Catechisatie - wat doe je daar?
1976-08-27
"Me vervelen!", zegt er één.- Jaargang 20
- nummer 33
Dat wilden we wel geloven als de catecheet elk jaar in september begint bij zondag 1 en tegen Pinksteren (!) eindigt bij zondag 24, om dan in het nieuwe seizoen vrolijk van voren af aan te beginnen. Deze opmerking is niet bedoeld als een snier op een overigens werkelijk bestaande collega, maar als toeleiding op de stelling, dat kerkenraden en gemeenten en in de gemeenten vooral de ouders, oog moeten (durven) hebben voor weleerwaarde luiheid. Meestal zal die optreden onder het mom van geleerdheid. Ons is niets menselijks vreemd, Het kerkenraadstoezicht op catechisatie betekent meestal niet veel. Meestal is er geen leerplan en er wordt niet naar gevraagd. Gesprekken over de catechese op een gemeentevergadering of inde kerkenraad zijn zeldzaam. Meestal ziet men 'de catechisatie als een éénmanswagen.
Intussen heeft iedereen controle nodig. De onderwijzer kan niet zonderde controle van zijn hoofd. Het hoofd kan niet zonder de controle van de inspecteur. Ah catecheten hebben wij gemeenten en kerkenraden nodig, die zich niet wantrouwend, maar wel keurend, bemoedigend en stimulerend - bezighouden met de catechese. Het gaat tenslotte om één van de moeilijkste en belangrijkste diensten aan de gemeente. De zaak van onze Here Jezus Christus 'en de toekomst van de gemeente zijn ermee gemoeid. Dat vraagt om gebeden voorbede. En die kunnen er alleen zijn, als er wordt .meegeleefd.
Intussen: het antwoord op de vraag: wat doe je daar? moet in elk geval zijn: we werken daar hard!
Wat moet en mag de catecheet doen?
Dat kan ik alleen maar met veel woorden aanduiden. De catecheet mag ,de kinderen, die van God zijn, inleiden in de dingen des Vaders.
Zo was de Here Jezus toen Hij 12 jaar was, bezig met de dingen van Zijn Vader, toen Hij catechisatie kreeg van de rabbijnen, Luc. 2. Deze rabbijnen waren onderwijzers.
Zo is 66k de catecheet onderwijzer. Hij is 'herder èn leraar', Ef. 4 : 11. Hij mag de kinderen b.v. de tien woorden van het Horeb verbond leren, Ex. 24: 12. Jojada was de onderwijzer van de kleine koning Joas, 2 Kon. 12 : 3. Jezus zei: Onderwijst alle volken, Mt. 28 : 19. Timotheus was van kindsbeen af onderwezen door zijn grootmoeder en zijn moeder, Lois en Eunice, 2 Tim. 1 : 5 en 3 : 15.
Deze twee vrouwen traden op als zijn catecheren. Bij 'onderwijzen' en 'leren' gaat het niet maar om een verstandelijk aanleren, maar om een 'leren doen', Zo leerde Jezus Zijn discipelen Hem te volgen en hun kruis op zich te nemen, omdat een discipel met meer was dan zijn Meester, Mr. 10 : 24. Zo Ieerde Kaleb de jongeren van zijn tijd niet bang te zijn voor de reuzen (de machten), maar hen aan te pakken in geloof, Joz. 15 : 14. Kaleb deed het hun vóór. Het onderwijs van de catecheet doorbreekt hiermee de muren van zijn catechisatielokaal. Wat hij de kinderen zegt, zal hij hun moeten vóórleven. Dat prakticale onderwijs zal gezècht moeten worden. Maar het is waar dat de catechisatie zich vooral voltrekt in het leerhuis. Bij de open Bijbel. De catecheet mag de kinderen de Schriften leren verstaan. De verborgenheden van het boek Openbaring. De geheimen van het Koninkrijk in het onderwijs van de Here Jezus. De boodschap van Israëls profeten, Dat onderwijzen zal telkens overgaan in pedagogie van 'andere aard. In vermanen (als afdwaling dreigt). In bemoedigen (niet bang zijn I). In vertroosten (zondag 1 is actueel voor kinderen). In verkondigen (van de grote daden van God in Christus). In bouwen en toerusten (voor de taak die ze hebben en krijgen) enz. De catecheet mag de kinderen inleiden in de geheimen van het verbond dat de Here met hen sloot. Hij mag hen wijzen op hun verkiezing.
