Wijze bede om wijsheid
1976-01-16
• U mag een wens doen ...- Jaargang 20
- nummer 3
In sprookjes mag je van de fee een wens doen. Als kind zou ik wel geweten hebben! Maar nu ik wat ouder ben, weet ik het niet zo zeker meer. Geld? Maar die ene gulden die je op een aanvangshonorarium van f 333,33 per maand kon oversparen betekende meer dan het achteloze saldo nu op de girorekening of de overschrijving van de kinderbijslag ...
Een lang leven? Ja graag! Naarmate je ouder wordt, wordt de tijd korter en er is nog zo veel waar ik zielsgraag nog eens de tijd voor zou willen vinden. Aan de andere kant: ouder worden brengt (al was het all een maar biologisch) achteruitgang met zich mee. En er is niets dat ik zozeer haat in het ouder worden dan de onafwendbare aftakeling.
Macht? Macht is nauw verbonden met eer (vgl. 1 Kon. 3 : 11 met 3 : 13) en een gewichtig mens te zijn weegt zwaar. De meeste vormen van macht blijken levensgevaarlijk, voor jezelf en voor anderen. De verleiding er misbruik van te maken - wie kan die weerstaan? Rehabeam en zijn jeugdige vriendjes in elk geval niet. Met als gevolg een scheuring, waarbij hij het minimale deel overhield: één stam van de twaalf (Levi heeft geen eigen stamgebied, 1 Kon. 11 : 31 v.).
• Salomo mag een wens doen
Salomo mócht een wens doen.
Niet in een sprookje, maar in een droom (1 Kor. 3): God kwam eens met hem praten, vlak voor zijn troonsbestijging (vgl. 2 Kron. 1).
Salomo was nog jong en dus, zou je verwachten, ambitieus. In elk geval vond hij het nodig er nog een vrouw bij te nemen: hij verzwagerde zich met Farao, de koning van Egypte. Waar dergelijke ambities op uitlopen blijkt aan het eind van zijn regering.
Toch was hij, aan het begin van zijn regering, een vrome jongen.
Hij betoonde zijn liefde tot de HERE door te wandelen in de inzettingen van zijn vader David.
Hoe is het mogelijk: een zoon van David en Bathseba ... Ook nu geldt: wees niet al te rechtvaardig.
Want de vorige mededeling krijgt een aanvulling: alleen was hij gewoon op de hoogten offers te slachten ... "Hoogten", van oorsprong heidense cultusplaatsen.
hadden er allang niet meer mogen zijn. De schrijver van Koningen gaat daar niet op in. Zo ging de koning naar Gibeon, omdat dit de voornaamste hoogte was. Die van Kronieken vermeldt de reden hiervan: de ark stond weliswaar op de dorsvloer van Abraham, maar de tabernakel en het koperen altaar te Gibeon (2 Kron. 1 : 3 v.v.).
• Wie wijs is vraagt ... wijsheid
Salomo mag een wens doen aan de vooravond van zijn troonsbestijging (symbool van het effectieve begin van zijn koningschap). Je zou denken: daar gaat die jonge man eens goed voor zitten. Ja, dat wel - maar in een andere zin van het woord. Hij kent zijn plaats èn die van zijn vader: uw knecht, uw minister, uw dienstwillige dienaar, mijn vader David. Meer is hij zelf ook niet: uw knecht ... een jonge man: ik weet niet uit te gaan of in te gaan. Oftewel: wat moet ik beginnen? Zo staat uw knecht te midden van uw (!) volk, dat Gij uitverkoren hebt, een groot volk, niet te tellen of te schatten vanwege de menigte. Eén tegen allen - als een dominee tegenover een nieuwe gemeente ... Gods uitverkoren volk, Zijn oogappel, Zijn lieve kinderen. De "macht" van een knecht ligt zwaar op de maag!
En als je dán een wens mag doen - nu, Salomo is daar tenslotte al wikkend en wegend bij terecht gekomen: geef dan uw knecht een opmerkzaam hart, opdat hij uw volk richte, door te onderscheiden tussen goed en kwaad ...
• Wie heeft, zal gegeven worden!
