Het "Ikon"
1978-02-17
Zoals men weet verzorgt het "Ikon" namens protestantse kerken in ons land radio- en televisie-uitzendingen. De zendtijd die het "Ikon" vult is AAN DE KERKEN gegeven!- Jaargang 22
- nummer 7
Die zijn er "baas" over. De duur van die zendtijd is niet afhankelijk van het aantal luisteraars, zoals dat bij de omroepverenigingen het geval is. Het "Ikon" mag die zendtijd "vullen" maar de KERKEN, o.a. de Gereformeerde Kerken, zijn ten volle verantwoordelijk voor wat het "Ikon" de lucht instuurt.
"Ikon" trakteert nu gedurende enkele weken de luisteraars op een show die tot titel heeft "Geloof, hoop en liefde". Die titel heeft niets te maken met het slot van 1 Kor. 13! Nee, het gaat er om echtparen die men voor de camera kan krijgen er toe te brengen o.a. over hun meest intieme liefdeservaringen te spreken en dan wel echtparen die sociaal als "Jan Modaal" worden getypeerd.
Prof. Velema schreef onder het opschrift "Televisieshow verandert feiten in normen" in het Reformatorisch Dagblad, een uitstekend artikel over dit "Ikon" product.
Ik zal een paar fragmenten daaruit overnemen. Hier is het eerste:
Het eerste echtpaar was zeer openhartig in de manier waarop het over zijn huwelijksleven sprak. Het tweede echtpaar bleek te bestaan uit drie mensen. Ik moet het zo wel formuleren. Een man vergezeld van zijn vrouw, én vergezeld van een dame, die hij ook als zijn vrouw beschouwde. De "wettige" echtgenote wist van deze relatie alles af, omdat deze drie mensen in hetzelfde huis wonen en gedrieën één slaapkamer delen. Over alles wat daar voorvalt en hoe elk van de drie partners dat beleeft, werd uitvoerig gediscussieerd. Het derde echtpaar had al evenmin behoefte om iets achter te houden. De . vrouw vertelde rustig, dat ze graag met andere mannen "vrijde", om dan te beter met haar eigen man te kunnen omgaan. Zo summier mogelijk heb ik de strekking van de beide laatste gesprekken weergegeven. Met tegenzin. Tegelijk ook omdat hier wat van gezegd moet worden. Wat willen de makers van dit programma - Wim Neijman en Anita van Ommeren - met deze uitzending bereiken?
Ik vermoed dat ik het zo mag zeggen: alles wat onder de mensen leeft, moet aan de mensen getoond worden. Ook deze kant van seksuele omgang moet aan kijkers worden voorgehouden. Deze mensen hebben vrijuit gesproken over hun opvattingen en praktijken.
Ten aanzien van de bedoelingen dit exhibitionisme citeert prof. Velema Wim Neijman en geeft dan een commentaar op diens woorden: Hier volgt het:
"Ik betreur het dat we met het uitzenden van al die gesprekken bij sommige mensen het odium op ons laden dat we ook alles goedkeuren wat er gezegd wordt. Dat is beslist niet waar. Wij willen met deze serie, en dat is voor mij heel essentieel, geen waardeoordelen geven".
Dat weten we dan. Geen waardeoordelen. Is dat mogelijk? Kan een mens in dit leven handelen zonder dat hij zich over waarden uitspreekt? Kan hij "neutraal" leven en handelen? Dat lijkt me onmogelijk. De programmamakers zeggen: Dat komt voor in Nederland. Inderdaad, maar heb je dan niet recht en plicht om over datgene wat voorkomt ook iets te zeggen?
Heeft men als kerkelijke zendgemachtigde zeker niet die plicht? De vraag stellen is haar beantwoorden. Aan het begin van het gesprek in Elsevier heeft Wim Neijman gezegd: "Omdat we als kerkelijke zendgemachtigde niet direct afhankelijk zijn van kijkcijfers, kunnen we ons bepalen tot wat we werkelijk willen, en dat zo zuiver mogelijk naar buiten brengen". De programmamakers willen dus kennelijk wel iets. Ze willen dat zelfs "werkelijk", en willen dat zo zuiver mogelijk naar buiten brengen. Wie hun dan vraagt: wat wilt ge nu eigenlijk, krijgt ten antwoord: feiten weergeven, zonder beoordeling, zonder commentaar. De mensen laten zien wat er gebeurt, hoe er gedacht wordt en hoe er - op seksueel gebied - gehandeld wordt. Dat alleen en niets meer. Ieder moet maar zien wat hij ermee doet.
Prof. Velema confronteert dan dit weerzinwekkend gedoe met het Evangelie. Hij schrijft:
Stel u eens voor dat het Evangelie vanuit deze opzet geschreven was? Wat zou dan het resultaat geweest zijn? Dat er geen Evangelie gekomen was. Dan zou de zonde en het leven in de zonde onder de mens gepropageerd zijn. Stel u eens voor dat Paulus met zijn prediking zo te werk gegaan was. Zou er dan een kerk ontstaan zijn? Het lijkt me dat die vraag ontkennend beantwoord moet worden.
Heeft het Evangelie dan niets met de werkelijkheid te maken? Gaat het Evangelie aan het gewone leven voorbij?
