Initiatieven te over
2005-01-28
Enkele weken geleden signaleerde ik, dat steeds minder gemeenteleden de bijbel erbij houden tijdens de kerkdiensten.- Jaargang 49
- nummer 2
In een vervolgartikel benoemde ik enkele van de mogelijke oorzaken hiervan. Achter de zorg die ik uitsprak, zit overigens geen paniek.
Ik kan me eigenlijk niet voorstellen dat deze tendens zich in onze kerken – die zich altijd kenmerkten door liefde voor Gods Woord – doorzetten kan. Temeer daar in tal van kerken allerlei prima initiatieven ontplooid worden om de gemeente – gerichter dan voorheen – bij de bijbel te betrekken. Enkele daarvan wil ik hieronder naar voren brengen.
Maar voordat ik dat doe, eerst nog het volgende. Ik kan me voorstellen dat iemand zich afvraagt waarom het zelf meelezen en meedoen in de dienst zo’n aangelegen punt voor me is.
‘Wees toch blij dat er nog mensen naar de kerk komen!’ Dat ben ik allicht ook, maar, wat eigenlijk is een kerk? Toch zeker géén instituut ter bevrediging van de religieuze behoeften, maar een plaats waar mensen zich samen met aandacht buigen over Gods Woord? Een plek waar we de woorden van onze Heer spellen om daaruit te leven? Hoe kan dat ooit zonder bijbel bij de hand? Hoe kan iemand ooit goed Engels of wiskunde leren, zonder de leer- en werkboeken open op tafel?
Kindercatechese
Het boeiende van de genomen initiatieven is, dat hun actieradius zich bepaald niet tot de kerkdienst beperkt.
Nogal wat gemeenten hebben inmiddels een kindercatechese in het leven geroepen, die vooraf gaat aan de ‘gewone’ catechisatie. Niet zelden is de motivatie hiervoor het gebrek aan bijbelkennis dat veel jongeren blijken te hebben. Zeker wanneer kinderen niet naar een gereformeerde school gaan kan dat gebrek aan bijbelkennis hoog oplopen. Door op jongere leeftijd al op een aansprekende manier aan bijbelonderricht te doen kan deze lacune gevuld worden.
Een prachtig hulpmiddel hierbij is de reeks bijbelfilms die de NCRV de afgelopen jaren heeft uitgebracht en uitgezonden.
Ze zijn in meerdere opzichten van een goede kwaliteit en de meeste kinderen mogen ze graag zien. Het belangrijkste is: door te lezen én te kijken, en zo film en bijbelverhaal aan elkaar te verbinden, groeien moeiteloos de kennis van en het inzicht in de bijbel. Verder kunnen ook kinderen die moeite hebben met lezen, of veel meer visueel ingesteld zijn, volop deelnemen aan de catechese. Overigens, ook voor de ‘gewone’ catechisatie zijn de films een bruikbaar hulpmiddel.
Verwerkingsblad
Nu we het toch over kinderen hebben: een uiterst aantrekkelijke manier om hen bij de prediking te betrekken ken ik van de gemeente te Dalfsen.
Elke week zorgt een team van medewerkers daar voor een verwerkingsblad.
Daarmee kunnen de kinderen die niet naar de bijbelklas gaan aan de slag. Op het blad is van alles te vinden dat de kinderen prikkelt om mee te lezen en mee te doen: invuloefeningen, tekeningen, puzzeltjes, etc.
Een opzet als deze is behoorlijk arbeidsintensief, maar ze draagt er ongetwijfeld aan bij dat de bijbel het kind meer eigen wordt.
Totaalplan
Een heel bijzondere manier om jongeren en ouderen op het geheel van de bijbel te betrekken is bedacht door m’n Enschedese collega, Menko Biewenga.
