Bruno Mars, Russell Crowe en Goede Vrijdag
2012-06-23
Gaan niet bijna alle liedjes over verloren liefdes en de hoop op verzoening? Maar zo dicht als Bruno Mars’ Grenade scheert langs Goede Vrijdag zijn er maar weinig. En met acteur Russell Crowe komen we nog dichter bij het verzoeningsmotief van de oude kerk: Christus Victor. Jezus heeft overwonnen – een motief dat het waard is om in onze tijd herontdekt te worden. - Jaargang 56
- nummer 13
Waarom is Jezus gestorven? Het kan toch niet anders dan dat er mensen in Rotterdam waren die naar de Passion keken en zich dat afvroegen. Is dit alleen het verhaal van een mislukte revolutionair? Meer dan het verhaal van een idealist die eindigde als een martelaar? Alleen een verhaal dat de wereld inspireert of is het meer?
Liefde of recht
Ik moest denken aan een liedje van Bruno Mars. Het heet Grenade. In het videoclipje loopt Bruno Mars door de straten en hij sleept een piano achter zich aan. Zijn vriendin heeft hem verlaten voor een ander en hij zingt:
I’d catch a grenade for you, throw my hand on a blade for you, I’d jump in front of a train for you.
You know I’d do anything for you, yes, I would die for you, baby, but you won’t do the same.
Ik zou een granaat voor je pakken mijn hand in een zwaard gooien, voor de trein springen.
Je weet, ik zou alles voor je doen.
Ik zou voor je sterven, maar jij zou dat nooit doen voor mij.
Waarom is Jezus gestorven? Omdat Hij van ons houdt. Omdat Hij wil laten zien hoe groot zijn liefde is. Dat zijn liefde zoveel groter is dan die van de minnaars die we zelf kiezen. Passie en gebrokenheid. Waarom is Jezus gestorven? Met die vraag zijn mensen al eeuwen bezig. En dit is een heel oud antwoord. De naam van Abelardus is ermee verbonden, een monnik uit de elfde/twaalfde eeuw: God wilde in Jezus laten zien hoe groot zijn liefde voor ons was, zodat wij Hem opnieuw zouden liefhebben.
Aan het einde van de clip raast er een trein over Bruno Mars heen. En dan?
Gods passie is duidelijk, maar is dat het? Waartoe sterven?
Weer anderen zien een rechtbank voor zich, waar Jezus de straf op Zich neemt die wij hebben verdiend.
Jezus betaalt de straf. Een beeld dat voor veel gereformeerde christenen vertrouwd is. God wil dat aan zijn gerechtigheid wordt voldaan. Daarom moeten wij óf zelf óf door een ander volkomen betalen. Hoort Abelardus bij de liefde, dan hoort Anselmus, ook een monnik uit de elfde eeuw, bij het beeld van de rechtbank.
Of: overwinningsdrama
In dit artikel wil ik nog een ander antwoord voor het voetlicht brengen.
Een antwoord dat niet alleen probeert het sterven van Jezus te begrijpen, maar ook probeert zijn leven daaraan te verbinden. Dat antwoord heet met twee woorden: Christus Victor. En wat volgt in dit artikel is een impressie daarvan.
Christus Victor begint na de doop van Jezus. De hemel gaat open, en er klinkt een stem: ‘Jij bent mijn geliefde Zoon, in jou vind ik vreugde.’ Ik zal Jezus vanaf nu dan ook ‘de Zoon’ noemen. Mensenzoon, Zoon van God, de Zoon. Christus Victor vertelt een kosmisch drama.
Wat gebeurt er vervolgens? De Zoon wordt door de heilige Geest naar de woestijn gedreven. En daar wordt hij verzocht door de duivel. En als hij dat doorstaat, wat is dan het eerste wat er van Jezus beschreven staat in het evangelie van Marcus? Hij treedt op in een synagoge – hij brengt het Woord van God, en hij bevrijdt een man van een boze geest.
Als we het leven en het sterven van Jezus willen begrijpen ... Als we ons eigen leven en sterven willen begrijpen ... Als we onze wereld de oorsprong, het begin, het midden en het einde willen begrijpen … dan hebben we niet voldoende aan God en de mensen, dan is er niet alleen een conflict tussen God en mensen, maar dan is er nog een partij in het spel, een derde partij: het kwaad.
In het Oude Testament blijft dat meestal verborgen of wordt de strijd met mythische woorden omschreven.