Hij mag ze zeggen, dat ze gekocht en betaald zijn. Hij mag ze leren hun doop te verstaan. Hij mag hen biddend leiden naar hun openbare belijdenis en hen toeleiden tot het avondmaal. Hij mi mogen werken aan hun mondig wording.
Verder zal hij hen inzicht mogen geven m Gods geopenbaarde plan t.a.v. de geschiedenis en de volken. Hij moet hun ogen openen voor de Esten en de strikken van de satan - vandaag! Hij zal hen wijzen op de ernst van de tijd. Op het laatst -der dagen. De krant zal opengaan. En wie weet, wat er allemaal op tafel komt? De gesprekken zullen komen op abortus, oorlog en vrede, drugs enz. Er zal gesproken worden over secten, stromingen, dwaalleer, de kerkelijke verscheurdheid, zending en evangelisatie. Over de belijdenis der kerk en het belijden van de kerk. Het is een ontzaglijk veelomvattende taak.
En daarvoor heeft de catecheet zegge en schrijve 25 lesuurtjes in het jaar. Wie dat vergelijkt bij de vele uren onderwijs en of indoctrinatie 'die van andere zijde komen, slaakt de verzuchting: wat moeten we toch ons best doen!
Vertellen
Opzettelijk sloeg ik één aspect van de catechese over: het vertellen van de grote daden Gods in de geschiedenis. Dat vertellen staat in de Bijbel helemaal op de voorgrond, Zo zegt - om een voorbeeld te noemen - de Here dat Hij rekenen en wonderen heeft gedaan in Egypte "opdat gij aan uw kind en kleinkind 'kunt vertellen, wat u de Egyptenaar heb aangedaan... opdat gij weet, dat Ik Jahwe ben" (Ex. 10 : 2). Hier worden ouders en grootouders catecheten. Hun raak is: vertellen wat de HERE heeft gedaan. Doel is: laten zien wie Hij is en wat we van Hem te verwachten hebben, "opdat ook de kinderen hun vertrouwen op God zouden stellen en Gods werken niet vergeten", Ps. 78: 6. Zo hebben Gideons vader 'en grootvader hem blijkbaar in een tijd van verval alle wonderen verteld (Richt. 6 : 13) en Gideon valt op die catechisaties terug en pleit op wat hij hoorde dat de Here deed. In psalm 78 vormt de catechese een keten van vier generaties: onze vaders - wij - de kinderen die geboren zouden worden -hun kinderen.
Erg leerzaam is psalm 105. Het is de psalm van het: vraagt naar de Heer en Zijne sterkte.
We vinden die psalm tweemaal in de Schrift.
Althans grotendeels. Eerst in het psalmboek, oompleet. Dan in 1 Kron. 16. A:Is David de ark heeft opgevoerd naar Jeruzalem, stelt hij zangers aan. En de allereerste psalm die hij laat zingen is psalm 105 : 1-15. "Vraagt naar de Heer en Zijn sterkte" is dan kennelijk een opwekking rot de gemeente om van nu 'af aan regelmatig "naar de 'kerk" te komen en de "preek" te horen. Die preek WOI1dt in dit geval gezongen. En die gezongen preek, draagt een lofzeggend maar ook catechiserend karakter. Dat lijkt vreemd. Stel je voordat de dominee tijdens catechisatieles ging zingen! De jongelui zouden zich in elk geval niet vervelen, de eerste keer. Maar is 'het zo gek, dat de dominee gaat zingen? Ik moet hier later op terugkomen.
Nu al wil à.k zeggen, dat de catechisatie met zingen beginnen moet. En als de dominee het (o, schande!) vergeet, moeten de jongelui met boekjes komen aandragen 'en het hem aan het verstand brengen!
Maar goed: wij vertellen dan in hoofdzaak niet zingend, maar sprekend. En wat hebben wij dan te vertellen? Dan begint psalm 105 de catechisatie met Abraham. Of liever: met wat de Here deed door Abraham! Nu, ga er maar aan staan! Genesis 12 en 13 en 14 en zo voort. Het eind is er van weg. Hoe een zwervende Arameër eens aangesproken werd door de almachtige God, die herrie' en aarde schiep! Hoe die Arameër de ongelooflijke belofte ontving, dat alle volken in hem gezegend zouden worden. Hoe hij vanaf dat moment achter de belofte aan zat als een bok achter de haver (het beeld is meen ik van wika Lam). En zo voort! Na vele uren vertellen kom je dan terecht bij Izaäk, Jacob en Josef. En in al die "verhalen" (van het echte, historische komen van de Here tot het Zijne), gaat Gods hart open voor ons en geeft Hijzelf zich aan ons. Zo 'leren we Hem kennen, zoals Hij ·is. Daar zit niets tussen. Deze God is onze God. "Jullie God!" Zo praten we 'dan: "Denk er om, dat je op Hem vertrouwt en Zijn werken niet vergeet!".
