De Bijbel in het gezin (1)
1977-01-21
In de uitgave van de Interkerkelijke Gezinsweek, getiteld "As je mekaar niet meer vertrouwen kan, waar blijf je dan", staat op pagina 57 het volgende: "Menig ouder kan een lange, lange geschiedenis vertellen over moeilijkheden met zijn kinderen.- Jaargang 21
- nummer 3
Naar buitenuit praten we er niet veel over, want we houden graag ons hoofd hoog en werd ons niet altijd geleerd, dat je de schande binnen de deur moet houden?
Wat moeten we dan. trouw blijven aan onze christelijke waarden, meegekregen in eigen opvoeding en door ons als juist ervaren? Moeten we gehoorzaamheid eisen van onze kinderen? Is dat de manier om trouw te leren?
Ik dacht. dat we een andere weg moeten inslaan, de weg van de fantasie.
Dat is de weg waarop we als opvoeders allereerst trouw zijn aan de aanleg van het kind. De mens is meer dan de Sabbathswet, zei Jezus".
Tot zover dit citaat.
Iemand zei eens uit de grond van haar hart: "Je hebt een gezin en je hebt de Bijbel. Daar sta je dan, ga nu je gang maar". Waarmee zij maar wilde zeggen, dat met deze beide gegevenheden de problemen niet zijn opgelost, maar beginnen.
We zijn het er snel over eens, denk ik, dat de oplossing die in bovenstaand citaat wordt aangeboden, geen goede kan zijn. De ouders krijgen het advies mee, wanneer er spanning ontstaat tussen wat het kind wil en christelijke normen, allereerst te vragen naar de "aanleg" van het kind. Daarmee dreigt de Bijbel als hoogste norm van haar plaats verdrongen te worden, en is het eerste woord aan de “aanleg" van het kind.
Ik laat nu maar onbesproken wat men precies onder "aanleg" wil verstaan.
Daarover zou nog wel iets te zeggen zijn. Bijvoorbeeld, dat de aanleg van een mens en zijn karakter deel uitmaakt van zijn zondige aard, en daarom nooit als maatstaf zonder meer kan dienen. In ieder geval kunnen wij het onmogelijk aanvaarden, dat als het kind andere wegen wil gaan dan de ouders vragen. de gehoorzaamheid ingeruild wordt tegen de eisen van aard en aanleg van het kind.
Dit is -- zoals het zo. vaak gaat in dit soort zaken -- gemakkelijk gezegd.
Maar degenen onder ons, die grotere kinderen hebben, weten uit eigen ondervinding hoeveel zorgen en spanning dit kan meebrengen.
De een heeft een jongen, die zich niet meer wil inspannen om de maatschappelijke ladder verder op te klimmen, omdat hij dat een symptoom van een onchristelijke prestatiemoraal vindt.
Een ander heeft een dochter, die weigert zich "vrouwelijk" te kleden, en op zekere dag wil gaan samenwonen, omdat ze huwelijkspoespas als romantische onzin beschouwt en je toch eerst moet "ervaren" of je wel bij mekaar past.
Een derde heeft te stellen met een volkomen onhandelbare tiener. die niet meer weg te slaan is van een vriendenkring in een keldertje omdat ze daar tenminste beter dan de kerk begrijpen wat medemenselijkheid is.
Voorbeelden als deze worden ook in bovengenoemd boekje aangehaald.
Ze kunnen ook genomen worden uit wat er in christelijke gezinnen gebeurt, naast vele andere. De aanwezigheid van de Bijbel in het gezin sluit deze en dergelijke problemen natuurlijk niet uit. Ook christelijke gezinnen ondervinden de zorgen en narigheden, die vanuit de ons omringende samenleving binnendringen. De Bijbel is niet een amulet, dat op een veilige plaats opgeborgen, het gezin behoedt voor boze invloeden. Net zomin beschermen ons de christelijke tradities en gewoonten. die in onze gezinnen in ere worden gehouden, hoe waardevol en eerbiedwaardig ze op zichzelf ook zijn. De Romeinen verwachtten veel van hun huisgoden, die ze zorgvuldig vereerden. Maar ook in verwaterde christelijke gezinnen, waar het leven uit het Woord van God meer schijn dan werkelijkheid is, is de Bijbel op de plank niet veel meer dan een symbool. Zelfs mensen die echt ernst zeggen te willen maken met God en Zijn Woord. lopen steeds het gevaar de Bijbel toch niet die plaats te geven die hij krachtens zijn wezen heeft.
