Gevraagd: een nieuw soort diaconie
2012-03-17
Burennetwerk Amsterdam Gevraagd: een nieuw soort diaconie Veel diakenen zitten tot over hun oren in het werk. Als clubs als Present en HiP hun vragen om de gemeente te mobiliseren zitten ze daar dus niet op te wachten. Misschien moet ons systeem van diaconie wel anders. Want veel diakenen verlangen wel naar een diaconale gemeente.- Jaargang 56
- nummer 6
Veel mensen kennen Stichting Present en Stichting HiP als mooie manieren om diaconaal te zijn buiten je eigen kring. Via Present word je met een groepje gekoppeld aan een eenmalige klus. Via HiP sta je ingeschreven met je hulpmogelijkheden om mensen uit je buurt te helpen.
In Amsterdam voegen we beide organisaties samen onder één noemer: Burennetwerk Amsterdam.
We hopen dat over een aantal jaren zo voor elke Amsterdammer die geen hulp kan vinden, er toch een goede buur of een groep enthousiastelingen is, die komt helpen. Of het nu gaat om incidentele hulp of langetermijnhulp, we komen langs, zolang het om hulp gaat die anders buren, vrienden of familie zouden bieden.
Geschiedenis
Zowel HiP als Present ontstonden aan de rand van de kerk. Beide initiatieven zijn ontstaan door visionaire mensen die via een stichting kansen zagen om de kerk te verbinden met de nood in de samenleving.
Zij zagen een groot potentieel aan mankracht, luisterende oren en innerlijk gedreven ‘naasten’ en wisten dat te koppelen aan mensen die nooit naar de kerk zouden stappen met een hulpvraag. De geschiedenis van HiP en Present heeft wel iets van de oude kloosterordes die aan de rand van de kerk weer radicaal gingen leven. Eigenlijk zijn HiP en Present voorbeelden van een bredere trend: een verlangen binnen de kerken om iets te betekenen voor de stad, voor de buurt, voor mensen in problemen.
HiP en Present zijn vehikels om dat verlangen te concretiseren. In Amsterdam hebben ze hun krachten gebundeld tot een breed burennetwerk, gedragen door de kerken en toegankelijk voor elke goede of behoeftige buur.
Reacties
Ik heb inmiddels in mijn werktijd bij HiP en de Protestanse Diaconie veel kerkenraden, diaconieën en voorgangers bezocht. Bijna overal werd ik hartelijk ontvangen en deelde men ons verlangen om als kerk diaconaal te zijn. Toch blijken er in veel kerken barrières te zijn om daadwerkelijk aan de slag te gaan.
• Kerken geven aan dat hun leden het al zo druk hebben en er nauwelijks mensen te vinden zijn voor de ‘eigen’ taken van de kerk, zoals liturgie en oppas.
• Kerken geven aan dat ze al zo veel doen voor de buurt, dat het niet eerlijk is dat de hulpvragen nu wéér bij de kerken terechtkomen.
• Kerken geven aan dat er binnen de eigen kerk al zo veel nood is en daarvoor al mankracht te weinig is.
Naast alle positieve reacties zijn dit drempels voor diakenen om de kerk op te roepen nóg diaconaler te worden en om HiP en Present in te zetten. De diakenen die dit zeggen zijn vaak met hart en ziel betrokken bij hun werk, maar zien toch weinig mogelijkheden voor uitbreiding binnen hun kerk. Ze vinden het initiatief geweldig, maar moeten met pijn in hun hart constateren dat er niet veel meer in zit.
Probleem
Voor een groep katholieke kerken mocht ik een lezing houden over diaconaal kerk-zijn. Ook de Deken van Noord-Holland kreeg het woord.
Hij zei iets wat mij raakte. Hij zei dat er ongelofelijk veel vrijwilligerswerk gedaan wordt in de kerken, maar dat 90% hiervan bestaat uit het draaiend houden van de eigen kerk. Slechts 10% is gericht op aandacht en omzien naar elkaar en anderen. Dat zijn schrikwekkende cijfers voor een kerk die het evangelie wil leven en in haar beginperiode bekend stond om haar zorg voor elkaar en anderen.
