Gereformeerde Oecumenische Synode - Kaapstad 1976 (4)
1976-11-26
Van geweld en gebed- Jaargang 20
- nummer 46
Tijdens de eerste dagen van de vergadering in Kaapstad kwam het geweld tot uitbarsting in de Bantoewoonbuurten rondom de stad; we hoorden van brandende scholen en van doden, we merkten dat er ook binnen de synodale vergaderingen spanningen aanwezig waren. Men moet het zich voorstellen: op zo'n vergadering zitten mannen van de Nederduits Gereformeerde Kerk in Zuid-Afrika die nauwe banden onderhoudt met regeringskringen maar ook zitten er progressief denkende mannen van de Gereformeerde Kerken-Synodaal van Nederland; kritische Amerikanen en militante afgevaardigden van zwarte kerken in Zuid-Afrika: er zijn negerafgevaardigden van Afrika die het allemaal erg meevalt in de Republiek maar zich niet graag compromitteren noch ter rechter noch ter linker zijde; er zijn onkritische blanke afgevaardigden die alles hier mooi en prachtig vinden. en voor elke vorm van discriminatie een uitvlucht zoeken; er zijn velen die geweld afkeuren maar een open oog hebben voor welke discriminatie ook maar.
Het is duidelijk dat in zo'n gezelschap alle voorwaarden voor twist aanwezig zijn. Gelukkig was het echter niet maar een gezelschap van mensen maar een vergadering van broeders die gedreven door het Evangelie de wil hadden elkaar vast te houden. Zo kon er toch vrijwel eenstemmig een motie worden aangenomen waarin sympathie werd uitgedrukt met de bedroefden en allen die verliezen leden en letsel opdeden, en waarin werd besloten samen als Synode te bidden voor vrede, rechtvaardigheid en orde in Zuid-Afrika, maar waarin ook de Regering werd opgeroepen om al het mogelijke te doen om de lasten te verlichten die bijdragen tot het ontstaan van deze onlusten.
Daarna - en dat heb ik met velen de mooiste synodezitting gevonden - nodigde de Voorzitter de Synodeleden uit om in overeenstemming met de aangenomen motie voorbede te doen. Verschillende leden hebben toen gebeden, voor de slachtoffers, voor de ophitsers, voor de politie, voor de regering, voor de Christenen en voor de heidenen, voor blanken en zwarten.
Nieuwe spanningen
Een week later dreigde de politiek het weer te winnen. Plotseling lag er een motie op tafel, ingediend door een zwart lid van het moderamen waarin de lidkerken in Zuid-Afrika werden opgeroepen om aandacht te schenken aan die problemen die de zwarte burgers benauwen en die hebben geleid tot de onrust in Soweto en elders, als daar zijn: aanhouding zonder verhoor, ongelijke betaling voor gelijk werk, het ontbreken van vrij en verplicht onderwijs voor allen, praktijk van discriminatie op grond van ras en kleur, gebrek aan zeggenschap in het beheer van het land en trekarbeid.
Vanuit de Nederlandse delegatie kwam onmiddellijk bijval. Een nederlandse afgevaardigde kwam direct te spreken over de industrieën in Nederland die hier niet durven investeren, over de profetische taak van de kerk die sociale en politieke zaken niet uit de weg mag gaan. Vanuit de delegatie van de NGKerk in Zuid-Afrika kwam direct protest. De bekende Dr Vorster zei: we zijn bereid alles te bespreken maar niet hier want deze synode is geen forum.
Wanneer wij spreken over de moeilijkheden in de Synodale kerken van Nederland. horen we onmiddellijk: U moet wachten, we zijn nog niet klaar met ons onderzoek maar wat Zuid-Afrika betreft springt U erin zonder de resultaten af te willen wachten van de door de Regering ingestelde commissie van onderzoek.
Het leek een hopeloze situatie.
Twee onverzoenlijke standpunten door verschillende sprekers niet onverdienstelijk verdedigd. .Ik moet eerlijk zeggen dat het onze Dopper-vrienden waren die door hun rustige en waardige optreden de vrede terugbrachten. Niet alleen bij deze gelegenheid maar ook bij andere zaken viel het op dat deze broeders - zonder enige politieke betrokkenheid - onvoorwaardelijk willen luisteren naar de Schrift. Een woordvoerder 'van hen zeide: misschien is de inhoud van de motie waar, maar dat kunnen we hier niet uitmaken in een half uur: Dan worden we een politieke drukgroep. Als er onrecht voor de Heere bestaat, moet het weg . We stellen voor dat we als kerken van Afrika op onze volgende streekconferentie in Potchefstroom aandacht geven aan alle problemen die tot onrust en ontevredenheid hebben bijgedragen.
Maar niet oordelen zonder onderzoek. Na enig debat werd dit aangenomen. Met algemene stemmen. De vrede was teruggekeerd.
