mediation en de Bijbel
Recent vroeg een ouderling advies over een kwestie in hun gemeente. Hij had in de kerkenraad voorgesteld om een mediator in te schakelen. De dominee reageerde echter: ‘Dat is een wereldse methode en past niet in een christelijke gemeente’. Maar is dat wel zo?
Een mooi voorbeeld lezen we in Filippenzen 4. Paulus vermaant daar Euodia en Syntyche om eensgezind te zijn.
Paulus kiest hierbij geen partij en je krijgt het idee dat het conflict waarschijnlijk meer ligt in een botsing van persoonlijkheden. In vers 3 klinkt de oproep aan Paulus’ metgezel om hun behulpzaam te zijn. Paulus vraagt om bemiddeling tussen deze twee vrouwen om hen weer samen te brengen. Hij wijst een derde aan die helpt in het conflict. Ook in Matteüs 18 kom je die gedachte tegen.
Mediation heeft veel elementen in zich om bij te dragen aan de ‘bediening der verzoening’, waartoe de Bijbel oproept en kan helpen om de stap naar vergeving en verzoening te maken. Niet altijd zijn partijen daar aan toe of daartoe bereid, maar als het lukt om weer met elkaar in gesprek te komen, kunnen blokkades opgeruimd worden en kunnen zonden worden beleden. Een christen-mediator kan zich daarbij van zijn niet-christelijke collega’s onderscheiden door een appèl te doen op principes die we in de Bijbel tegenkomen.
Diverse keren heb ik mensen horen zeggen: ‘Zoals wij nu bezig zijn, kunnen we niet verantwoorden tegenover God’. Zulke momenten kunnen een doorbraak in de onderlinge relatie betekenen.
Breder toepasbaar
Door de jaren heen ben ik erg enthousiast geworden over mediation, omdat ik zie dat het werkt en mensen helpt om weer tot hun bestemming te komen. We zouden daar in de christelijke gemeente veel meer ons voordeel mee kunnen doen door tijdig deskundige hulp in te schakelen.
De principes van mediation zijn echter veel breder toepasbaar, vooral ook om conflicten te voorkomen. Ik noem er een paar.
• Bespreek verschillen in een vroeg stadium en met een open houding. De kans dat ze uitgroeien tot een conflict zal dan erg klein worden. Pas bijvoorbeeld de stappen uit Matteüs 18 toe.
Alleen al het zetten van de eerste stap – een gesprek onder vier ogen – vanuit een goede gezindheid zal vaak maken dat veel volgende stappen niet meer nodig zijn.
• Geef elke betrokkene de gelegenheid zijn of haar verhaal te doen en trek geen conclusies op basis van één (vrijwel altijd gekleurd) verhaal.
• Reageer niet direct op wat een ander zegt, maar stel vragen en probeer er zo achter te komen waarom iemand dat zegt of op die manier reageert: ‘Je zegt …, kun je daar wat meer over vertellen?’
• Luister goed, vat samen en reflecteer daarop. ‘Ik hoor je zeggen dat ... Klopt dat?’ Op die manier kun je checken of je het goed hebt begrepen.
• Kijk naar de belangen achter de standpunten. In een conflict is het verleidelijk om te discussiëren over standpunten. Een lid van de evangelisatiecommissie komt in conflict met een ander commissielid over de inhoud van een straatactie. Of een vrouw is boos op haar man, omdat hij alweer te laat is voor het eten. Ze hebben allebei een duidelijk standpunt over wat er bij de ander niet klopt.
Maar onder de standpunten zitten de belangen: de zorgen, wensen, behoeften en angsten die mensen in bepaalde situaties hebben en die hen in bepaalde richting drijven. Als de ui schil voor schil wordt afgepeld, kun je tot de kern komen en begrijpen waarom iemand tot een bepaald standpunt komt. Bijvoorbeeld waarom iemand wel of niet voor een straatactie is of waarom de vrouw zo geïrriteerd raakt, als haar man te laat komt. Zo krijg je een helder zicht op wat iemands belangen (zorgen, wensen, behoeften of angsten) zijn. En van daaruit kun je gezamenlijk kijken, hoe je daar gegeven de situatie het beste invulling aan kunt geven.
• Wees niet bang om fouten toe te geven. In de christelijke gemeente weten we dat we allemaal leven vanuit de vergeving van Jezus Christus. Fouten kunnen dan kansen worden om te leren.
Peter van Genderen is NMI Register Mediator en lid van het netwerk Vredestichters. Hij heeft een eigen praktijk voor mediation en coaching (www.genderenmediation.nl) en is daarnaast stafwerker in de NGK Houten.
1. Getz, G.A., Building up one another.Wheaton, Victor Books, p. 36.