De eredienst van de eerlijkheid
1977-04-15
Loslopende monsters ... !- Jaargang 21
- nummer 15
Vrij lang geleden hoorde ik een betoog, waarin het ging over zeer positieve begrippen als waarheid, oprechtheid, eerlijkheid. In dat betoog werd gesteld, dat de positieve betekenis schade zou oplopen, indien waarheid en oprechtheid zouden worden losgemaakt van de liefde Gods in Christus en dientengevolge ook hun plaats in het raam van onze wederliefde zouden verliezen.
Buiten de liefde om gaan oprechtheid,eerlijkheid en waarheid als het ware een eigen leven leiden.
Ze gaan dan lijden aan een grote misvorming van wat de bijbel bedoelt.
Zo kan "Eerlijk is eerlijk!" het motief worden voor de farizeeër om de arme weduwe uit haar huisje te zetten als ze haar schuld niet kan betalen. Een “gerechtigheid" waarbij de zetter de aanhalingstekens niet mag vergeten!
Positieve begrippen, positieve bepalingen van levensvoering en gedrag ... ze worden tot loslopende monsters!
Ik weet nog wel dat ik dat betoog aanhoorde in die vage hoogmoed die ons gereformeerden niet geheel vreemd was. Ik ontving, naar mijn gedachte, informatie over misstanden in een héél ver land. Mijn eigen huis en mijn eigen haard bleven vanzelfsprekend wel buiten schot. Op dat punt moest ik, gelijk velen, door schade en schande wijzer worden!
Loslopende monsters, dat is nogal wat! Toch geloof ik dat deze uitdrukking verantwoord is.
De grote moeilijkheid is daarbij.
dat het wegkwijnen van het zicht op de liefde Gods en daarmee het wegkwijnen van de wederliefde van onze zijde juist vaak een geweldige nadruk op oprechtheid, waarheid en eerlijkheid zal teweegbrengen. en onbewuste kompensatie. We weten niet dat al dat positieve een grote misvorming ondergaat. De schijn gaat heel erg verschillen van de werkelijkheid. Wat is beter dan eerlijkheid? Wat is heerlijker dan oprechtheid? Maar ach... "die afgrond zo donker daaronder"!
De onrechtvaardige rechter ...
Het gaat me nu niet om de hele gelijkenis maar om de korte en pakkende wijze waarop de Here de rechter typeert: Een man die zich om God niet bekommert en zich aan geen mens stoort (Luk.
18 : 2). Zich om God niet bekommeren ... ! Terwijl Israëls rechters nooit mochten vergeten dat de rechtspraak van God is (Deut.1 : 17)!
Zich aan geen mens storen ... !
Het rechtsbesef van anderen zal deze rechter niet in het rechte spoor houden en de publieke opinie zal zijn afglijden niet kunnen verhinderen. De gerechtigheid is hier vogelvrij verklaard! Inderdaad, de gerechtigheid zal hier sterven!
Maar ... wat moet het voor deze rechter eenvoudig zijn om oprecht en eerlijk te zijn in die losgeslagen betekenis van de woorden!
Wat zal zo'n man "recht door zee" kunnen gaan - noch door God noch door zijn medemens "gehinderd"! Wat een indrukwekkend park voor loslopende monsters! Stelt u zich eens voor, een ondergeschikte van deze rechter Iaalt in de uitvoering van een opdracht, hij maakt een flinke fout. Dàn te staan voor een baas die de heilige "rem" van innerlijke ontferming en barmhartigheid niet kent, omdat hij God niet kent. Dàn te staan voor een baas die de "rem" niet kent van het menselijk gevoel voor zijn medemens! Wrat zal deze "ongeremde" rechter recht door zee gaan. .. als een mès door de boter!
Wat zal deze rechter "zonder aanzien des persoons" handelen ... hij ziet immers helemaal geen mèns meer staan! "Eerlijk is eerlijk!" zal hij misschien na afloop nog zeggen. Maar de eerlijkheid van een man die zich om God niet bekommert en zich aan geen mens stoort... het kan niet anders dan een loslopend monster zijn.
