Handboek christelijke meditatie
2012-03-17
- Jaargang 56
- nummer 6
Christelijk leven is een levensstijl die ook meditatie omvat. Dit handboek herinnert me eraan, dat ik dat concreet moet oefenen en anderen handvatten moet geven om dat te doen. Ik denk, dat dit een goed boek is voor mensen die affiniteit met het onderwerp hebben en een must voor predikanten en mensen die toerusting geven aan de gemeente.
Ascese leren
Het Handboek christelijke meditatie staat als een herinnering in mijn boekenkast. Want ik merk dat een uitspraak van James Kennedy me behoorlijk bezighoudt. Op een debatavond naar aanleiding van een jubileum van de Wilhelminakerk in Haarlem zei James: ‘Ik zoek een kerk die mij ascese leert.’ En daarmee gaf hij volgens mij uiting aan een verlangen dat onder veel volgelingen van Jezus leeft. Spiritualiteit voor het dagelijks leven, dat is waar veel gelovigen naar snakken. Toen ik dus de mogelijkheid kreeg om dit Handboek christelijke meditatie te recenseren, heb ik dat met beide handen aangepakt.
Zoeken naar rust
Het handboek is tot stand gekomen onder redactie van Lex Boot. In de inleiding beschrijft hij dat wij in deze tijd zoeken naar rust, uiterlijk, maar vooral ook innerlijk. Daarnaast zoeken mensen naar eenheid in een maatschappij die niet alleen zelf, maar ook de mensen verbrokkelt.
Ik deel deze twee observaties en dat verhoogde voor mij dus alleen maar mijn belangstelling voor een dergelijk boek.
De ondertitel van het handboek luidt: Vertrekpunten, wegen en vruchten. En die drie woorden verwijzen naar de heldere driedeling waaruit het boek bestaat. Het eerste deel bespreekt historie en theologie.
Het middengedeelte beschrijft allerlei praktische vormen. En het laatste deel vertelt welke vruchten meditatie oplevert. Anders dan het formaat van het boek doet vermoeden, is het best handzaam: 300 bladzijden. Het boek bestaat uit redelijk korte en overzichtelijke hoofdstukken, van de hand van verschillende auteurs.
De meesten zijn echter afkomstig uit de westerse kerk en dan ook nog die van de Reformatie. Maar je komt zeker verschillende meningen tegen.
Lex Boot nodigt ons in de inleiding uit om te grasduinen door het boek en dat is dan ook wat ik heb gedaan.
Inkeer
Volgens Lex Boot is christelijke meditatie te zien als een periodiek herhaalde persoonlijke rite van afzondering in stilte, waarbij een onderbreking gezocht wordt in de tijd en in mentale processen. Hierbij vindt inkeer plaats in verbinding met de goddelijke dimensie van ons bestaan via een oriëntatie op Christus, in openheid voor een omvormingsproces door de Geest (p.
25-26). Ik vind dit een zorgvuldige, wat te beperkte, mogelijk ietwat elitaire maar wel uitnodigende omschrijving. En ik zou die kwalificaties op het hele boek willen toepassen.
IJkpunten
Het boek is zorgvuldig. Christelijke meditatie moet wel christelijk zijn.
Het kan niet alleen gaan om het Geheim, het Absolute, de Bron, zoals Boot terecht opmerkt. Christelijke meditatie vindt haar ijkpunten in God de Drie-vuldige en het Koninkrijk van God. Dat is vertrouwd voor iemand als ik, die nog niet ingewijd is op het gebied van de meditatie.
En dat helpt me dan ook weer door hoofdstukken over Zen en mantra’s heen. Juist het historische deel geeft inzicht in de zoektocht naar spiritualiteit door de christelijke gemeenschap.
Persoonlijk
Het boek is net als de omschrijving van Boot behoorlijk gericht op het individu. De meeste praktische wegen in het boek betreffen persoonlijke meditatie – lectio divina, Jezusgebed, en zelfs bij meditatief zingen is de slotvraag welke liederen geschikt zijn voor persoonlijke meditatie.
Maar ik verlang ook naar een gemeenschap die zich samen spiritueel oefent. Daar zou ik graag meer wegen voor aangereikt hebben gekregen.
Marius Noorloos wijst in het hoofdstuk over gemeenteopbouw ook op die gemeenschappelijke kant van de spiritualiteit en het belang daarvan voor gemeenteopbouw.
Elitair
Ik noemde de omschrijving van Boot mogelijk wat elitair. Dat geldt voor de verwoording, maar ook hier en daar voor de inhoud van het boek. Hoeveel mensen zullen meditatief gaan dansen of meditatief iconen gaan schouwen? Kunnen we het meer(!) alledaagser en toegankelijker maken? De bijdragen van Jos Douma en Marjan Boot-Gnodde over twee meditatieve manieren om Bijbel te lezen zijn daar trouwens goede voorbeelden van, die je meteen in de persoonlijke en gezamenlijke praktijk kunt toepassen.
Boot, L., (red.) (2011), Handboek christelijke meditatie. Vertrekpunten, wegen en vruchten. Boekencentrum Zoetermeer. 302 p. € 24,90.
Pieter Kleingeld is predikant van de NGK Maassluis, consulent van het Missionair Steunpunt en redacteur van Opbouw.