Ik wil graag de vinger leggen bij een van de mogelijke oorzaken. Wat mij is opgevallen, is dat diakenen meestal de helpende mensen van de kerk zijn.
Ze zetten zich met hart en ziel in voor mensen in nood. Die gaven zijn door de gemeente in hen herkend en zij zijn aangesteld om binnen de kerk dat werk voor hun rekening te nemen.
Vaak zijn ze overbelast en moeten ze veel vergaderen.
Vervolgens komt er een club als Present en HiP, die hun vraagt om de gemeente te mobiliseren. Maar dat is een andere manier van denken. De mensen in de diaconie zitten al tot over hun oren in het hulpwerk en kunnen geen extra vragen gebruiken.
Daarnaast – en dat is ernstiger – hebben ze vaak geen hoge pet op van de mogelijkheden van de gemeente. Dat komt voort uit het feit dat zij door de gemeente aangewezen zijn als de helpers van de kerk. De rest van de gemeente kan dat niet echt of vindt dat minder belangrijk. Díe gedachte is een gevolg van de manier waarop veel diaconale organisaties van de kerk fungeren. En dat zorgt ervoor, dat de gemeente niet gemakkelijk diaconaal geactiveerd wordt. Zo is het wellicht nooit bedoeld, maar in de praktijk werkt het wel vaak zo.
Kans
Een kerk wordt dus niet diaconaal of sociaal-missionair door een aantal actieve diakenen. Voor de toekomst zou het weleens belangrijk kunnen zijn om het model los te laten, waarin we een aantal ‘helpers’ in de gemeente verkiezen tot diaken. Mijn pleidooi zou zijn – en ik zie het functioneren in een aantal kerken – om mensen aan te stellen die in staat zijn om de gemeente te activeren tot hulp aan mensen in nood. Dan wordt een kerk een helpende hand, een gemeenschap die goed bekend kan staan en die niet 90% van zijn inspanning spendeert aan het draaiende houden van de winkel. Dan wordt de gemeenschap van de kerk een lichaam met handen en voeten, ogen en oren.
Als we constateren dat iemand in de gemeente een fantastische helpende hand is, laat hem dan vooral buiten de diaconie blijven. Zet hem of haar in als de nood aan de man is. Wij hebben met ons Burennetwerk een manier om dat goed in kaart te brengen, zodat de kerk het overzicht houdt. Laten we mensen verkiezen voor de diaconie die organiserende gaven hebben en inzicht in beleid en bestuur. Mensen die in staat zijn om iedereen in een kerk mee te laten draaien in de belichaming van Christus. Hij nam eindeloos de tijd voor eenzamen, voor mensen die door eigen schuld in de problemen waren geraakt, voor kinderen. Voor het ideaal van de kerk als lichaam van Christus is een diaconie nodig die in iedereen de gaven activeert om te helpen en te dienen. Het lichaam moet ook bij elkaar gehouden worden en verbinding houden met het hoofd; daarvoor zijn kerkdiensten en andere belangrijke interne zaken bedoeld. Maar je zou kunnen zeggen dat dit ondersteunende activiteiten zijn voor het échte werk.
Als het lichaam niet meer tot handelen komt, tot uitreiken en aanraken – waar is dan het leven? De urgentie en de behoefte ligt er, HiP en Present en allerlei andere vormen en instrumenten zijn voorhanden. Maar een visionaire diaconie, die een helpende gemeente op het oog heeft, is een voorwaarde.
Er zijn kerken die deze kans allang hebben gegrepen en al lange tijd zo opereren. Ik hoop dat zij zich door dit artikel bemoedigd en uitgedaagd voelen om iets te laten zien van hun manier van werken en samen met andere kerken de handen uit de mouwen te steken en ogen en oren open te zetten. Want juist in diaconaal werk is kerkelijke samenwerking nagenoeg onmisbaar.
Rikko Voorberg is parttime medewerker van de Protestantse Diaconie Amsterdam voor het werk van HIP en het Burennetwerk. Daarnaast werkt hij als gemeentestichter voor Stroom Amsterdam.