Talenten
1983-09-16
Levi's talent- Jaargang 27
- nummer 34
Zou iemand de tollenaar (zeg maar geldwolf) Levi/Mattheüs het talent hebben toegedicht het evangelie van Jezus Christus te beschrijven? Toch staat een van de evangeliën op zijn naam. En hij vertelt met vuur en verve, ook de gelijkenis van de talenten. Er aan vooraf gaat de gelijkenis van de wijze en dwaze maagden. Met als slotzin: waakt dan en bidt, want gij weet de dag noch het uur. En nu is het schijnbaar abrupte vervolg logisch: want het (Koninkrijk) is als iemand, die BIJ ZIJN VERTREK naar het buitenland zijn slaven riep en hun zijn bezit toevertrouwde. De een gaf hij vijf talenten, een ander drie en een derde één. Een talent was heel veel geld - zeg maar 25000 gulden (nu). Bij elkaar zo'n twee ton: wat een vertrouwen had die heer in zijn knechten!
Tussen haakjes: als bij Mattheüs het evangelie in de eerste plaats voor de armen bedoeld was (5 : 1; idem bij Lucas - 19 : 11-27 en 6 : 20), dan had Jezus nooit déze gelijkenis gekozen en Mattheüs noch Lucas zouden er over hebben gerept.
Naar vermogen
Waarom kreeg de een meer talenten dan de ander?
Wel: ieder kreeg naar zijn "bekwaamheid". Naar zijn vermogen, zijn kunnen: wat iemand aan kan.
waartoe hij bij machte is. Het aantal talenten is dus afgestemd op ieders vermogen. Geen nivellering dus: de een kan veel aan, de ander minder. Maar dat mindere is nog altijd één (heel) talent!
Na deze "verdeling" reisde de heer buitenslands (ver weg) vanwaar hij na lange tijd terugkwam en afrekening met hen hiield (vs 19). Hun leven stond dus voortaan in het teken van de afwezigheid èn de 'terugkeer van hun heer - ook al kon dat Laatste nog lang duren.
Vrij naar de Korte Verklaring: de "ethiek" (hoe te leven) komt onder de hoge druk te staan van de "eschatologie" (de leer van de laatste dingen). Ons leven en werken nu worden in een stralend licht gezet door "straks". Ongeacht de materiële omstandigheden is er toekomst en hoop voor ieder.
Wat 'gaan die knechten nu doen? Terstond ging hij, we de vijf talenten ontvangen had, op weg, en hij deed er zaken mee en verdiende er vijf bij. Evenzo verdiende hij, die de twee talenten had, er twee bij.
Terstond: deze twee lieten er geen gras over groeien. Hun verantwoordelijkheid ging meteen in en ze kenden de datum van de wederkomst niet. Ze gingen meteen aan de slagen deden wat ze konden overeenkomstig hun bekwaamheid. Intussen werd het verschil in talenten wel steeds groter: de twee worden er vier, maar de vijf worden er tien - en juist bij die tien komt er aan het slot nog een bovenop!
Meer en minder
Nu is het wel duidelijk, dat het Jezus niet gaat om de talenten op zichzelf. Niet het onderscheid tussen nummer 1 en 2 is van gewicht. Nee, alle nadruk valt op de tegenstelling tussen nummer 1 en 2 aan de ene - en nummer 3 aan de andere kant. De twee eersten hebben met hun talenten gewoekerd, ermee gedaan wat zij konden; de derde beeft er ondanks zijn bekwaamheid niets mee gedaan, is lui geweest. En geeft buitendien de schuld ook nog aan zijn heer: ik wist van u, dat u een hard (onredelijk) mens bent, die maait waar u niet gezaaid hebt...
Maar zijn heer pareert dat: ál sjij dan, jij luie en slechte slaaf, al wist dat ik onredelijk hard wasstel eens dat was waar - dan had je (de minste inspanning!) ermee naar de geldhandelaars kunnen gaan voor rente... En nu komt zijn luiheid hem te staan op verlies van ook nog dat ene talent.
Dat gaat naar die er men beeft: die kan die extra verantwoordelijkheden verzwaring van zijn taak wel aan. In die samenhang past dus niet de verontwaardigde opmerking: wat oneerlijk, want die ene knecht hád al tien talenten, Want dan reken je, naar het schema van deze wereld, jaloers uit hoeveel de een meer en de ander minder heeft.
Talentenjacht?
Samenvattend: de gegeven talenten zijn geen doel (en bezit) op zichzelf, maar ze verbeelden, vertegenwoordigen een opgelegde taak. De grootte daarvan is aangepast aan ieders "kunnen", bekwaamheid. Die taak moet 'in volle verantwoordelijkheid uitgevoerd worden tijdens de afwezigheid van de heer. En bij zijn wederkomst vraagt hij van ieder rekening en verantwoording.
Laten we dat, 'als onderdanen van het Koninkrijk, in onze oren knopen.
De vraag, ook bij het begin van dit nieuwe seizoen, is: wat gaan we doen met ónze talenten?
Waar werken en leven we voor? Hoe zie je jezelf?
Als een "begaafd" mens, begiftigd met een of meer talenten, van de Heer ontvangen? En doe je daarmee op school, op vereniging, in de kerk en op je werk, wat je kunt - naar je bekwaamheid? Of ben je ontevreden, jaloers - vind je, dat je tekortgedaan is, denk je dat je niet meetelt, heb je 't idee: ik hoor en pas er niet bij? Kun je als werkende jongere al die studerenden wel schieten? Ben je als werkloze jaloers op wie werk hebben of bid je, dat zij tenminste hun werk mogen houden en hun werk goed doen? Voed je als gepensioneerde, al of niet gedwongen via de V.U.T., de wrok tegenover wie nog in het volle leven staan of kijk je waar en hoe je je nog nuttig kunt maken? Tel je als zieke of gehandicapte wat je niet kunt of wat je nog kunt betekenen? Nee, 't antwoord (de verantwoording) wordt niet verwacht door een psycholoog, maar door de Heer die komt. Niet het aantal talenten telt, maar wat je met de jouwe gedaan hebt. Of zeg je mokkenden verwijtend tegen Hem (nu of straks): dan had u me maar een "studiehoofd", werk, gezondheid moeten geven? Waarvoor werk je, leef je, kerk je, ga je naar school? Om er zèlf beter van te worden? Om straks, als onze Heer weerkeert, te kunnen zeggen: Heer, ik heb gedaan wat ik kon en wat ik kon heb ik ook echt gedaan - om U? Laat je het "heden" bepalen door Jezus' "toekomst" of speelt dat laatste geen enkele rol? Weet je je verantwoordelijk voor wat je hebt en kunt en denk je aan de dag dat je verantwoording moet afleggen?
Want dát is straks alles bepalend. Of: buitengesloten van het feest als onnutte slaaf (omdat je jezelf hier hebt buitengesloten). Of: wèl gedaan, jij goede en getrouwe slaaf; over weinig ben je getrouw geweest - over veel zal ik je stellen; ga in tot het feest van je heer.
Laat het vooruitzicht van het feest en zijn goedkeuring een glans leggen over je nu alledaagse leven!