Ook in christelijke gezinnen kan het geestelijk leven gezonken raken.
als de tijd, de zin en de bereidheid tot inspanning ontbreken om diepgaand met het Woord van God bezig te zijn en te blijven. Ook in die gezinnen is de verleiding groot. als er spanning is ontstaan tussen de norm van het Woord van God en de aanleg of de wil van het kind, om de lieve vrede de gemakkelijkste weg te kiezen.
En meer dan eens ontmoeten we ouders die ten langen leste hun pogingen maar opgaven, ..omdat er niet meer mee te praten is".
Wij wijzen de weg, die het genoemde boekje aanbeveelt in conflictsituaties met de kinderen. af. Maar we moeten tegelijk bedenken, dat wij zelf de neiging hebben die weg ook te kiezen, en dat wij voorts met deze afwijzing nog niets hebben opgelost. Want in de krisis van zekerheden, die de gehele samenleving ontwortelt, blijft het christelijk gezin niet buiten schot. De Satan is altijd daar het meest aktief waar hij zich het sterkst bedreigd voelt. Waar zou hij zich meer bedreigd voelen dan juist in het christelijke gezin. waar men bezig is de kinderen te wapenen tegen het rijk der duisternis? Daarom moeten christenouders die de zware taak aanvaard hebben kinderen op te voeden tot weerbare christenen. er alles aan doen om de Bijbel tot levend middelpunt in het gezin te maken. Immers in de strijd der geesten hebben wij maar één wapen ontvangen: de Bijbel. Al het andere dat wij willen aanwenden, is misschien wel goed, maar niet krachtig en effectief.
Een groot gevaar, juist in het gevestigde christendom, is de gewoonte, de sleur en de traditionalistische leefwijze. Meer dan eens ontmoet ik jongelui uit gezinnen, waar het kerkgaan, bijbellezen na het eten en catechisatie tot de vaste gewoonten behoren, waar men wat deze dingen betreft van geen wijken weet, en die toch het spoor bijster zijn.
Er zijn gezinnen, waar het Woord van God, ondanks het feit dat het op gezette tijden uit de kast komt, toch als een huisgod in een kastje staat. Dan is het er wel, maar het functioneert niet; men leest er wel uit, maar men leeft er niet uit.
Van de kerkgang kan evenmin veel zegen voor de opbouw van het gezin uitgaan. als vader en moeder wel van de kinderen eisen dat ze mee naar de kerk gaan, maar verder niet veel behoefte hebben met hen in het licht van dat Woord te spreken over belangrijke levensvragen.
Kinderen hebben een scherpe blik; bij het groter worden zullen ze het ontdekken als het christelijk levenspatroon niet veel wortels had. Van jongelui uit zulke gezinnen kan men weinig respect voor de ouders verwachten en -- wat veel erger is -- ook geen respect voor God. De houding van de ouders is in dit opzicht bijna altijd bepalend voor wat het kind zal worden. Een kind kan niet leren wat liefde. gehoorzaamheid, godsvrucht, gezag en eerbied is, als dat niet uitstraalt uit de levenshouding van de ouders. Waar dat ontbreekt, beginnen de problemen.
Veel ouders zien zich plotseling gesteld voor de meest schrijnende problemen. Ze begrijpen niet. wat hun tiener opeens bezielt. "Begrijpt u dat nu? Altijd mee naar de kerk genomen, trouw naar de catechisatie gestuurd, leuke spullen en veel vrijheid. En nu ineens dwars, met geen stok naar de kerk te krijgen. Draait tot in de nacht popmuziek, is het weekend meestal in de stad, wil aan tafel nauwelijks meer meebidden."
