Kerk en Politiek
1977-04-08
Een politiek advies?- Jaargang 21
- nummer 14
Door enkele lezers is mij gevraagd, of ik zou willen schrijven over onze politieke keus bij de a.s. verkiezingen. Hoewel ik mijn beroep in de politiek gevonden heb, meen ik aan dit verzoek toch niet te moeten voldoen.
Daar wordt bij de lezers van Opbouw over die politieke keus verschillend gedacht. Vermoedelijk zijn er ook verscheidenen, die nog niet weten op wie ze hun stem zullen uitbrengen.
Al is het blad Opbouw allerminst een kansel, toch lijkt het me niet verstandig door politieke discussies de mogelijkheid te openen. dat er tussen kerkleden verwijdering komt. Daarvan heb ben we in het verleden al genoeg ellende gezien.
We hebben op 25 mei a.s. ieder onze eigen verantwoordelijkheid.
Natuurlijk zal in de toekomst in Opbouw ook wel over politieke vragen worden geschreven, maar dan bij voorkeur niet aan de vooravond van nationale verkiezingen, wat mij betreft. Zo gemakkelijk kunnen daaruit onbedoelde conclusies worden getrokken.
Wanneer ik dan nu toch over de politiek schrijf heb ik een onderwerp gekozen, waarin bezwaarlijk stellingname voor of tegen een bepaalde partij gelezen kan worden.
De kerk heilsinstituut?
Daar is een tijd geweest, dat de prediking zich in hoofdzaak beperkte tot "het ene nodige", de boodschap voor het persoonlijke heil.
Hoe belangrijk ook de vraag is hoe wij zalig worden, daartoe mogen we ons niet beperken.
Daartoe mag ook de prediking in de kerk zich niet beperken.
Later is daar verandering in gekomen. Toen men meer de nadruk ging leggen op het koningschap van Jezus Christus over heel de wereld, leidde dat er toe, dat ook in dl" prediking meer gesproken werd over de roeping van de christen op elk terrein van het leven.
Dat was terecht. De kerk is meer dan alleen maar heilsinstituut.
Jezus zegt in Matth. 28 : 19: "en leert hen onderhouden al wat Ik u bevolen heb."
De kerk heeft heel het Woord van God te prediken en dat Woord spreekt ook over maatschappelijke en politieke verhoudingen.
Gods Woord leert ons hoe wij wandelen moeten in heel ons leven, in alle verhoudingen.
Horizontalistische prediking
Na de tweede wereldoorlog is men helaas tot een ander uiterste doorgeslagen door eenzijdig de nadruk te leggen op onze roeping in het politieke en maatschappelijke leven. Vooral in kringen, waar men vroeger niet wilde weten van politiek op de kansel is het nu al politiek wat de klok slaat.
Over de persoonlijke verhouding tot God wordt niet of nauwelijks gesproken.
Men krijgt horizontalistisch ingestelde preken te boren over politieke vraagstukken. Verteld wordt, dat een christen tegen de atoombom moet zijn, tegen de Nato, antikapitalistisch en prosocialistisch, tegen de ondernemingswijze produktie, tegen de particuliere eigendom, pacifistisch, tegen Zuid-Afrika en voor Angola.
En zo zijn er nog vele andere zaken te noemen.
De arme kerkganger krijgt stenen voor brood. Immers een prediking, die niet uitgaat van de rechtvaardiging door het geloof in het verzoenend lijden en sterven van onze Heiland is ijdel, waardeloos.
De preek is dan niet veel meer dan een humanistisch verhaal voor mensen, die van goeden wille zijn.
Het is dan ook geen wonder, dat vele jeugdigen zich daarom meer aangetrokken voelen door groeperingen als Youth for Christ en de Navigators, omdat daar, al is het soms met enige eenzijdigheid, toch de persoonlijke heilsboodschap gebracht wordt.
In de Vrijgemaakte Kerken
Toen de Vrijgemaakte kerken nog ongedeeld waren, hebben we ook nog al eens kennis gemaakt met een soort politieke prediking, al was deze gelukkig niet horizontalistisch ingesteld.
Immers daar waren velen van mening (en zijn het misschien nog wel), dat de kerk het recht en de plicht heeft de kerkleden voor te schrijven hoe men stemmen moet en van welke partij men al dan niet lid moet zijn.
Indien men deze prediking in de windt sloeg, ontstond er twijfel aan het goed vrijgemaakt zijn.
In 1956 heb ik als ouderling meegemaakt, dat er in de kerk gebeden werd voor de bekering van hen, die nog A.R. waren. Wel een moeilijke situatie, als je dan dienstdoend ouderling bent en ook nog kandidaat kamerlid voor de A.R.P. Geen wonder, dat hierdoor veel moeilijkheden en verwijdering ontstonden tussen kerkleden.
Moet de kerk dan zwijgen over de politiek?
Betekent dit, dat de kerk dan nu maar angstvallig zwijgen moet over de politiek?
Moet de prediking van de kerk zoals dat in de kerken van de Afscheiding nog wel vaak gebeurde, zich in hoofdzaak beperken tot "het ene nodige"?
Wanneer dat gebeurde, zou dat een verschraling, een eenzijdigheid van de prediking betekenen.
Immers de Bijbel spreekt niet alleen over de rechtvaardiging door het geloof alleen, maar ook van de heiliging, van de vernieuwing van het leven naar de gebeden van God. Of, om het in een dure term van deze tijd te zeggen, orthodoxie en orthopraxie behoren onlosmakelijk bij elkaar.
Laat men een van beide los, dan is men in feite bezig door eenzijdigheid te gaan polariseren.
Het leven naar de geboden van God betreft immers zowel ons persoonlijk leven als ook het maatschappelijke en politieke leven.