Dodelijk! Een eerlijkheid die opkomt waar de ware gerechtigheid gestorven is en waar de echte liefde nooit geboren is! Moge de Here ons leven daarvoor bewaren!
Judas' inzicht ...
Wij kennen allemaal dat aangrijpende en donkere bijbelgedeelte dat handelt over Judas' berouw (Matth. 27: 3 evv.). "Onschuldig bloed verraden ... ". We zouden zeggen: Dat gaat de goede kant op, Judas. Nu vèrder op de weg van berouw... en van bekering!
Maar ... Judas' inzicht blijkt de sterkste boei te worden waarmee de satan hem bindt. Dit inzicht drijft hem de dood in. Dat is het verschrikkelijke. Satan heeft er niets op tegen ons "iets"
te laten zien van de vreselijke werkelijkheid van ons falen. van onze zonde. Maar hij wil wèl, dat dat "iets" ons onthuld wordt in het inwendige van een donkere koepel. die géén uitgang heeft.
Zonde zien ... geen bezwaar! Maar géén uitweg zien, géén uitzicht ontvangen! Want zo - in die satanische regie - ... zo komt de wanhoop en de dood. Zouden we hier niet even mogen spreken van eerlijkheid-onder-regie-van-satan ?
Iets van een werkelijk inzicht in een werkelijk falen mag worden "vrijgegeven". Maar dan in het vertrek zonder deur of venster.
Inzicht tot wanhoop en dood.
Maar krijgen we hier niet een verdiept inzicht in wat we de eerlijkheid als loslopend monster hebben genoemd? Iemand de waarheid zeggen ... en hem dàn laten liggen - hebben we daar niet de verbindingslijn tussen dat voluit satanische èn wat we in ons dagelijkse mensenleven aan "eerlijkheid" zo vaak tegenkomen?
De misvorming van het positieve ...
Wat komt er - buiten de liefde om - terecht van al dat positieve, van waarheid, oprechtheid en eerlijkheid?
U gaat recht door zee? Prachtig.
Maar buiten de liefde om bent u de ijsbreker en uw naaste is het ijs.
U handelt zonder aanzien des persoons? Prachtig. Maar buiten de liefde om betekent dat alleen maar, dat u niet meer in staat bent uw naaste als mens en uw medemens als naaste te zien.
U bent er trots op "tenminste eerlijk te zijn"? Maar deze eredienst van de eerlijkheid betekent alleen maar dat u de rem van de naastenliefde mist en dat het u niets kost hem zijn mislukking in te prenten.
Al had ik alle denkbare eerlijkheid, maar ik had de liefde niet.. .! (1 Cor. 13).
Het verschil ...
De Here gebiedt ons dat wij in oprechte liefde met elkaar omgaan.
Deze oprechtheid der liefde betekent ook, dat we elkaar waar nodig vermanen en terechtwijzen.
Daar is de Schrift vol van.
Maar ... waar handel ik nu in de oprechtheid van de liefde? En waar treed ik op in die loslopende eerlijkheid die de naaste afbreekt?
Er is een hémelsbreed verschil. Maar waar zit het?
Het is niet gemakkelijk daar op in te gaan. We zouden zo licht kunnen bezwijken voor de verzoeking een soort "methodiek" voor ,de liefde te ontwerpen - in de lijn van de oude farizeeërs.
Daarbij zou de liefde eerst een kunsten vervolgens een techniek worden. En dan zouden we toch weer van het spoor van de liefde afraken. Toch valt er wel iets te zeggen. Wanneer u handelt in werkelijke naastenliefde dan bent u op het wèlzijn van de naaste de broeder uit. Maar dat betekent ook, dat het u moeilijk valt hem pijn te doen, ook waar die pijn nodig en geboden is. U moet dus uzelf wantrouwen wanneer het u helemaal niets kost hem de waarheid te zeggen. Wantrouw uzelf temeer als u er een plezier in krijgt. Want dat zou erop wijzen, dat de "zaak" u mogelijk zwaar weegt maar dat de mèns een bijkomstigheid wordt. En dan g1ijdt u af in de richting van de "eerlijke" onrechtvaardige rechter en dan dreigt uw eerlijkheid onder de macht van een dutstere regie te geraken.
