Nieuw bijbelcommentaar voor kringleiders - Jeremia voor mensen van nu
2005-01-14
Misschien had u ze vroeger thuis ook in de kast staan, de donkergroene deeltjes van de Korte Verklaring. Elk bijbelboek werd daarin vers voor vers besproken. Jarenlang dé bron voor mensen die een bijbelstudie of een inleiding moesten voorbereiden. Ik heb zelfs gehoord van dominees die destijds alleen in het bezit van een Korte Verklaring de pastorie ingingen.- Jaargang 49
- nummer 1
Gelukkig hebben voorgangers vandaag meer materiaal in de kast staan om zich door te laten inspireren, al is het daarmee niet altijd overzichtelijker geworden… Ook voor persoonlijke bijbelstudie en kringen is er vandaag heel wat op de markt. Uitgeverij Groen heeft daar weer iets aan toegevoegd door het lanceren van een nieuwe reeks bijbelcommentaren op de boeken van het Oude Testament. Tijdens een kleine bijeenkomst in Apeldoorn vond op 15 september jl. de presentatie van het eerste deel plaats, een commentaar op het boek Jeremia, geschreven door Dr. Hetty Lalleman-de Winkel.
De redactieraad van dit project is vooral uit evangelische kring afkomstig (eindredacteur dr. G.W. Lorein), waar de belangstelling voor de vragen van de bijbelwetenschap de laatste jaren merkbaar is toegenomen. Het bijzondere van deze nieuwe serie is intussen dat zij zich niet op bijbelwetenschappers en op dominees richt, tenminste niet primair, maar ‘op kringleiders, godsdienstleerkrachten en iedereen die een bijbelstudie, een les of een preek voorbereidt.’ Het uitgesproken uitgangspunt van de redactieraad, is dat zij de bijbel ‘als door God geopenbaard en daarom betrouwbaar en gezaghebbend’ beschouwt. Me dunkt, twee goede redenen om er ook in Opbouw aandacht aan te geven.
Jeremia
Wat treft iemand die een bijbelstudie uit Jeremia wil voorbereiden in het boek van dr. H. Lalleman-de Winkel aan? Allereerst een algemene inleiding, waarin iets wordt gezegd over de tijd waarin de profeet Jeremia werkte, de structuur en het ontstaan van zijn boek en de boodschap die hij te brengen had. Hierin worden belangrijke dingen gezegd, die min of meer als leeswijzer fungeren. Bij een boek als dat van Jeremia, waar de profetieën niet in een duidelijk herkenbare chronologische volgorde staan, is een dergelijke leeswijzer in feite ook onmisbaar. Wat mij betreft had de redactie hiervoor wel iets meer bladzijden mogen inruimen, zodat meer thema’s uit Jeremia’s prediking voor het voetlicht gehaald zouden kunnen worden, dan alleen zijn oproep tot bekering. Daar zegt Lalleman aan de hand van het Hebreeuwse 'sûb' overigens mooie dingen van. De belangrijkste vraag voor het verstaan van het boek Jeremia, komt volgens Lalleman aan de orde in Jer. 3:1: wil God zijn volk nog terugnemen als bruid, nadat het zich van Hem heeft afgekeerd? Dat is niet vanzelfsprekend het geval. Lalleman constateert in dit verband een belangrijke verschuiving in Jeremia’s boodschap, nadat koning Jojakim de boekrol met Jeremia’s profetieën verband heeft (Jer. 36). Eerst heeft Jeremia het volk nog tot bekering opgeroepen, na deze gebeurtenis is het oordeel echter onafwendbaar geworden en mag Jeremia zelfs geen voorbede meer doen. Toch klinken op dat moment ook woorden van hoop. Waar de verandering van de kant van Gods volk uitblijft, kondigt Jeremia aan dat God zelf het initiatief zal nemen om het volk van binnenuit te veranderen.
Uitgaande van deze ontwikkeling in Jeremia’s prediking dateert Lalleman zijn profetieën op een doorgaans plausibele wijze steeds vóór of nà de genoemde boekverbranding. Of de complexe structuur van het boek Jeremia de aanwijzing van een dergelijk exact scharnierpunt toelaat, is wel een vraag die ik heb overgehouden. Is ook Jeremia’s eigen worsteling daarvoor niet te complex?
Plezierig
Na deze algemene inleiding krijgt de lezer vervolgens per bijbelhoofdstuk een korte vers voor vers verklaring, voorafgegaan door een historische situering, enkele opmerkingen over de literaire opbouw en een aan de boodschap gewijde passage. Bij elk van deze onderdelen worden steeds herkenbare pictogrammen gebruikt, die de toegankelijkheid moeten bevorderen.