Waar zetelen de afgoden?
Laatst schreef ds Spijkerboer een artikel over bijbelse gerechtigheid in "Kerk en Theologie". Hij stelde daarbij terecht de rechtvaardiging primair en voegde daaraan, evenzeer terecht, aan toe, dat deze door de heiliging gevolgd moet worden. Helaas gaat hij daarna wat van het goede spoor af.
Hij schrijft nl., dat het bij de heiliging primair gaat om de heiliging in het maatschappelijke en politieke leven, omdat zich daar de afgoden van onze tijd hebben genesteld.
Ds Spijkerboer noemt dan een zestal zaken, die hij zo belangrijk acht, dat volgens hem de heiliging op zijn minst in deze zes punten moet worden gezocht.
Zo wijs hij o.m. op de verbondenheid met het Joodse volk, op de dankbaarheid als maatschappelijke deugd, op de verbondenheid met de armen en op de verkeersveiligheid.
Vooral dat laatste punt sprak mij erg aan. We moeten inderdaad de heiliging van het leven naar Gods geboden ook in het verkeer, op de weg in praktijk brengen.
Dat zal o.m. moeten gebeuren door onszelf steeds te corrigeren en door geen voorrang te nemen, maar te geven.
Vanaf de kansel hoor je veel te weinig, dat je ook in het verkeer een christen moet zijn. Het zou goed zijn, dat er in de prediking meer op gewezen wordt, dat in het verkeer velen de geboden Gods met voeten treden. De Kaïnshouding is ook vele kerkleden in het verkeer niet vreemd.
Maar mogen we nu zo maar een aantal zaken eruit lichten om deze als normatief voor de heiliging van het leven te stellen? Zouden er met vele andere, even belangrijke zaken te noemen zijn?
Het hoofdbezwaar tegen zijn beschouwing is echter. dat hij de afgoden speciaal in zaken ais deze gaat zoeken. Het gevaar is groot. dat we dan toch weer bij de politieke prediking belanden.
Moeten de afgoden niet in de eerste plaats bij ons persoonlijk in ons eigen hart worden gezocht? Men denke aan de afgod van het materialisme, en aan de afgod van genot. Zijn dat niet de machtigste afgoden van deze tijd en hebben daardoor niet juist andere afgoden de kans gekregen zich te nestelen in het maatschappelijke en politieke leven?
Bij de heiliging zal daarom de persoonlijke heiliging voorop dienen te staan.
De roeping van de kerk
Dat betekent echter niet, dat de kerk zal mogen zwijgen over Gods geboden in het maatschappelijke en politieke leven.
De kerk doet dat ook al in haar belijden, o.m. in art. 36 N.G.B.
De kerk zal het Woord van God in al zijn rijkdom moeten prediken.
De kerk zal dat Woord zo hebben te prediken, dat de kerkleden zelf hun houding in het maatschappelijke en politieke leven kunnen bepalen.
De kerk zal duidelijk moeten zeggen (ik noem nu maar wat willekeurig voorbeelden) wat Gods Woord zegt over het huwelijk, over echtscheiding, over euthanasie.
over abortus, over het discrimineren op grond van ras, huidskleur of godsdienst, over het betoon van naastenliefde tegenover hen, die dicht bij en die ver weg zijn, over de roeping van de ouders t.a.v. het onderwijs aan hun kinderen, over het gezag van de overheid.
En zo is er nog veel meer te noemen.
Alleen maar de kerk zal niet kunnen en mogen voorschrijven, hoe dat alles in het politieke leven geregeld zal moeten worden.
Immers de kerk heeft geen verstand van politieke en maatschappelijke systemen.
De kerk moet zich, naar een woord van prof. K. Schilder, niet gedragen alsof ze een soort christelijke volksuniversiteit is. De kerk heeft daarvoor geen orgaan, geen ambt en geen opdracht.
Calvijn heeft er zelfs voor gewaarschuwd, dat de kerk niet ambtelijk mag spreken over de kwestie van koningschap en demokratie.
In de catechismus staat b.v., dat God niet alleen dat stelen en roven verbiedt, dat de overheid straft. De kerk zal dus de totale eis van God in het 8e gebod prediken.
Daarmee heeft ze echter nog niet uitgesproken, en behoort dat ook niet te doen, hoever de overheid moet gaan bij het straffen van stelen en roven. Dat geldt ook bij vraagstukken als echtscheiding en abortus (de keus is weer willekeurig). De kerk predikt de absolute eis van Gods wet.
De overheid moet echter in eigen verantwoordelijkheid bepalen in hoeverre zij hier publiekrechtelijk regels zal stellen. Deze regels zuilen niet zover gaan, als de absolute eis van Gods wet.
De kerk predikt aan mensen en volken.
Dat wil zeggen: door haar leggen Woord en Geest beslag op mensen en eerst door die mensen op de politiek.
De kerk bindt de mensen aan Christus en zo aan de wet van God. als vrije kinderen van het Koninkrijk.
De kerk brengt, om het nog eens anders uit te drukken, het Woord van God, dat de grondslag moet zijn voor heel ons leven.
In die zin heeft de kerk dus metterdaad bemoeienis met de politiek.
Maar die kinderen Gods hebben dan, gevoed en gesterkt door het Woord van God, staande in hun persoonlijke verantwoordelijkheid overal. ook in het politieke leven te strijden voor de heerschappij van Gods Woord.
Daarom, tenslotte toch nog een advies voor 25 mei: breng op 25 mei uw stem uit in uw persoonlijke verantwoordelijkheid als een christen, die zich in elke verhouding gebonden weet aan Gods Woord en die de belijdenis van Christus Koningschap over heel de wereld ook in de politiek wil beleven.