Sinds hij hier 2 1/2 jaar geleden aantrad, brengen we die met vrucht in praktijk. Bij deze multimediale opzet zijn zowel de prediking, als de dagelijkse bijbellezing thuis, áls de catechese betrokken. Hij komt hierop neer dat binnen een jaar of vier vrijwel alle bijbelboeken één voor één goede aandacht krijgen in de kerkdienst en daarbuiten. Om dit te realiseren wordt om de week over een bijbelboek – of een deel daarvan – een preek gehouden. De samenvatting daarvan verschijnt op het mededelingenblad, zodat de gemeente kan meeluisteren én meekijken. De twee weken die voorafgaan aan die dienst kan de gemeente thuis een leesrooster volgen dat daarop voorbereidt.
Zo tekent zich al een combinatie van prediking en dagelijkse bijbellezing af. Naderhand wordt in de oudere catechisatiegroepen ook nog eens over de gelezen en bepreekte stof doorgesproken. Binnen een paar jaar komt zo heel de bijbel in heel de gemeente op verschillende manieren aan bod. Met recht kan van een totaalplan gesproken worden.
Beamer
Steeds vaker wordt de beamer in de kerkdienst ingezet. Hoewel die voor veel meer doeleinden gebruikt wordt, dan alleen voor het vergroten van de betrokkenheid bij de bijbel, bewijst ze ook in dat opzicht goede diensten.
Wat kun je met behulp van de beamer bijvoorbeeld een goed overzicht geven van een tekst en de structuur daarvan. En hoe simpel wordt het om helder in beeld te brengen wat het Nieuwe Testament met oudtestamentische teksten doet! Ik vermoed dat binnen enkele jaren de beamer een niet meer weg te denken hulpmiddel is in verreweg de meeste van onze kerken.
Er zit aan het gebruik van de beamer echter wel één groot nadeel. Alles wordt de gemeente zozeer op een presenteerblaadje aangeboden, dat de prikkel om zelf de bijbel erbij te pakken eigenlijk alleen maar minder kan worden. En dat is jammer. Want met die bijbel erbij krijg je pas echt zicht op de plaats van een bijbelboek in het geheel van de bijbel en op het verband waarin een bijbelgedeelte staat. En zonder die bijbel verleer je het bladeren tijdens de preek en het even iets opslaan waaraan je opeens denken moest. Prima dus, de beamer, maar niet ter vervanging van het zelf meelezen en meedoen!
Huisbezoek
Toch denk ik dat er meer nodig is dan alleen het aanreiken van mogelijkheden.
Hoe zinvol die ook zijn, vraag blijft waar de tendens om de bijbel thuis of dicht te laten vandaan komt.
Mede om hierop zicht te krijgen hebben we in Enschede de bijbel tot thema voor onder anderen het huisbezoek gemaakt. ‘Het Woord van God – omgang met de bijbel’, luidt het thema. Er is een kleine brochure uitgebracht waarin het thema kort wordt neergezet en vervolgens worden enkele concrete vragen gesteld over de tijd en aandacht die we aan de bijbel besteden/kunnen besteden.
Via die vragen willen we doorstoten naar een diepere laag: Wat betekent de bijbel voor jou? Welke rol speelt die in je leven? En, als je een zekere vervreemding van de bijbel bij jezelf ervaart, hoe komt dat dan? Met name valt hier ook te praten over de tijd die ouders met hun kinderen voor de bijbel nemen. Want het gebrek aan basale bijbelkennis bij veel kinderen, dat dienen zich toch vooral hun ouders – als eerstverantwoordelijken voor de geloofsopvoeding – aan te trekken?
Kentering?
Opvallend eigenlijk, al die initiatieven.
Blijkbaar wordt breed gevoeld dat de bijbel aan betekenis dreigt in te boeten. En tegelijk, blijkbaar wordt er van alles aan gedaan om in deze ontwikkeling een kentering te brengen.
Dat laatste geeft moed. Moge de HERE al onze inzet Gods zegenen!
Tenslotte, ongetwijfeld gebeurt er veel meer dan hierboven is aangestipt.
Hopelijk zijn de genoemde initiatieven een stimulans om in de eigen gemeente aan de slag te gaan. Wat mij betreft, mocht iemand nog andere mogelijkheden kennen om in de diensten de bijbel volop in beeld te houden, ik houd me er van harte voor aanbevolen.
Noot 1. De hele reeks van 13 films kost 300 Euro en is aan te schaffen via www.ncrv.nl.