Denk aan de visioenen in Daniël, aan het begin van Job of bijvoorbeeld aan Psalm 74:13 en 14:
U hebt door uw kracht de zee gespleten en de koppen van monsters op het water verpletterd, u hebt de schedels van Leviatan verbrijzeld, hem als voedsel gegeven aan de dieren in de woestijn
Maar met de komst van de Zoon komt die strijd volop in het licht te staan. Bij de ontmoeting in de synagoge van Kafarnaüm zegt de boze geest: ‘Wat hebben wij met jou te maken, Jezus van Nazaret? Ben je gekomen om ons te vernietigen? Ik weet wel wie je bent, de heilige van God.’ Telkens als de onreine geesten hem zien, vallen ze voor Hem neer en schreeuwen: ‘Jij bent de Zoon van God!’ En dan spreekt Hij hen bestraffend toe, en verbiedt hen om bekend te maken wie hij is. Ze weten wie Hij is. Maar, ze weten niet hoe of wat.
In een gelijkenis vertelt de Zoon het echter. Je leest het terug in Marcus 3.
De Farizeeën zeggen dat Jezus demonen uitdrijft door de duivel zelf. Maar Jezus zegt dat verdeeldheid niks oplevert.
En dan zegt Hij dit:
Niemand kan het huis van een sterkere binnengaan om zijn inboedel te roven, als hij die sterkere niet eerst vastgebonden heeft; pas dan kan hij zijn huis leeghalen.
Dat is wat de Zoon gaat doen. Hij komt de sterke man binden.
Jezus belicht, ontmaskert en triomfeert
Maar het zijn niet alleen de daden van de Zoon: de mensen die Hij van demonen bevrijdt, de mensen die Hij geneest en reinigt. Ook zijn woorden horen bij de strijd. Daarin schildert de Zoon Gods koninkrijk: gelijkenissen, verhalen. En Hij vertelt dat je in Gods Koninkrijk de andere wang toekeert als iemand je op de ene slaat. Dat je geeft als iemand vraagt. En de Zoon leeft zelf zijn eigen woorden. De andere wang toekeren. Geven. Goeddoen aan je vijanden. De Schepper vertrouwen als hemelse Vader. Je zou kunnen zeggen: De Zoon laat zien dat de mensheid geen mislukt experiment is.
De Zoon laat zien dat de mens wel beeld kan zijn van de Schepper, vol genade en goedheid, vol liefde en trouw.
De Zoon laat zien dat Gods beeld kan leven!
Vanaf de verzoeking in de woestijn, tot het einde toe gehoorzaamt de Zoon de Vader. Tot het einde toe vertrouwt de Zoon de Vader.
Met zijn woorden ontmaskert hij ook de geestelijke leiders van zijn volk.
Zij hadden Gods koninkrijk buiten werking gesteld. Geven als iemand erom vraagt? Als je zegt dat je bezit toegewijd is aan God, kunnen zelfs je ouders je niets maken. En jij kunt er gewoon verder van genieten … De Zoon toont het kwaad in dat soort regels aan. En zo zorgt de Zoon ervoor dat het kwaad failliet gaat, want Hij ontmaskert de intenties van het kwaad. Zelfs wie vol genade en goedheid is, wordt gemarteld en gedood.
In de wereld van het kwaad is het niet zo dat wie goed doet goed ontmoet.
En de Zoon blijft liefhebben tot het einde toe, vergevingsgezind tot het einde toe. Hij toont aan dat Hij ons niet zal beschuldigen, maar voor ons zal sterven. Hij toont dat Hij zelfs bereid is om de godverlatenheid te dragen voor ons. En zo bevrijdt Hij ons van de komende toorn – Hij verzoent ons met de Vader. En zo ontworstelt Hij ons aan de macht van het kwaad en bevrijdt Hij ons van de komende toorn. Jezus triomfeert: Christus Victor.
En wij?
Hoe passen wij in dit verhaal? Dat is één van de vragen die gesteld wordt bij Christus Victor. Zijn wij alleen toeschouwers? Zijn wij alleen passieve slachtoffers in een kosmische strijd?
Niet alleen omstanders, niet alleen slachtoffers. We weten wat we zijn.
Wij zijn ook rebellen en vijanden. In het evangelie bevrijdt en geneest Jezus de mensen niet alleen, Hij verwelkomt hen ook – tollenaren en hoeren en zondaars, arm en rijk, oud en jong.
Maar Hij verwelkomt ze niet omdat ze zo lief en goed zijn. Hij verwelkomt ze hoewel ze rebellen en vijanden zijn.