Staat het Evangelie buiten de werkelijkheid? Een leugenaar is wie het zou zeggen. Immers, er is geen boek denkbaar waarin de werkelijkheid met al haar ellende directer, eerlijker en duidelijker beschreven wordt dan de Bijbel. Doch de werkelijkheid wordt erin beschreven onder een bepaalde belichting. Men kan zeggen: de werkelijkheid wordt er als zondige werkelijkheid beschreven.
Dat is juist, doch niet de hele waarheid. De hele waarheid is dat de zondige, verdorven en ellendige werkelijkheid in de Bijbel beschreven wordt met het oog op de verlossing die Christus brengt.
De reddende en bevrijdende kracht van Christus straalt boven de bittere werkelijkheid van een zondig leven. De Bijbel is zo reëel, omdat ze van de diepte en de ernst van zonde en ellende weet. De Bijbel weet ook, en ik zou bijna zeggen: nog meer, van de genade van de verlossing. Wat de kijkers in deze uitzending geboden was, aldus prof. Velema, één stuk ellende. Ik citeer uit zijn artikel nog het volgende fragment:
Nu nog even terug naar het programma van vrijdagavond. Wat bood dit de kijkers?
Eén stuk ellende voor wat betreft de beide laatste gesprekken. Hoe bestaat her dat in de Nederlandse samenleving een programma over een man die leeft met twee vrouwen aan de kijkers vertoond wordt, zonder dat er een woord van gezegd wordt? Hoe bestaat het dat dit gebeurt in een uitzending die verzorgd wordt door of namens de kerken? Zijn er in de kerken die voor de "Ikon" verantwoordelijk zijn dan geen krachten die de afbraak van de bijbelse moraal kunnen keren? Anders kan dit programma toch niet genoemd worden. Wie niet' voor Mij is, zegt de Heere Jezus, is tegen Mij. Wie het niet opneemt voor de bijbelse huwelijksmoraal van liefde en trouw voor heel het leven, neemt het tegen die huwelijksmoraal op.
Dat is mijns inziens het enige wat van deze uitzending te zeggen valt: Hier wordt mensen voorgehouden hoe het allemaal kan; vrij op zicht. Kiest u zelf maar. Alsof het Evangelie aan de mens de keus laat. Alsof het Evangelie zegt: zie maar wat ge er van maken wilt. Het is eigenlijk allemaal hetzelfde. Als je er maar plezier in hebt. De feiten worden normen, Beseft men dan niet, dat er geen neutrale inforrnatieprogramma's bestaan? Het komt mij voor dat oe duivel het meeste plezier heeft van die activiteiten die voorgeven neutraal te zijn, terwijl ze zijn moraal in de kaart spelen. Men heeft het tegenwoordig over een consumptiementaliteit. Men gebruikt dat woord consumptie ook in verband met seksualiteit. De werking van een dergelijke uitzending valt mijns inziens moeilijk anders te omschrijven dan als afbraakrnentaliteit.
In een volgende uitzending van deze "show" werden echtparen op onbeschaamde wijze ondervraagd over het al of niet krijgen van kinderen en alles wat daarmee samenhangt. Het was een weerzinwekkende belevenis dat alles te zien en te horen. Bovenal, op een enkele uitzondering na, één manifestatie van egoïsme, zowel wat het wèl als het niet willen krijgen van kinderen betreft. Het was een uitzending die het ook "goed" zou "doen" in een VPRO of VARA of NVSH-uitzending. Ik hoorde eens zeggen: dat het "Ikon" het "visitekaartje'" van de kerken is voor de steeds groter wordende massa onkerkelijken in ons land. Het zou de moeite waard zijn na de gaan hoe deze massa dit "visitekaartje" bekijkt en waardeert.
Van de kerk en haar boodschap ziet zij er niets in. Dat is trouwens volgens de programmamakers ook niet de bedoeling. Maar wat zien ze er dan wel in? Hoe "komt" het bij hen "over" .
Een paar reacties er op kwamen mij onder ogen. Nico Scheepmaker, een televisierecensent van onderscheiden kranten kwam tot de conclusie dat deze show een "rariteitenkabinet" was! Dat wil zeggen de kerken vergasten de kijkers op een tentoonstelling van menselijke abnormaliteiten. Vroeger stonden er op de kermissen rariteitenkabinetten: Men kon er heel kleine, heel lange, heel dikke mensen en alle mogelijke andere “abnormaliteiten" bewonderen.
Een andere televisierecensent, die van De Telegraaf, liet zich als volgt uit: "Als televisiekijker word je telkens maar weer onvoorbereid voor de leeuwen gegooid. Neem nu die " Geloof, Hoop en Liefde Show" eens. Als er ooit een "sleutelgat"-programma op het scherm is vertoond, dan is het toch wel deze "show", waarin Wim Neijman gulzig zit te spitten in de menselijke ziel.
Daarbij vergeleken is Henk van der Meij den een verlegen zielenherder. En wat mij nog het meest verbaast is de openhartige wijze, waarop Neijman's gesprekspartners totale uitverkoop houden van hun diepste gevoelens. Het voyeurinstinct wordt hier bijkans schaamteloos bevredigd. Vandaar, zullen we maar zeggen, het succes van dit programma."
Als je je de inhoud van deze uitzendingen en de reacties daarop goed realiseert vraag je je af: Hoe lang zullen de kerken dulden dat op deze wijze haar opdracht - die ook haar eer is! - wordt geschandaliseerd.