Handboek apologetiek
2012-08-18
Hoe ga je het gesprek aan over je geloof met mensen die niet geloven?- Jaargang 56
- nummer 16
Dat is de kernvraag van dit nieuwe boek van Alistair McGrath, hoogleraar theologie in Londen. Als je regelmatig in gesprek bent met andersdenkenden, dan heb je wel behoefte aan stof tot nadenken en gereedschap om op vragen of verwijten adequaat te kunnen reageren.
Dan biedt dit boek wel heel veel, op een begrijpelijke manier en boeiend beschreven met veel pakkende voorbeelden.
Aanprijzen
Apologetiek, verdediging van het geloof is van alle tijden maar het wetenschappelijk atheïsme en het breed verbreid ietsisme dagen uit tot een nieuwe aanpak. Bij apologetiek gaat het niet alleen om het verdedigen van het geloof, maar ook om het aanprijzen ervan als iets heel moois; tegelijk is een zodanige ‘vertaling’ van belang dat de hoorder het begrijpen kan.
De benadering moet wellevend en met respect zijn. Apologetiek is geen evangelisatie, uitnodiging tot geloven, maar gericht op het wegnemen van blokkades die geloven in de weg staan en het verkennen van de persoonlijke betekenis van geloven.
Rationeel of existentieel
Het boek is erg helder opgebouwd.
McGrath begint met een hoofdstuk over onze cultuur waarin modernisme – met zijn nadruk op rede en universele verklaring der dingen – en postmodernisme –dat juist argwaan heeft tegen grote verhalen als omvattende verklaringssystemen en nadruk op de rede legt – belangrijk zijn. Verhalen en beelden zijn interessant om zicht te krijgen op de werkelijkheid.
Postmodernisme vraagt dan ook een andere apologetiek dan modernisme.
In een later hoofdstuk wordt aangetoond dat christelijk geloof ook rationeel is. Dat is belangrijk, want al bekeer je mensen daar niet mee: als christelijk geloof vooral irrationeel zou zijn, is elk gesprek onmogelijk.
Overigens blijkt meteen weer dat het in geloof niet alleen om het verstandelijke gaat maar om vertrouwen in God; het is ook relationeel en existentieel Dat sluit meer aan bij postmodernisme dan bij modernisme .
Bekering
Dan volgt er een hoofdstuk over de theologische basis van apologetiek.
De kern van het christelijk geloof, het kruis van Christus, wordt uitgelegd in relatie tot apologetiek. Duidelijk wordt dat bekering niet het gevolg is van redeneren maar van transformatie door een persoonlijke ontmoeting met de levende God. Door de zonde is de menselijke natuur verblind. Verblinding wordt niet opgeheven door redeneren, slechts door genezing, waartoe alleen God in zijn genade in staat is. Met apologetiek kunnen wij hooguit mensen tot het punt brengen waarop God zijn bekeringswerk kan doen.
Heel interessant is dat in een apart hoofdstuk drie apologetische toespraken uit Handelingen worden besproken: Petrus tot de Joden (Handelingen 2), Paulus in Athene (Handelingen 17) en Paulus voor de rechter (Handelingen 24). Petrus sluit aan bij de messiasverwachting van de Joden uit het Oude Testament, past die op Jezus toe en geeft er betekenis aan. Paulus voor de rechter houdt een juridisch betoog dat in die context zinvol is. De wijze waarop McGrath deze toespraken bespreekt, geeft je een nieuwe kijk op deze Bijbelgedeelten.
Schoonheid
McGrath wijdt een hoofdstuk aan verschillende onderwerpen als richtingwijzers naar geloof, zoals de schepping als oorsprong van het heelal, het verlangen naar gerechtigheid, de schoonheid van de natuur, God als persoon. Wat betreft moraal bijvoorbeeld vinden niet-gelovigen het verwijt onterecht dat zij geen moraal zouden hebben. Het punt is dat zonder geloof in God er geen objectieve, transcendente basis is voor de moraal. Afhankelijk van nieuwe inzichten in een samenleving kunnen er dan maar zo andere regels over goed en kwaad ontstaan. De argumentatie is soms wel onvolledig.
Bijvoorbeeld over de schoonheid van de natuur. McGrath noemt helemaal niet het argument dat de natuur ook verschrikkelijk kan zijn in de wijze waarop dieren elkaar opvreten – een argument dat je vaak hoort.
Waardering
Het is een boek dat je erg doet nadenken over je geloof en de wijze waarop je erover kunt praten met mensen die niet geloven. Het boek is duidelijk geschreven, genuanceerd en vriendelijk in de benadering en daarin toch anders dan sommige boeken die het christelijk geloof wat agressief verdedigen.
Wel had ik steeds het gevoel dat je apologetiek niet kunt leren uit een boek. Elke concrete gesprekssituatie is weer anders. Dit boek geeft je wel veel ideeën om te gebruiken.
McGrath, A. (2012), Handboek apologetiek. Communicatie van het christelijk geloof. Boekencentrum Zoetermeer. 219p. € 21,50.
Ide Zinkstok is neerlandicus en lid van de NGK van Ede.