Hij verwelkomt ze hoewel ze overspelig zijn en niet alleen andere mannen, maar ook echt andere goden hebben gekozen. En Hij verwelkomt ze met liefde en passie. Hij verwelkomt ze aan zijn tafel. En vervolgens daagt Hij hen uit om te participeren in de strijd – want de duivel gaat nog immer rond als een briesende leeuw.
Laten we nog even teruggaan naar Bruno Mars. Bruno Mars wil zijn leven geven als bewijs van zijn liefde.
Maar dat levert niets op. Zijn geliefde blijft bij die ander. Zijn dood is niets meer dan een teken. Maar stel je nu eens voor dat het anders was. Dat zijn geliefde gekidnapt, meegenomen of ingepalmd was door een moordenaar.
En dat hij bereid is om zijn leven te geven om haar te redden. Dat haar leven zijn passie is en dat hij alles ervoor over heeft om haar te redden. Dat is Jezus. Dat is de Zoon die zijn bruid bevrijdt. Zij koos verkeerd, maar Hij strijdt. Ze lijdt misschien wel aan het stockholmsyndroom – gegijzelden die hun gijzelnemer beschermen. Maar Hij komt en redt zijn vrouw uit de klauwen van de dood. De Zoon verwelkomt ons met de passie van een man die zijn vrouw bevrijdt uit handen van moordenaar. De Zoon sterft niet om zijn liefde te bewijzen. Het is net andersom: zijn sterven bewijst zijn liefde.
Russell Crowe
Met die laatste vergelijking komen we terecht bij de acteur Russell Crowe.
In de film The Next Three Days wordt een vrouw beschuldigd van de moord op haar werkgeefster. Ook in hoger beroep wordt ze schuldig bevonden.
Haar man, een geschiedenisleraar, gespeeld door Russell Crowe, besluit ten einde raad om haar uit de gevangenis te bevrijden. Hij zet zijn leven in om zijn vrouw te redden. Vraag: maakt het uit of de vrouw onschuldig is of niet?
Pieter Kleingeld is predikant van de NGK Maassluis en Missionair Consulent van de NGK.
| Bekende theologen en Christus Victor De bekende nieuwtestamenticus Tom Wright gaf zijn boek over Jezus de veelzeggende titel Jesus and the Victory of God. Nog meer zeggend zijn zinnen als deze: ‘… Jesus’ symbolic actions, and his analysis of the plight of the nation, focused on the great battle which had to be fought against the real enemy, satan ...’ (p. 465). Greg Boyd is in Nederland vooral bekend door zijn boek Brieven van een scepticus. In de niet in het Nederlands vertaalde boeken God at War en The Nature of the Atonement vertelt hij nadrukkelijk over het kruis en over verzoening vanuit het Christus Victormotief. Hij noemt zijn bediening ook ‘Christus Victor Ministries’. De Nederlander Hans Boersma schreef in 2005 Violence, Hospitality and the Cross, een diepgravende studie over de verzoening. Hij noemt daarin het Christus Victor- motief het belangrijkste en overkoepelende model van de verzoening. Hans Burger besprak het in De Reformatie (jaargang 80, nummer 43, zie www.dereformatie.nl). C.S. Lewis’ beschrijving van de dood van Aslan in zijn Narniaverhaal vertoont ook grote overeenkomsten met het Christus Victor-motief. |
| De christelijke verzoeningsgedachte Gustav Aulén publiceerde in 1931 het baanbrekende Christus Victor. In mijn kast staat een vergeelde Nederlandse vertaling: De christelijke verzoeningsgedachte. oit heb ik voor 50 cent dit uiterst leesbare werkje op de kop getikt. Aulén onderscheidt in zijn boek drie theorieën rond de verzoening. Het klassieke verzoeningsmotief – Christus Victor – dat Aulén herkent als hét motief van de vroege kerk. Vervolgens de Latijnse verzoeningstheorie – voldoening – vooral belichaamd in het werk van Anselmus, een bisschop uit de elfde eeuw. Het is ook sterk aanwezig binnen de protestantse kerken, zie bijvoorbeeld Zondag 4-6 van de Heidelbergse Catechismus. Aan het kruis voldoet Christus de schuld van de mensen aan God. En tot slot noemt hij de subjectieve verzoeningstheorie, die gekoppeld is aan de naam van Abelardus. God wil met het kruis de mensen hier vooral overtuigen van zijn liefde. Tachtig jaar na de verschijning van dit boek kunnen we wel zeggen dat dit werk een aardverschuiving teweeggebracht heeft en dat ‘het klassieke motief’ weer volop in de belangstelling staat. |