Op zoek naar mosterdzaadjes
2008-11-21
Met open ogen - hoe de wereld verandert en wat de kerk ermee doet. Dat was het thema van een symposium dat de Evangelische Alliantie in oktober organiseerde. De belangrijkste spreker was de Amerikaanse christen en trendwatcher Tom Sine. Tijdens het symposium werd de Nederlandse vertaling van zijn meest recente boek gepresenteerd: De nieuwe samenzweerders. Voor dat boek dat direct aansluit bij het onderwerp van het symposium vragen we hier aandacht. Uitgangspunt van het boek is dat de wereld verandert onder invloed van globalisme, marktdenken en individualisme. Het bijzondere van Sine is dat hij in deze wereld zoekt naar mosterdzaadjes die verwijzen naar Gods Koninkrijk.- Jaargang 52
- nummer 23
Steeds drukker
Sine wijst op een aantal belangrijke en wereldwijde trends, waarvan ik er hier twee noem.
De eerste is dat mensen het steeds drukker krijgen. Hiervoor zijn diverse oorzaken. Mede door de 24-uurs economie en nieuwe communicatiemethoden zoals Internet en de mobiele telefoon werken mensen steeds vaker buiten werktijd. Voor velen is het normaal om ook 's avonds en tijdens het weekend thuis mail van het werk te lezen en te beantwoorden. Daarbij komt dat jonge mensen minimaal in dezelfde soort huizen willen wonen als hun ouders. Maar, door de stijgende huizenprijzen zijn jonge stellen nu vaak verplicht om hiervoor beiden full-time te werken omdat ze anders niet aan hun financiële verplichtingen kunnen voldoen. Een derde oorzaak is dat jonge mensen zich geroepen voelen om een uitgebreid sociaal netwerk te onderhouden, niet alleen door bezoekjes maar ook via Internet. De eisen die zij zichzelf daarbij opleggen zijn veel hoger dan die van vorige generaties.
Wanneer de kerk niets te vertellen heeft over de druk waaronder deze jonge mensen leven en hoe zij daar antwoord op kunnen geven, verliest de kerk voor hen haar relevantie. Met als gevolg dat jonge mensen daarom meer en meer tijd lijken te besparen op de wekelijkse kerkgang.
Ons goede leven
Een tweede trend is dat 'marketeers' steeds meer onze ideeën over het goede leven bepalen. Voor veertigplussers betekent dit vooral dat ze een hoge status en veel welvaart nastreven.
Veertigminners definiëren het goede leven met name in termen van 'extreem cool'. Het leven van veel mensen vertoont zo overeenkomsten met Truman uit de film The Truman Show.
Aanvankelijk leidt hij een gelukkig leven. Tot hij ontdekt, dat zijn hele leven door 'marketeers' geënsceneerd is. Zonder dat hij het wist, speelt hij de hoofdrol in de ultieme realityshow. Elk intiem moment van zijn leven wordt aan het publiek getoond en vormt het kader van een enorme hoeveelheid reclame. Sine schrijft in zijn boek: 'Ik vermoed dat velen van ons, net als Truman, nauwelijks in de gaten hebben dat grote delen van ons leven door scenarioschrijvers zijn bedacht. Ik doel hier niet op de één of andere sinistere complottheorie. Maar ik weet zeker dat er een direct verband is tussen de dalende religieuze inzet van veel wes-
terse christenen en de steeds sterkere mate waarin we onze levens en middelen investeren in deze door anderen bedachte fabeltjes.'
Thuiskomen
Veel westerse christenen hebben door deze laatste trend twee verschillende ideeën over thuiskomen. Enerzijds proberen ze een thuis te creëren dat voldoet aan het beeld dat de reclame hen voorhoudt. Anderzijds horen ze in de kerk, dat ze ooit thuis in de hemel mogen komen. Maar een kerk die vooral deze boodschap verkondigt, heeft uiteindelijk weinig te bieden.
Ironisch gezegd: als je eenmaal weet dat je door Jezus' genade straks thuiskomt in de hemel, kun je nu rustig zwoegen om je thuiskomst op aarde te realiseren.
Vier mosterdzaadjes
Volgens Sine is het belangrijk dat de kerk antwoord geeft op deze trends.
Hij ziet hier wereldwijd vier groepen op in springen: de emerging church beweging (ECB), daarnaast een missionaire, een multiculturele en een monastieke stroming. Voor Sine zijn dit tekenen van hoop, mosterdzaadjes van het Koninkrijk.