Achtergronden
We hebben boven gezien hoe de uiterste standpunten worden ingenomen aan de ene zijde door broeders van de blanke delegatie van de NGKerk in Zuid~Afrika, aan de andere zijde door zwarte broeders van de zendingskerken die voortgekomen zijn uit het werk van diezelfde NGKerk, bijgestaan door enkele delegatieleden van de Geref. Kerken in Nederland. De moederkerk - die ook zo genoemd wordt - wordt scherp aangevallen door de 3 dochterkerken te weten de Kleurlingkerk, de Bantoekerk en de Indiërkerk.
Voor de blanke moederkerk die kapitalen uitgegeven heeft voor zendingswerk en dat nog doet om de dochterkerken gaande te houden, is dat een verdrietige zaak, maar toch niet onbegrijpelijk.
Met het zendingswerk is vervlochten een acculturatie-proces waarin 3 fasen te onderscheiden zijn: a. een fase van wantrouwen, b. een fase van verwondering en imitatie en pogingen tot assimilatie, c. een fase van ethnische herleving die ernstige conflicten met zich meebrengt. 1 ) Juist bij de verst ontwikkelde en best onderlegde verteqenwoordigers van deze dochterkerken vinden we sporen van deze derde fase.
Natuurlijk boemerangt die weer terug naar de leden van de moederkerk die geërgerd over wat ze ondankbaarheid noemen, node nog geld schenken voor het onderhoud van de dochterkerken.
Daarbij staan deze kerken onder politieke druk. Er wordt om hun gunst gedongen. Het viel mij op hoe overdreven Vriendelijk en bijna onnatuurlijk joviaal enkele nederlandse afgevaardigden zich gedroegen tegenover deze dochterkerken.
Er is - zegt men van bevoegde zijde - pressie op deze dochterkerken uitgeoefend om zich van de moederkerk los te maken, met financiële garanties.
Er lopen contacten tussen mensen van de dochterkerken en mannen van het Christelijk instituut van Beers Naudé. Een enkele maal tijdens de synodezittingen moest ik denken aan bijeenkomsten van de Verenigde Volken waar de stemmen van de landen de doorslag geven. Zo ook hier. Het gevolg is dat er gemanipuleerd wordt. En dat is een conferentie van Gereformeerde Kerken onwaardig.
Er moet nog iets anders genoemd worden. De jonge kerken hebben intelligente, jonge predikanten. In een blanke kerk zouden deze jonge broeders de eerste jaren verondersteld worden hun mond te houden. Anders worden het al gauw onuitstaanbare dictatortjes; mocht zo'n broedertje zich toch laten gelden in een vergadering, dan worden er al gauw ironische opmerkingen gemaakt waaraan een goed verstaander genoeg heeft. Maar in de dochter kerken bestaat zo'n correctie niet. Integendeel, deze jonge broeders worden als het ware uitgelokt zich te laten horen want aan de oudere zwarte predikanten, meestal minder goed toegerust, zijn de standpunten van fase 3 vreemd. Het gevolg is dat deze jonge predikanten gevierde jongens worden die van vergadering tot vergadering lopen ~ al gauw vergeten waarom ze predikant zijn - geworden. Wie de moed zou opbrengen om van deze zaken iets te zeggen zou al gauw voor racist worden uitgemaakt.
Daarom is het zo begrijpelijk dat er latente spanningen aanwezig zijn op zo'n synode tussen de jongere zwarte predikanten van de dochterkerk en de oudere blanke broeders van de moederkerk. Wie met politiek gekonkel eraan meewerkt om deze spanning te vergroten.
maakt zich aan verachtelijk gedoe schuldig.
Gemeenschappelijke erediensten en gemengde huwelijken
Over beide onderwerpen wordt van synode tot synode gesproken.
En men begrijpt dat beide zaken van groot belang zijn in Zuid-
Afrika waar traditioneel elk volk zijn eigen erediensten kent, soms met de stilzwijgende maar niet wettelijk gesteunde veronderstelling dat zwarten niet welkom zijn in blanke erediensten. En waar de staat huwelijken tussen blank en zwart verbiedt. Ik geloof dat in heide zaken Bijbels gesproken is in Kaapstad. Wat gemeenschappelijke erediensten betreft is uitgesproken dat de eenheid van de kerk als lichaam van Christus erkend moet worden. Het kan zijn dat taal- en cultuurverschillen aparte erediensten aanbevelenswaardig maken in welk geval het onwijs is om een kunstmatige eenheid te forceren. Waar verschillende kerken voor verschillende inheemse groepen bestaan, mag niemand van gemeenschappelijke aanbidding worden buitengesloten op grond van ras of huidskleur.
Wat huwelijken tussen mensen van verschillende rassen betreft werd vastgesteld dat de Heilige Schrift geen uitspraken doet over dergelijke huwelijken. Er zijn geen Bijbelse gronden aan te voeren die op een verbod van dergelijke huwelijken uitlopen. In de praktijk - zo wordt verder gezegd - zal rekening moeten worden gehouden met de rol die godsdienstige, culturele en ethnische verschillen bij de keuze van een huwelijkspartner spelen maar kerk en staat moeten er zich van onthouden de vrije keuze van een huwelijkspartner te beperken op grond van ras of kleur.
1) Dr C. J. Maritz in Kontak en Kommunikasie, Potchefstroom 1976, p. 75/76.