Geloof kan niet zonder strijden voor gerechtigheid
2012-06-23
Antonie Fountain is een wereldverbeteraar. Als directeur van Stop The Traffik strijdt hij voor gerechtigheid. Een integraal onderdeel van het evangelie, als je het hem vraagt. ‘Het is onmogelijk dat uit de context van het geloof te halen. Ieder boek van de Bijbel spreekt erover.’ Een gesprek over falende systemen, de zorg voor zwakken en echte verandering. - Jaargang 56
- nummer 13
Wereldverbeteraars worden nog wel eens weggezet als idealisten die blakend van naïef optimisme paden inslaan waar de rest van de wereld een bord ‘doodlopende weg’ ziet. Maar zo’n type is Antonie Fountain absoluut niet. Na tien minuten heeft hij in een waterval van rake zinnen ons wereldsysteem als ‘verrot’ geanalyseerd en rept hij zelfs van het ‘einde van onze beschaving’. Een te rooskleurige blik op de realiteit kan hem dus bepaald niet verweten worden.
Toch komt hij gedurende het gesprek uit de verf als iemand die echte hoop heeft op echte verandering. ‘Je zou denken dat het allemaal naar z’n grootje gaat, maar ik geloof oprecht dat het anders kan. En ik denk dat de kerk daar een grote rol in kan spelen.’
Slaafvrije chocola
Fountain was nooit iemand van stilzitten. Als tiener voerde hij al protest tegen de schoolleiding en tijdens en na zijn studies geschiedenis en amerikanistiek probeerde hij via de muziek mensen te bereiken. Hij stond met een paar vrienden aan de wieg van het festival Soul Survivor in Nederland, waar hij jarenlang in het bestuur zat. Daarnaast heeft hij zijn eigen rock-’n-rollband. ‘Ik wilde altijd al muzikant zijn’, vertelt hij.
‘Als de vonk overslaat op het publiek, gebeurt er iets, dat is haast transcendentaal.’ ‘Met onze band waren we aardig succesvol’, vervolgt hij. ‘We speelden zelfs eens voor 60.000 man in Kiev, op het plein waar niet lang daarna de Oranjerevolutie uitbrak. Maar ik zie de kans dat het een echte carrière wordt niet als heel groot meer. Veel van ons hebben andere dingen waar we innig in geloven. Bovendien ben ik 33 jaar. We zouden niet de eerste band zijn die op deze leeftijd nog doorbreekt, maar vaak gebeurt het niet meer.’ Daar heeft Fountain inmiddels enige berusting in gevonden. Er zijn genoeg andere zaken om zich mee bezig te houden. ‘Ik vind eigenlijk alles interessant.
Ik kan elk onderdeel van de krant oppakken en me er in interesseren.
Het enige dat ik oversla, is de vrouwenmode.’ Ondanks zijn activistische aard belandde hij na zijn studies ‘gewoon’ in pak en strop als senior project manager bij een marketingbedrijf. ‘Dat was echt huisje, boompje, beesje’, lacht hij. ‘Maar toch bleef het knagen. Was dit alles? En toen kwam mijn vrouw een keer thuis met een reep ‘slaafvrije chocola’. Ik dacht: wat een onzin, natuurlijk is die chocola slaafvrij. Maar mijn vrouw zei dat dat echt niet zo vanzelfsprekend was. Dat raakte me intens diep.’ ‘Omdat mijn vrouw op dat moment conflictstudies in Latijns-Amerika studeerde, werd ik met heel veel onrecht geconfronteerd. Allemaal verschrikkelijk. En toch: het idee dat kindslaven moeten werken zodat wij chocola kunnen eten ... Ik zat anderhalf uur lang op de bank voor me uit te staren.’ Twee weken later kwam Fountain bijna per ongeluk bij een informatiebijeenkomst over het toen net in Engeland opgerichte Stop The Traffik.
Vier dagen later zat hij in Londen voor een sollicitatie en inmiddels is hij al 5,5 jaar directeur van het Nederlandse kantoor van de stichting.
Mandaat
Stop The Traffik strijdt tegen mensenhandel en moderne slavernij. Nog iedere dag worden mannen en vrouwen gekocht en verkocht. Meisjes belanden in de prostitutie en vrouwen in de huishouding in een vreemd land.
Mannen worden gedwongen zwaar werk te doen. En kinderen werken op cacaoplantages voor onze chocola.
Fountains werk bestaat voor een groot deel uit het praten met politici en machthebbers. ‘Wie is ervoor verantwoordelijk dat de fundamentele rechten van de mens nog steeds geschonden worden? Uiteindelijk iedereen. Van de boeren die kinderen uitbuiten tot ons als consument.
Maar bepaalde schakels hebben wel veel meer macht. Met hen probeer ik te praten, om invloed uit te oefenen namens de mensen die geen stem hebben. Daar is ook een sterk Bijbels mandaat voor.’ De boodschap van Fountain is eigenlijk heel simpel: zo kan het niet verder. ‘Ons systeem is niet houdbaar.
En dan gaat het om veel meer dan mensenhandel. Denk aan voedselcrises, het klimaat en het verbruik van grondstoffen. Er zijn zeker verhalen van hoe het beter kan gaan, en dat is gaaf, maar het systeem als geheel is verrot. We hebben de afgelopen dertig jaar een enorme economische groei gekend, maar toch is het loon voor gemiddelde mensen vrijwel gelijk gebleven. Alle groei is naar de rijken gegaan. De manier waarop wij leven is niet houdbaar. Op een bepaald moment is de koek op en dan beginnen onze fundamenten weg te vallen.’
Goed nieuws
Het is een ontwikkeling en problematiek van zulke proporties dat je als individu al snel de handdoek in de ring gooit. Wat kun je in je uppie tegen mondiale ongerechtigheid beginnen?
