Christen in Zuid-Amerika
1978-03-03
Christen in Zuid-Amerika- Jaargang 22
- nummer 9
M. C. Capelle
Uitg. Buijten & Schipperheijn
Prijs f 24,50
In dit 239 bladzijden tellende boek geeft M. C. Capelle een karakteristiek van het geestelijk leven in Zuid-Amerika. De schrijver merkt zelf in zijn voorwoord op; dat dit schijnbaar onmogelijk is, omdat het geestelijk leven in Latijns Amerika zeer geschakeerd en tegelijk zeer ongecoördineerd en gecompliceerd tot ons overkomt.
De schrijver wijdt eerst enkele hoofdstukken aan de R.K. Kerk, die vier eeuwen lang daar vrijwel de enige christelijke kerk geweest is. Het Protestantisme, dat pas daar sinds de vorige eeuw vaste voet in Latijns Amerika kreeg, is dan ook niet te verklaren als men de ontwikkeling van het rooms-katholicisme niet kent. Centraal staat in dit boek de vraag naar bevrijding.
Een begrijpelijke vraag. Immers Zuid-Amerika is een land van afschuwelijke tegen' tellingen. Grote ellende en armoede tegenover geweldige rijkdom. Grote paleizen naast miserabele krotten. Wanneer je b.v. bij de zeer luxueuze Copacabana, het strandgebied van Rio de Janeiro komt, zie je daar vlak achter de meest ellendige krottenwijk, die je maar denken kunt. En de kerk koos bijna altijd de kant van de rijken en de onderdrukkers. Op de vraag naar bevrijding worden zeer verschillende antwoorden gegeven. Sommigen zien de vervulling van Gods beloften als de uitleiding van de armen uit de onderdrukking van de rijke minderheid der machthebbers. Het heil wordt aards, sociaal, economisch en politiek vertaald. Zij werken dan ook van harte mee aan een revolutionair program tOt omverwerping der bestaande levensverbanden. Daartegenover staan andere christenen, die de bevrijding verwachten van de bekering van de individuele mens. Daartussen zijn dan allerlei schakeringen.
De vraag naar bevrijding is een vraag, die alle kerken bezig houdt.
Capelle geeft een boeiende beschrijving van vier eeuwen rooms-katholicisme, dat niet geconfronteerd werd met andere kerken. Kan men Zuid-Amerika na deze vier eeuwen een gekerstend land noemen?
De 1e zendingsconferentie te Edinburg in 1910 meende deze vraag bevestigend te moeten beantwoorden. Wanneer men dit boek gelezen heeft, twijfelt men toch wel.
Er is bij velen wel een traditionele binding aan de kerk, maar daar blijft het ook bij. Voor velen is het christelijk geloof niet wezenlijk anders, dan dat van de Moslims. Men gelooft in God en onsterfelijkheid en vervult zijn kerkelijke plichten. Christus is volkomen verdrongen door Maria.
Zelf kreeg ik indertijd hetzelfde scherpe oordeel over rooms-katholiek Amerika te horen in een Nederlandse R.K. kolonie in Brazilië. Deze R.K. Nederlanders voelden zich geestelijk meer aan ons gereformeerden verwant dan aan hun "geloofsgenoten" in Latijns Amerika.
De meerderheid belijdt een geloof, dat weinig te maken heeft met de wezenlijke inhoud van het Evangelie. Het bijgeloof heeft het geloof geheel overwoekerd. Het beeld van de R.K. Kerk wordt verder nog gecompliceerder door het feit, dat er minstens vyf stromingen zijn.
De richting, die internationaal het hardst aan de bel trekt is die waarvan aartsbisschop Dom Helder Camara de woordvoerder is. Deze richting stelt de kerk verantwoordelijk voor de collectieve zonden van de alles stagnerende structuren. Er is een sterke bewogenheid voor de naaste. Helaas zijn bij deze richting sterk horizontalistische tendensen. In de zelfde kerkgemeenschap zijn ook groeperingen met een duidelijk charismatisch karakter. Deze liggen in de lijn van de Pinkstergemeenten.
Opvallend ook in Latijns Amerika is het verregaand syncretisme. Er zijn sekten, die de goden van Afrika aanbidden en toch ook voor goed R.K. doorgaan.
Tenslotte noem ik nog de grote invloed van het spiritisme. Dat geldt vooral Brazilië, waar een derde van de bevolking onder invloed van het spiritisme staat.
Naast deze zeer geschakeerde en gecompliceerde R.K. Kerk is er nu ook een kleine Protestantse minderheid. Vooral vanuit Noord-Amerika is de laatste tijd hier veel zendingswerk verricht. Maar ook de Geref. Kerken en de Vrijgemaakt Geref. Kerken bedrijven er zending.
Een hoofdstuk ook wijdt Capelle aan de zegenrijke arbeid van Betty Smit. Het zijn slechts enkele grepen uit deze boiende beschrijving van het geestelijk leven in Latijns Amerika. Capelle noemde in zijn voorwoord het geven van een karakteristiek een schijnbaar onmogelijke opgave. Ik geloof toch, dat hij in dit boek er goed in slaagt ons een verantwoorde kijk op het geestelijk leven daar te geven.
Wie hiervoor belangstelling heeft, kan uit dit geschrift veel leren. Wat echter uit dit boek vooral naar voren springt is wel, dat Latijns Amerika een werelddeel is, waar het orthodox protestantisme een geweldige roeping heeft om het echte Evangelie te verkondigen dat bevrijding geeft van heel ons menselijk bestaan en heel de schepping. Het boek, dat keurig is uitgegeven, bevat een uitvoerige litteratuurlijst.
Hartelijk aanbevolen.