Een tweede ding. . . Wanneer u handelt in werkelijke naastenliefde, dan probeert u ook werkelijk náást hem te komen - zoals de samaritaan náást de gewonde man neerknielde op de grond en vervolgens náást hem liep om hem vast te houden. Dat is wat méér dan een waarheid als een koe.
Het geeft aan uw spreken een eigenaardige tweevormigheid. U spreekt woorden als van God, woorden van bóven, woorden van gezàg. Maar u gaat zèlf náást hem staan in de nederigheid van iemand die helpen kan maar die zich bewust is zelf óók in verzoeking te kunnen komen (Gal. 6: 1). Ik hoorde hierover eens een kleingeschiedenisje dat me toch onvergetelijk geworden is. Een ouderling ging in liefdevolle oprechtheid een jonge vent vermanen.
Maar hij kwam boos terug, boos op zichzelf en misschien, wie kan zichzelf doorgronden?, boos op God, "Wat ben ik waardeloos.
Ik heb nota bene bij mijn praten geen zin behoorlijk weten af te maken. Ik heb zitten hakkelen!".
Een diep gevoel van mislukking.
Woorden als van God ... verbroddeld! Maar het kommentaar van de jonge vent was ànders!
Hij vertelde dat het hem zoveel goed had gedaan dat die ouderling tenminste niet zo "verrekt vlot" had gepraat. Hij had de woorden van boven gehoord uit de mond van iemand die náást hem was komen staan. Zo mogen we zijn ongekuist commentaar wel vertalen. De liefde had een weg bewandeld waarover het verstand zich later ergerde. Maar de Here had die weg doorgetrokken.
De liefde was overgekomen - in en mèt de woorden van God. En daarmee de barmhartigheid van de Goede Herder zèlf Maar ik voel dat ik nu moet ophouden.
Anders wordt die hapering van de liefde toch weer een anti-vlotheidsmethodiek, een kunst, een techniek. Alleen dit mag onthouden worden: Wanneer we in liefde te werk gaan, dan kan de Here op de wonderlijkste manieren ook maken, dat die liefde als zodanig overkomt.
Als iets dat geheel anders is dan die loslopende eerlijkheid. En daar mogen we ook om vragen!
Is dat nu wel nodig?
Alles goed en wel. zo hoor ik iemand zeggen, maar is zo'n artikel nu wel nodig? Ons kerkelijk leven en samenleven wordt toch zeker niet door die loslopende monsters beheerst? Past deze waarschuwing niet veel beter in een tijd van algemene strijd en spanning? Daar zit zeker wel wat in. Alleen maar ... als de Here ons in zijn goedheid een onverdiende tijd van verademing geeft, dan moeten we juist die rust gebruiken om Hem dieper te leren kennen. om onszèlf bij het licht van de Schrift beter te leren kennen. om ook des te beter de afgoden te leren onderkennen zoals zij zich in allerlei - ook positieve! - gestalten aan ons kunnen voordoen. Als de liefde op retour is .... als eerlijkheid, waarheid en oprechtheid de grote geïsoleerde vestingen geworden zijn die het erf beheersen. . .. als de misvorming is ingetreden.... dan is er maar weinig ruimte meer voor een overweging als deze.
Dan zullen we stampvoetend volhouden.
dat de waarheid boven alles gaat en dat de oprechtheid ons behoeden zal. En van daaruit zullen we woedend en met de vuist op tafel uitroepen, dat waarheid en oprechtheid ons vanzèlf en uiteraard wel zullen houden op het spoor van zachtmoedigheid en liefde! Dan verblindt de eredienst van de eerlijkheid de ogen! Moge de Here ons behoeden!