Deze klachten zijn helaas niet zeldzaam. Wat opvalt is, dat bijna altijd gesproken wordt van "ineens" of "plotseling". Daarin wordt gesuggereerd. dat totaal onverwachts de klad is gekomen in een goede en probleemloze opvoeding als een plotselinge zwarte wolk aan een overigens volkomen blauwe hemel. Men heeft er blijkbaar weinig oog voor dat zo'n schok nooit ineens komt. maar het resultaat is van een proces. Als er al heel lang niet meer een levend en diep kontakt was met het kind vanuit het Woord van God, en het meer de sleur dan de christelijke bezieling was die de opvoeding bepaalde zijn zulke "plotselinge" dingen te verwachten. In hoeveel gezinnen ontbreekt. vanwege de druk van de maatschappij op het gezin de tijd om voortdurend en geduldig met het kind te spreken! Te weinig wordt vaak in de voorgaande beslissende jaren gepoogd. om in samenspraak met het opgroeiend kind de normen van Gods Woord te laten regeren over zijn "aanleg". En dan kan het. schijnbaar plotseling te laat zijn. In zo'n situatie is de oplossing geen eenvoudige zaak meer.
Daarom is het van grondleggende betekenis voor de christelijke opvoeding. dat de ouders samen- met hun kinderen. zodra deze daartoe enigszins in staat zijn (en dat is al heel jong). zich verdiepen in Gods Woord.
Het conflict tussen gehoorzaamheid en de aanleg van het kind kan nooit goed opgelost worden. als het kind gedurende de voorgaande jaren vanuit de Schrift geen begrip heeft gekregen voor gezag en eerbied.
Als dat niet het geval is kan het gaan als met de zonen van Eli.
Natuurlijk kan het in een christelijk gezin ook tot heftige botsingen komen. Maar als ouders en kinderen geleerd hebben het laatste woord te laten aan God. mag op een bevrijdende oplossing gehoopt worden.
Moeten ouders gehoorzaamheid vragen aan normen en waarden. die ze zelf in eigen opvoeding hebben meegekregen en door hen als juist ervaren zijn? Voorop staat natuurlijk. dat de kinderen aan Gods geboden onderworpen moeten zijn en de ouders met hen. Of wij die geboden als juist ervaren doet niets terzake. Gods Woord verheft zich boven menselijke goedkeuring.
Wat wij als juist ervaren hebben. behoeft daarom niet altijd juist te zijn. Daarom moeten we altijd uiterst voorzichtig blijven met onze gewoonten en tradities. omdat ze. hoe eerbiedwaardig ze zijn. toch bezwaren kunnen hebben. De ene generatie (meestal de oudere) heeft daarmee misschien geen moeite de jongere vaak wel. Dat komt door de geweldig snelle ontwikkeling op allerlei gebied. Daarom komen in sterk traditionalistisch ingestelde milieus. vooral als het levende geloof ingezonken is. de meeste brokken voor. De ouders moeten dus goed weten. waarom zij gehoorzaamheid vragen en waaraan.
Er zal dan veel zijn. waarvan blijkt dat niet de Here het vraagt maar de traditie.
Moeten de kinderen dan niet gehoorzamen als hen dat gevraagd wordt?
Gehoorzamen is een bijbelse eis; maar de ouders moeten de vraag onder ogen zien of zij in een bepaald geval hadden kunnen volstaan met een verzoek in plaats van een gebod op te leggen. Absolute gehoorzaamheid mag slechts gevraagd worden voor de kennelijk wil van God. Er is zowel in het leven van de gezinnen als in dat van de kerk veel. dat wel eens op de helling mag terwille van het opgroeiend geslacht.
Het moet voor mensen. die de Bijbel als enige richtlijn en norm voor hun handelen hebben aanvaard mogelijk zijn de waarden die zij in hun opvoeding meekregen kritisch te bezien zonder dat zij dat als een aantasting van hun zekerheid ervaren.