• De ECB vormt een bont palet van mensen en ideeën. Kort samengevat gaat het om mensen die de weg van Jezus willen gaan in een postmoderne cultuur. In Nederland bestaat inmiddels een netwerk van mensen die blogs op Internet schrijven vanuit dit perspectief. Daarnaast geven een aantal kleine initiatieven de ECB handen en voeten in de praktijk.
• De missionaire stroming past in onze eigen cultuur toe wat zendelingen en zendingswetenschappers aanvankelijk leerden over kerk en evangelie in andere culturen.
• De multiculturele stroming probeert volken en culturen met elkaar te verzoenen.
Het goede nieuws is immers, dat wij in Christus met God en ook met elkaar zijn verzoend. Een goed voorbeeld hiervan is ICF Church Rotterdam. In deze kerk zijn meer dan 40 nationaliteiten vertegenwoordigd.
1) • De monastieke beweging tenslotte herontdekt de waarde van het kloosterleven en van spiritualiteit. Ze vult dat wel op eigentijdse wijze in. Dat leidt bijvoorbeeld tot leefgemeenschappen in arme wijken. Deze vier stromingen benadrukken gezamenlijk het volgen van Jezus, het Koninkrijk van God, gemeenschap tussen mensen en de eenheid van het leven. Met dat laatste bedoel ik, dat gelovigen wars zijn van scheiding tussen hoofd en hart, lichaam en ziel, hemel en aarde, heilig en profaan.
Belang voor de NGK
Hoe relevant zijn de opmerkingen van Sine? Op het symposium waren niet veel Nederlands Gereformeerden aanwezig.
Toch denk ik, dat we de scenario's die Sine schetst en de richting die hij wijst serieus moeten nemen.
Ten eerste zien we deze vier stromingen terug in de praktijk van onze kerken. Ik noemde reeds de ICF Church Rotterdam als voorbeeld van een multiculturele kerk. Het is goed om te weten, dat ICF een Christelijk Gereformeerde Kerk is. Ook de missionaire stroming is binnen de NGK vertegenwoordigd. Denk aan de Havenkerk in Den Haag waar ds. Peter Strating leiding aan geeft. Of denk aan de kerkplantingsinitiatieven in Amsterdam en Utrecht waarbij NGK's zijn betrokken. Ook de monastieke stroming is ons niet vreemd. Ds. Ron van der Spoel van de gecombineerde PKN / CGK / NGK in Vathorst heeft ideeën voor een kloostertuin. De Eemlandhoeve van Jan Huigen is een nog duidelijker voorbeeld van de monastieke stroming. En waarom zou L'Abri ook niet in dit rijtje passen? Tot slot vind je onder de bloggende ECB gemeenschap heel wat (afgehaakte) mensen uit de kleine oecumene.
Deze vier stromingen passen ook in onze geloofsleer.
Ik noem één voorbeeld.
Ds. Rietkerk schreef het boek De aarde en haar toekomst. Hij betoogt erin dat onze toekomst niet in de hemel is, maar dat God een alles omvattend plan heeft om de aarde te redden. Gods Koninkrijk is een goede reden om op maandagochtend op te staan en aan het werk te gaan. Met deze overtuiging is ds. Rietkerk kenmerkend voor de NGK. Deze overtuiging sluit ook naadloos aan bij de eerder genoemde stromingen. Ik vind het dus niet vreemd dat juist Buijten en Schipperheijn het boek van Sine uitgeeft.
Deze uitgeverij is voor mij toch enigszins de huisuitgeverij van de NGK.
Hoe verder?
Het boek van Sine is goed leesbaar. Ik kan het daarom mensen aanraden die zich willen verdiepen in de uitdagingen voor de kerk van vandaag en morgen.
Ik hoop ook dat beleidsmakers binnen de NGK jonge mensen stimuleren die aan de slag willen gaan met deze uitdagingen.
Dat zal niet altijd makkelijk zijn, omdat vragen eerder gesteld zijn dan antwoorden gegeven.
Tegelijkertijd biedt deze tijd de kerk wel kansen om opnieuw te ontdekken dat Jezus werkelijk Heer is.
Tom Sine, De nieuwe samenzweerders, werken aan de toekomst, mosterdzaadje voor mosterdzaadje. Uitg. Buijten en Schipperheijn, Amsterdam, 2008. 253 pag. €17,50.
1) Zie de vorige Opbouw, blz. 11 Lichtje.
Drs. P. Kleingeld is predikant van de NGK in Maassluis en redacteur van Opbouw.