Kenmerkend voor de werkwijze is dat bij de uitleg niet op de Hebreeuwse tekst wordt teruggegrepen, maar dat daarbij vaak de tekst van de Statenvertaling, NBG-vertaling en Willibrordvertaling met elkaar worden vergeleken. Het voordeel van deze werkwijze is dat de knelpunten van een tekstvers vanzelf in beeld komen en soms ook wel iets over de betekenis van de grondtaal kan worden gezegd. Voor de beoogde lezers die de bijbeltalen zelf niet machtig zijn, lijkt deze werkwijze mij buitengewoon plezierig. Toch brengt de verschijningsdatum van dit boek mee dat de Nieuwe Bijbel Vertaling nog niet in de bespreking kon worden meegenomen.
Dat is jammer, want daardoor is dit eerst verschenen deel bij voorbaat al gedateerd en zal het spoedig om een herziene editie vragen.
Brug
De uitleg die dr. Lalleman geeft is overigens goed leesbaar en to the point. Voor bespreking van andere opvattingen is in de opzet van deze commentarenreeks geen plaats, maar daar staat tegenover dat er vooral inhoudelijke informatie kan worden gegeven. Bescheiden en voorzichtig maakt ze daarbij haar keuzes. Het is in alles te merken dat de auteur respect heeft voor de bijbeltekst en deze ook voor vandaag als gezaghebbend beschouwt. Dit laatste komt met name tot uitdrukking in de korte passages die ter inleiding van elk hoofdstuk aan de boodschap zijn gewijd. Daarin zoekt ze ook naar de betekenis van een bijbelwoord voor christenen vandaag en legt ze zonder schroom verbanden met het evangelie van Jezus.
Niet voor niets wordt deze nieuwe reeks bijbelcommentaren onder de naam ‘De Brug’ op de markt gezet.
Daaruit spreekt de bedoeling om vanuit de oorspronkelijke betekenis van de bijbeltekst steeds een brug te slaan naar onze huidige situatie. Daarbij wordt vooral gekeken naar mogelijke bruggehoofden die in het Nieuwe Testament worden aangereikt. Dat levert doorgaans zinvolle verwijzingen op, waarmee kringleiders bij de voorbereiding van een bijbelstudie zeker hun winst zullen doen. Soms zijn de gegeven toepassingen echter wat voorspelbaar en associatief. Ook gaat Lalleman mij wel eens te haastig van bijvoorbeeld de voorbede die Jeremia verboden werd naar de troost van de blijvende voorbede van Christus, of van het oordeel dat Jeremia moest verkondigen naar de genade die het evangelie van Jezus ons biedt.
Want ook al is het thema van Gods oordeel geen opwekkend thema, ook het Nieuwe Testament spreekt ervan dat het oordeel bij het huis van Gods begint en waarschuwt voor het einde van hen die ongehoorzaam blijven aan het evangelie. Een profeet als Jeremia kan ons van de realiteit daarvan doordringen en draagt er met zijn verkondiging aan bij dat de boodschap van genade reliëf krijgt en nooit goedkoop kan klinken.
Veelbelovend
Hoewel de serie zich natuurlijk nog moet bewijzen, is dit eerste deel over het boek Jeremia in elk geval veelbelovend.
Het volgende deel dat op de rol staat, is aan het boek Jesaja gewijd.
Omdat evangelische auteurs nog wel eens de neiging hebben aan de onontkoombare historische en redactionele vragen van juist dit bijbelboek voorbij te gaan, ben ik benieuwd in welke richting deze nieuwe reeks zich zal ontwikkelen. Met dit deel van dr. Hetty Lalleman, die zelf in 1997 op Jeremia promoveerde, hebben kringleiders voor het voorbereiden van een bijbelstudie in elk geval een leerzame gids in handen.
J. Dekker, Amstelveen N.a.v. Dr. H. Lalleman-de Winkel, Jeremia, ‘De Brug’ – Commentarenreeks op het Oude Testament, Heerenveen 2004, ISBN 90-5829-491-9, 296 blz., € 27,50.
| Christenen en erfelijkheid Een boek waarin geschetst wordt hoe ingrijpend erfelijke ziektes in een familie kunnen zijn. Wie in zo’n familie het levenslicht ziet, ontkomt niet aan diverse ethische dilemma’s: wel of geen kinderen ; de zwangerschap afbreken ; genetische manipulatie voor de geboorte? Aan de hand van concrete situaties probeert auteur Jaap Spaans vanuit bijbels perspectief handvatten aan te reiken die kunnen helpen bij het doordenken van moeilijke en ingrijpende vragen die erfelijke ziekten met zich meebrengen. Christenen in bijbels licht (een christelijke visie op erfelijke ziektes en de genetische revolutie); Jaap Spaans; Oogstpublicaties; ISBN 90 75953 19 4; 110 blz.; € 9,95 |