Salomo's wens wordt door God zelf z6 vertaald: Ik doe naar uw woord, Zie, Ik geef u een wijs en verstandig hart, zodat uws gelijke vóór u niet geweest is, noch na u zal opstaan. Ook herhaalt God met instemming Salomo's motivering: omdat gij dit gevraagd hebt inzicht om een rechtszaak te kunnen horen ... Rijkdom en eer ("gewicht", macht) krijgt hij op Gods koop toe. Ook een lang leven, op conditie dat hij ook zelf Gods inzettingen en geboden bewaart, zoals zijn vader David, In de gelijkenis van de talenten (Mt. 25 : 14-30) zegt Jezus het zó: aan een ieder, die heeft, zal gegeven worden en hij zal overvloedig hebben. En Jacobus: indien iemand van u in wijsheid te kort schiet, dan bidde hij God daar om, die aan allen geeft, eenvoudigweg en zonder verwijt; en zij zal hem gegeven worden (Jac. 1 : 5).
Zoals gezegd: de vertaling van Salomo's wens in de woorden "een wijs en verstandig hart" komt van God zelf. Terecht zet de N. Vert. boven 1 Kor. 3 het opschrift: Salomo's bede om wijsheid. Terecht spreken wij tot op vandaag van "Jobs geduld en Salomo's wijsheid". Het is de moeite waard om die "wijsheid" wat nader te bekijken.
• Gods Heelmeester
Met zijn troonsbestijging verkrijgt Salomo metterdaad de macht. De macht om Gods uitverkorenen te richten (overigens de voornaamste taak van een theocratisch vorst).
De schrijver van Koningen geeft direct daaropvolgend een voorbeeld: twee hoeren, die beide moeder zijn geworden. Zij het dat de zoon van de ene nauwelijks een paar dagen leefde, waarna de beide kinderen werden verwisseld.
Wat vertelt de schrijver nu verder?
De wijsheid waarmee Salomo deze onmogelijke zaak oploste?
Ongetwijfeld. Maar hebt u wel eens nagedacht over het resultaat van die wijsheid?
Daar staat een overgelukkige moeder - zeker, een hoer, maar welke vrouw kan haar kind vergeten?
Zij was er kapot van, van wat haar was overkomen.
Haar geluk lag aan scherven, haar leven stuk. Maar dank zij zijn wijsheid was Salomo bij machte haar geluk en haar leven te helen, wat aan scherven lag heel te maken.
Kijk, da:t is nu óók een vorm van macht: het vermogen hebben, het in je vermogen te hebben wat stuk was heel te maken! Dat is zo iets ongelooflijk moois, dat ik begrijp dat Salomo een feestmaal aanrichtte voor al zijn dienaren. En nu begrijp ik ook, dat een wijsheidsboek als "Spreuken" aan Salomo wordt toegeschreven, al is het uit Spreuken zelf duidelijk dat niet alles van zijn hand is (worden o.m. niet de spreuken van Agur erbij vermeld? Spr. 30 : 1; vgl. 10 : 1 en 25 : 1). Het is niet zonder reden dat de eeuwen door de wijsheid van Spreuken aan Salomo's naam is gekoppeld.
Wijsheid: al die spreuken, ontleend aan alle mogelijke levenssituaties, dienen om brokken te . voorkomen en het (alledaagse) leven zo ongeschonden mogelijk.
te houden. Is Salomo's naam niet gecomponeerd uit "sjaloom": vrede, dat wat gaaf, heel, ongeschonden is? Toch was er aan Salomo's wijsheid en vermogen een grens. Maar gelukkig kan van Jezus gezegd worden: meer dan Salomo is hier. Als zijn vriend Lazarus gestorven is, als diens kruik bij de bron verbrijzeld is (Pred. 12 : 6), worden de scherven niet maar gelijmd, maar het leven integraal hersteld. En als niet alleen iemands leven, maar ook de verhouding met God stuk is, mag Jezus met zijn wijsheid Gods volk richten en het leven van zondaren, tollenaren en hoeren helen. Hoor wat Hij zegt: ... opdat gij moogt weten, dat de Zoon des mensen macht heeft op aarde zonden te vergeven, zei Hij tot de verlamde: sta op neem uw bed op en ga naar huis (Luc. 5 : 24). En daaraan ging vooraf: mens, uw zonden zijn u vergeven! Dát is pas levensherstel ... Maar Jezus heeft dan ook Gods wijsheid in pacht!