Nog meer gedichten
1983-12-16
Bij Buijten en Schipperheijn is een bundel verschenen: Doolhof van het hart, geschreven door W. Kruikemeier (1894-1948). Ik had die naam nog nooit gehoord en bladerde dus benieuwd de bundel door. Het zijn in het algemeen voor ons gevoel "ouderwetse" gedichten, ik vind er iets in dat doet denken aan Nijhoff, Gossaert en Marsman, een merkwaardige combinatie, b.v. in: Thuiskomst. Dat begint als volgt: - Jaargang 27
- nummer 45
Een oud verhaal:
een zoon keert weer,
de moeder wacht,
en warm en wakker is haar hart.
Het taalgebruik is in het algemeen dat van de jaren twintig. Ik citeer uit "Bij de kribbe":
Nu staan wij om Uw kribbe heen,
o teeder, hulpbehoevend wicht,
o God uit God,OLicht uit Licht,
nu zijt gij waarlijk onzer een.
Het opvullend ,,O" kom ik nogal eens tegen. In de paar psalmberijmingen die in deze bundel staan, past de schrijver een soortgelijke techniek toe, maar dan met behulp van een oude datief:
Zingt Gode, stemt een lofzang
aan. (kan dat: een lofzang "aanstemmen"?)
Heel vreemd vind ik het gedicht "Troon der Genade", dat in een soort namaak zeventiende-eeuws is geschreven. Waar is zoiets nou goed voor? En er komen nog fouten in voor ook, b.v.:
Totdat u leeven duurt
en sal die toeganck duren.
Bedoeld is: je hele leven heb je toegang tot God, maar dat staat er niet. Het woordje "en", zó gebruikt is in het 17e-eeuws ontkennend! En het is natuurlijk niet "totdat" uw leven duurt, maar "zo lang".
Afijn, u weet nu dat deze bundel er is, u kunt hem zelfs kopen voor f 12,50.
Ik vraag mij wel eens af waarom bepaalde bundels gedrukt worden. Ik vermoed dat er vaak iets achter zit van: het is aardig voor de familie en de vrienden. Dat zal met de gedichten van Kruikemeier ook wel het geval zijn. Het geldt in elk geval kennelijk wel voor "Geleend geluid" van Dick Ellen. In het voorwoord staat dat deze gedichten niet geschreven zijn voor publikatie maar dat daartoe nu is overgegaan op aandrang van vrienden. Het is een bekend verschijnsel: wie zich met letterkundige zaken moet bezighouden (ik meen dat Ellen een collega van me is) gaat meest ook zelf wel eens iets schrijven. Het is toch maar goed dat we dat niet allemaal op aandrang van anderen gaan uitgeven! De vrienden van Ellen kunnen het boekje aanschaffen voor f 12,50. Uitgever is De Vuurbaak.
Meer aandacht zou ik willen vragen voor "Bij wijze van spreken", door Kees van Baardewijk Ook hier rijmende gedichten, ook hier de bekende onderwerpen, maar de woorden en beelden zijn frisser, origineler dan in de meeste bundels die ik de laatste weken onder ogen heb gehad. Het is ook zonder meer te waarderen dat een christenschrijver wakker kan liggen vanwege iemand als Christiane F., zie het gedicht "Wir KinIder vom Bahnhof Zoo". Van Baardewijk moet er wel voor oppassen dat hij niet ál te gemakkelijke woordspelingen op papier zet, zoals in:
terwijl de Heer ons gebood
door de knieën te gaan
en elkaar de voeten te wassen,
blijven wij liever recht overeind
en wassen elkaar de oren.
Meer waardering heb ik voor:
Amnesty International
Ze stonden voor de troon, uit
oost en west, uit zuid en noord,
de ogen neer, gespannen, schuw
ineengedoken,
met hunker in het hart naar het
verlossend woord:
in diepe stilte klinkt: Ik heb u
allen vrijgesproken.
Laat ik tenslotte nog iets overnemen dat door zijn vorm wel wat aan het werk van Geert Boogaard doet denken:
Oude rabbijn op weg van
Teil Aviv naar Haifa
met een enkel woord als sleutel
opende hij de deur van een
inferno,
hij rilde, zag opnieuw vlammen
en zijn ogen vernauwden zich:
Bergen Belsen,
zei hij,
meine ganze Familie ermördet
und ich allein...,
solche kleine Kinder...
wees hij
nee God, ik zeg niets:
want wee wie met zijn Maker
twist;
maar leg Uw hand, leg
alstublieft Uw hand,
op hen die overleefden en nog
dagelijks sterven.
"Bij wijze van spreken" is te bestellen bij drukkerij en uitgeverij Wolf, postbus 125, 8091 AC Wezep, tel. 05207-1925.