Een paar Fair Trade-producten in je boodschappenmandje maken het verschil toch niet?
Maar zo moet je niet redeneren, vindt Fountain. ‘Ik geloof dat het echt kan veranderen. Ik ben heel bezorgd over de toekomst, maar historisch gezien zie je keer op keer op keer dat verandering mogelijk is. Soms duurt het lang, zoals de industriële revolutie, die zo’n 100 jaar duurde. Soms gaat het ook snel, zoals de Russische Revolutie.
Maar het gebeurt. De slavernij is afgeschaft, de weduweverbranding in India is verboden en bijna overal is vrouwenkiesrecht ingevoerd. Verandering is mogelijk. De wereld is een betere plek dan 100 jaar geleden.
Sinds 1945 hebben we in West-Europa geen oorlog meer gehad. Dat is nooit vertoond.’ Ook nu is verandering zichtbaar, vervolgt Fountain. ‘Op kleine niveaus zie je verbetering. In India is er een hele regio waar geen kinderen meer aan het werk gezet worden. En zo zijn er op meer kleine plekken dat soort voorbeelden.’
Christenen hebben in dit opzicht nog veel meer reden om te geloven in verandering en zich ervoor in te zetten, stelt Fountain. De Bijbel is een onuitputtelijke bron van strijd tegen het kwaad in de wereld. ‘Waar moet ik beginnen? Ieder boek spreekt over gerechtigheid. Van het bloed van Abel dat uit de aarde naar God schreeuwt tot het komende Koninkrijk in Openbaring.
Zelfs in het enige boek waar God niet genoemd wordt, Esther, gaat het om gerechtigheid. Gerechtigheid en de zorg voor zwakken is een integraal onderdeel van het geloof. Het is simpelweg onmogelijk om dat idee uit de context van het geloof te halen. Dan heb je een gat.’
‘Je ziet het ook als Jezus zijn discipelen erop uitstuurt om het goede nieuws te verkondigen’, vervolgt hij. ‘Over het kruis kunnen ze het dan onmogelijk gehad hebben, want Jezus was nog niet gestorven. Dus het goede nieuws, het komende Koninkrijk dat ze verkondigden, is breder dan dat.
Er is kennelijk nóg meer goed nieuws.
Jezus vult dat zelf in als Hij opstaat in de synagoge en uit Jesaja 61 citeert.
Hij is gekomen met goed nieuws voor de armen, de gevangenen, de blinden en de onderdrukten, zegt Hij.
Het evangelie betekent dus zorg voor armen, bevrijding van slaven en hoop voor gebroken harten. Goed nieuws!’
Met de zweep
Fountain snapt niet waarom de kerk zich niet veel nadrukkelijker laat gelden op dit gebied. ‘De kerk heeft bij uitstek een toekomstperspectief dat goed nieuws is’, vervolgt hij. ‘Deze aarde zal vernieuwd worden. Er komt geen nieuwe aarde, nee, déze aarde wordt vernieuwd. Dat is een fantastische boodschap. Wij weten dus waar het heen gaat. Wij zien een punt aan de horizon.’ Met dat perspectief voor ogen zou de kerk zich hard moeten maken voor gerechtigheid, herstel en verandering, vindt Fountain. ‘We leven in een systeem dat niet goed is. Alles om ons heen is vermarkt. Alles draait om de economische waarde, alles drukken we uit in geld. Wat we nodig hebben, is een systeem dat alles uitdrukt in relaties.
De relatie met God en de relatie met onze naaste. Daarom moeten we tegen het systeem in verzet komen.
Het is tijd dat mensen weer met de zweep het tempelplein opgaan.’ ‘De kerk in Nederland is vaak bezig met een soort achterhoedegevecht over zaken die een gepasseerd station lijken. Veelal de medisch-ethische kwesties zoals abortus en euthanasie.
Daar kunnen we vrees ik niet veel aan veranderen, omdat we zo’n kleine minderheid zijn’, vervolgt Fountain.
‘Ik snap het wel en we moeten daar ook zeker niet in verslappen. Abortus is één van de grootste gotspes van deze tijd. Maar we zouden behalve die discussies ook zaken ter sprake kunnen brengen waarvan veel mensen zeggen: verhip, goed dat het gezegd wordt.’ Opkomen voor de zwakken neemt daarbij volgens Fountain een essentiële rol in. ‘De kerk is op zijn best als ze zich hardmaakt voor zwakken. En dat gaat verder dan eens per jaar een Micha-zondag houden. Onze rol in de maatschappij is irrelevant als we geen zorg dragen voor de zwakken’, zegt hij. ‘We mogen ons soms wel doodschamen voor het gebrek hieraan. Als de geschiedenisboeken over de afgelopen tijd geschreven gaan worden, wordt er ongetwijfeld de vraag gesteld: Waar was de kerk? Waar waren de kerkelijk leiders die zich uitspraken tegen het uitzetten van kinderen? En tegen het zwartmaken van moslims?’
‘Er zijn nogal wat christenen die er vooral op gericht zijn God te behagen door dingen niet te doen. Maar een integraal onderdeel van ons geloof is de strijd voor gerechtigheid en de zorg voor zwakken’, zegt Fountain. ‘Een paar vrienden van mij hebben eens als ludieke actie alles uit de Bijbel geknipt wat hierover gaat. Wat overbleef, was een vod dat uit elkaar viel.’
| Stop The Traffik Lees meer over de mondiale strijd tegen mensenhandel van Stop The Traffik op www.stopthetraffik.nl. Kijk ook eens op de website van de internationale campagne 10 Campaign (www.10campaign.com), een initiatief tegen kinderarbeid op cacaoplantages. |