Opnieuw beginnen?
1979-06-01
Onder dit hoofdje maakt ds J. H. Velema-in Koers de volgende opmerking in verband met het vertrek van ds H. J. Hegger uit de (synodaal) Gereformeerde kerken: - Jaargang 23
- nummer 22
"Wie de kerkelijke situatie, zoals die door de brochure van ds Hegger weer op ons afkomt, bekijkt, verzucht wel eens: we moesten morgen in Nederland allen met elkaar opnieuw kunnen beginnen. Dan zou de kerkelijke kaart van Nederland er heel anders uitzien dan vandaag het geval is.
Dan zouden vele hervormden met vele gereformeerden en allerlei kleinere vrije kerken één protestantse kerk kunnen vormen, die een algemeen christelijk karakter zou dragen.
En allen, die willen buigen voor het gezag van de Heilige Schrift en de gereformeerde belijdenis willen handhaven zouden kunnen komen tot één reformatorische kerk."
Wat ds Velema hier zegt is niet nieuw. Ook anderen hebben er reeds eerder op gewezen dat historisch gegroeide kerkmuren een belemmering vormen voor gelovigen om elkaar te ontmoeten en samen de dood van de Heer te verkondigen. Kerkverbanden werken de éénheid van gelovigen niet in de hand. Dát heeft de historie inmiddels wel geleerd.
Het is niet m'n bedoeling in te gaan op wat mijn vriend Huizinga in een aantal artikelen schreef over een nieuwe kerkorde èn wat ds Van den Berg hierover inmidels opmerkte.
Ik wiler alleen dit van zeggen dat het blijkbaar moeilijk is om elkaar te vinden op basis van de bijbel alleen. Ik ben wel eens bang dat er onder ons te weinig oog is voor het feit dat kerkverbanden in onze samenleving zijn geworden tot zelfstandige instituten waaraan kerkleden zitten vastgeklonken.
Hervormde mensen worden als ze gaan verhuizen naar een andere plaats niet gereformeerd. Christelijk gereformeerden worden niet vrijgemaakt als ze in een andere plaats zich voegen bij een kerk.
Aan vrijgemaakten is in het verleden wel kerkisme verweten. Dat was niet altijd ten onrechte. Maar als het gaat over "trouw" aan een kerkverband zijn b.v. hervormden en gereformeerden even kerkistisch.
In onze kring is Jarenlang verkondigd (en "binnen verband" kun je deze geluiden nog steeds horen) dat, als Paulus vandaag z'n brieven nog zou moeten verzenden, hij ze zou sturen aan het adres van de vrijgemaakte scriba hier en daar.
Exclusief geadresseerd dus. Maar tot het uitdragen van de boodschap aan anderen is men vrijwel niet toegekomen.
Kerkelijke instituten blokkeren de één wording van gelovigen. Of niet soms?
Ds F. N. M. Nijssen, hervormd theoloog-socioloog, merkt in een interview in Kerknieuws het volgende op:
"Waar ik tegen steiger is dat wij theologen zo gemakkelijk allerlei uitspraken uit de Schrift en uit de theologie zo maar plakken op die historisch toeval1ig zo gegroeide kerkverbanden. Die identificatie vind ik onjuist. We hebben van die prachtige criteria voor het ware kerk-zijn en die plakken ze dan maar gauw eventjes op die Hervormde kerk. Nou, daar heb ik wezenlijk bezwaar tegen. Die Hervormde kerk is niet identiek aan dé Kerk, zoals de Schrift die beschrijft. Ds Nijssen wil duidelijk komen tot "een stukje relativering van kerkgrenzen".
Het is goed om na te denken over wat anderen schrijven.
Kerkgrenzen wat relativeren? Is de gedachte van ds Velema zo gek om alle kerkverbanden op te blazen (ik zeg het even met eigen woorden) teneinde het voor de gelovigen mógelijk te maken elkaar kerkelijk te vinden naar Johannes 17?
Mijn ouders waren, toen ze in 1922 in Zaltbommel kwamen wonen, hervormd. Ze werden na verloop van tijd gereformeerd. Waarom?
Omdat ze zich zo intens verdiept hadden in de geschiedenis van de afscheiding en geen verantwoordelijkheid wensten te dragen voor wat b.v. Hendrik de Cock werd aangedaan? Wel neen, heel gewoon omdat ze zondags graag een bijbelse preek hoorden. Maar als ze in het goede Well (een dorp "bij ons in de Bommelerwaard") waren blijven wonen, waren ze wellicht hervormd gebleven en was ik misschien ook wel hervormd geweest.
En dat zou in Well nog wel uit te houden zijn geweest ook. Het is overigens opvallend dat mijn moeder eigenlijk nooit is losgekomen van de kerk van haar jeugd, ondanks de tocht van hervormd via gereformeerd en vrijgemaakt naar buiten verband.
Ik wil ds Velema nog even verder citeren: "We hebben allen een bepaalde kerkelijke geschiedenis; er heeft zich in elke kerk een geestelijk klimaat gevormd en het is een onmogelijke zaak om daar van de een op de andere dag een streep door te halen." .
We kunnen niet.
Dát is onze onmacht, dat is ook de tragiek van een stuk kerkgeschiedenis.
We herkennen elkaar als gelovigen maar zitten zó vast in onze verbanden dat we elkaar niet volledig kunnen erkennen.
Maar wat doen we hier nu mee?
Wat is nu de les?