ArtWay: trefpunt tussen kunst en geloof
2012-07-28
Een onbekende voor Opbouw-lezers is ze zeker niet: Marleen Hengelaar-Rookmaaker. Ze schreef artikelen over schilderkunst en muziek, die ook in Opbouw verschenen. Boeiend is haar initiatief van een paar jaar geleden om via e-mail wekelijks een beeldmeditatie rond te sturen, waar je je gratis voor kunt inschrijven. Wie dat doet, krijgt op de late zaterdagavond iets moois uit de wereld van de beeldende kunst, voorzien van een meditatieve toelichting.- Jaargang 56
- nummer 15
Marleen groeide op in een gezin waar de kunst een grote plek had. Niet verbazingwekkend als je weet dat haar vader, Hans Rookmaaker, hoogleraar kunstgeschiedenis aan de VU was.
Ze zag als kind dus al veel kerken en musea van binnen, maar leed daar niet onder. En thuis was er bijna altijd muziek te horen – van blues en spirituals tot Bach.
Na de middelbare school studeerde Marleen muziekwetenschappen en in de turbulente jaren zestig, met hippies en studentenopstanden, ging ze haar eigen weg. Ze genoot volop van de studie en kwam in alle hoeken van de muziek terecht. Zo koos Marleen als specialisatie de oude kerkmuziek, terwijl ze zondags kersvers geschreven liederen meezong in de cantorij van de Oude Kerk onder leiding van Willem Vogel.
Marleen: ‘Na mijn studie ben ik me meer gaan verdiepen in de popmuziek, waar in kerkelijke kring vaak waarschuwend en vrij negatief over werd geschreven. Maar ik vond het boeiend om ermee bezig te zijn en zocht ook steeds weer de verbinding met allerlei geloofsvragen die in en achter die muziek een grote rol spelen.’ In latere jaren – ze woonde met Albert en de kinderen lange tijd ín Eck en Wiel – deed ze redactiewerk voor l’Abri en was ze op verzoek de redacteur van het complete werk van haar vader. Zo was er ook altijd het lijntje naar de beeldende kunst.
Juist die kant kwam weer helemaal boven in het jongste initiatief van Marleen. Geïnspireerd door de Duitse website Bildimpuls besloot ze iets dergelijks op te zetten voor het Nederlandse en Engelse taalgebied. En dan met meer meditatieve teksten, waarbij ook nadrukkelijk de kunstenaar in beeld zou moeten komen. De eerste beeldmeditatie verscheen op Pinksteren 2010.
Zoiets beginnen is één, maar het volhouden is nog iets anders. Marleen: ‘Ik werk in dit project samen met Laurel Gasque, een kunsthistorica in Canada, met wie ik al lange tijd bevriend ben.
In de praktijk hebben we twee keer per jaar intensief overleg, waarin we tot een mooie reeks beeldmeditaties proberen te komen. We streven ernaar om te variëren in oude en moderne kunst en we letten met de thema’s ook wel op de tijd van het kerkelijk jaar.
Verder is het onze intentie om ten minste eens per twee maanden een niet-christelijke kunstenaar een plek te geven. Want het is ook goed om kennis te nemen van kunst van nietchristenen en na te denken over wat ze te zeggen hebben.’ In de afgelopen twee jaar was er geen moment de vrees dat de bronnen zouden opdrogen. ‘Dat verwonderde ons ook wel eens’, zegt Marleen. ‘Maar er is voorraad genoeg waaruit we kunnen putten. Door ons groeiend netwerk komen er trouwens ook geregeld suggesties van mensen bij ons binnen via de e-mail van ArtWay. Het is wel zo dat we ons vrijwel altijd beperken tot de professionele kunst.’
Dienstbaar
In zo’n wekelijkse beeldmeditatie gaat heel wat werk zitten. Marleen: ‘Nadat we de keuzes voor de kunstwerken hebben gemaakt is het soms nog flink zoeken naar de geschikte persoon, die bij een bepaald kunstwerk de meditatieve toelichting zou kunnen schrijven. Gelukkig groeit ook die kring van deskundigen, soms op specifieke deelgebieden van de beeldende kunst.’ De accenten mogen wat Marleen betreft ook verschillen: de ene keer wat meditatiever en de andere keer met meer nadruk op de artistieke kant van het werk. Wie het archief van Art-Way inkijkt, ziet dat deze aanpak een breed spectrum aan bijdragen heeft opgeleverd. Van Fujimura’s abstracte werken, gemaakt op basis van oude Japanse technieken, tot de icoonachtige Bulgaarse kunst van Julia Stankova.
En van Macha Chmakoff en Carol Aust tot Marc Mulders foto’s rond het thema ‘Apocalyps’.
De focus van ArtWay ligt met name op Europa. ‘Daarvoor hebben we bewust gekozen, omdat in Amerika en Azië al veel georganiseerd wordt rond christen-kunstenaars’, vertelt Marleen. ‘In Europa is dat minder het geval. Daarom willen we vooral in ons werelddeel dienstbaar zijn op het gebied van kunst en christelijk geloof. En dat is breder dan alleen de wekelijkse beeldmeditatie. Zo hebben we meegewerkt aan de katholieke jongerendagen, die vorig jaar in Madrid werden gehouden. Daarvoor waren we via via gevraagd. En we zijn ook betrokken geweest bij een tentoonstelling in Londen die tijdens de Olympische Spelen plaats zal vinden. Verder adviseren we soms kerken als het gaat om de aanschaf van een kunstwerk.’
Bruggetje
Even terug naar de beeldmeditaties. Het aantal mensen dat de wekelijkse e-mail ontvangt, is gestaag gegroeid naar zo’n 2100. Wordt er ook veel gereageerd op de beeldmeditaties of op de website? Marleen geeft aan dat er iedere week wel een aantal reacties komen op de wekelijkse e-mail.
Minstens zo interessant is de herkomst van de bezoekers van de website.
‘Opvallend is dat er relatief veel bezoekers komen uit Rusland, Oekraïne en China. Dat vinden we bijzonder, zonder dat we dit nu meteen kunnen verklaren.
Ook uit Oost-Europese landen komen reacties binnen. We spelen daar ook op in door soms te kiezen voor kunstwerken uit Oost-Europa. Alles bij elkaar zie ik dit werk als zaaien. Ik heb geen idee waar het zal opkomen en wat er nog eens uit voort zal komen. Maar dat is juist het boeiende van dit project.’
Marleen Hengelaar heeft de indruk dat ook in kerkelijke kring de belangstelling voor kunst aan het groeien is.
Voor ArtWay is de christelijk-kerkelijke wereld ook echt een doelgroep.
‘Ik zou heel graag zien dat ArtWay een bruggetje wordt tussen kunstenaars en gemeenteleden met belangstelling voor kunst. Zodat de openheid voor kunst in kerkelijke kringen nog meer kan groeien.’ En wordt ze ook zelf als gelovige getroffen door wat ze ziet en leest?
Marleen: ‘Als ik erin duik, dan gebeurt dat geregeld. Pas nog, toen ik bezig was met de middeleeuwse Biblia Pauperum en verwonderd raakte over de verbanden tussen het Oude en Nieuwe Testament. Als je bezig bent met kunst, gebeurt er bijna altijd wel wat. Soms heeft het haast iets van stille tijd.’
Zie www.artway.eu voor beeldmeditaties, lezingen over kunst en nog veel meer. Lees ook de twee beeldmeditaties die in dit nummer zijn opgenomen.
Drs. Freddy Gerkema is predikant van de NGK van Amersfoort-Noord en lid van de redactie van Opbouw.