Josef
Wilt u concretisering? Neemt u dan de geschiedenis van Josef. Hij werd laaghartig verkocht. Achter een kameel geknoopt. Door de vrouw van Potifar op een gemene manier de gevangenis ingeschopt. Wat zal die jongen het daar zwaar gehad hebben. Natuurlijk heeft hij zitten tobben over het "waarom"? Had de Here hem vergeten?
Zulke toestanden komen terug en jongelui hebben er weet van. Maar kom dan eens kijken naar de afloop. En lees eens goed wat er staat in psalm 105: "Toen Hij hongersnood' opriep over het land en alle staf des broods verbrak, zond Hij een man voor hen uit: Josef werd als slaaf verkocht (vs. 16, 17). Dat is een sterk verhaal. De hele geschiedenis IJlijkt dus opzet geweest te zijn. God de almachtige stuurt Josef vooruit! Hij schakelt de boze broers gewoon in. Is dit niet enorm vertroostend in een wereld, die schijnt onder te gaan in waanzin en absurditeit?
We kunnen met de geschiedenis van Josef uit de voeten. En het eind van het vertellen is weg. Dat vertellen maakt het en doet het. Omdat het trefrein telkens weer kan zijn: Zo is onze Here God nu, jongens. Denk erom: Hij is jullie God! Je moet Hem vertrouwen, want zó zal Hij optreden. Je zult het zien! Vergeet Zijn werken niet, als Hij je laat wachten! Of als Hij je door de diepte leidt.
Wie er in slaagt, door veel oefening en Schriftstudie, om alle abstracte probleemstellingen te doorbreken en de eigentijdse kwesties terug te voeren tot en te beantwoorden met een vertelling (luister: zo heeft Hij toen en toen gedaan!), staat ontzaglijk sterk zo vaak het mij lukte (dat betekent: het lukte vaak niet!) wist ik: nu zit ik goed! Nu treffen de woorden doei! Nu is de catechese goed voor het oproepen tot geloof en een leven inde vreze des Heren (de vaderen vergaten telkens Gods grote daden en kozen afgoden! Pas op!). Daarom: vertellen! Vertellen! Vertellen!
De schoolmeester
Graag geef ik een opmerkingdoor van één van de broeders, gemaakt tijdens de gesprekken over de opleiding 'op de laatste landelijke vergadering van onze kerken te Kampen. Hij zei ongeveer: Als jullie goeie catecheten wilt hebben, stuur ze dan eens naar een ouderwetse schoolmeester.
Ik denk dat dit advies veel kans heeft ter aarde te vallen, Dat zou !heel jammer zijn, want geheide schoolmeesters kennen het klappen van de zweep. Ze kunnen vertellen, niet omdat ze geboren vertellers zijn. Maar omdat ze het dag in dag uit gedaan hebben. Vertellen wondt in hen vlees en bloed.
Hoe verschrikkelijk lang moet een pas afgestudeerd predikant tobben, eer hij het een beetje begint te leren.
Tot schade niet alleen van zijn catechisaties, maar ook van zijn preken. Die preken worden allemaal grote-mensen-verhalen. Wij preken doorgaans te moeilijk en te hoogdravend. Aldus wend onlangs betoogd op een studievergadering van Verkenning. Men herinnerde eraan dat onze TV-reclame zich richt op een publiek van 12 jaar. Dàn wordt het hele Nederlandse publiek bereikt.
"De schoolmeester" kan ons van grote dienst zijn. Laat hij onze predikanten in elk rayon begeleiden bij het houden van een proefpreek voor 12-janigen. Maar dan strikt eerlijk en zonder aanzien des geleerden persoons. Zo in de geest van: Waarom vertelt die jongen op de achterste bank op zo'n preektoon?
Het voorstel van bovengenoemde broeder is zeker voor uitvoering vatbaar.
Want de kunst van vertellen kan nog steeds geleerd worden.
Wie wil oefenen, kan proefstomen voor zijn boekenkast.Wat een kostelijke gave. Ik bedoel niet de boekenkast, maar de kunst van het vertellen. Bijzonder dan het vertellen van de grote daden van God.