Smalle marges
1975-08-15
Kabinetten wisselen regelmatig. Het thans zittende kabinet-Den Uyl is het 15e ná de bevrijding, dus in een periode van 30 jaar. Kabinetsbeleid is als gevolg daarvan eveneens aan veel wijziging onderhevig, want elke nieuw optredende groep ministers komt" met een "eigen program".- Jaargang 19
- nummer 30
En toch - bij het nagaan van de regeringsprogramma's van die vijftien kabinetten blijkt dat ze op veel punten op elkaar gelijken. Soms betreft het verschil tussen het éne en het andere enkel maar de gebruikte woorden of de volgorde van onderwerpen.
De volgende punten springen telkens weer naar voren:
- werkgelegenheid
- beheersen van lonen en prijzen (inflatie)
- inkomensbeleid
- sociale zekerheid
- economische groei
- ontwikkelingssamenwerking.
Op dit moment vereist de werkgelegenheid alle aandacht, maar enkele jaren geleden had de beheersing van lonen en prijzen een eerste plaats. In zoverre kwam het zittende kabinet met een novum, dat bij genoemde zaken enkele nieuwe gevoegd werden: de verdeling van de macht en een verantwoord welzijnsbeleid.
En los van die duidelijk genoemde taken is er vanzelfsprekend de zorg voor de meer "gewone": de algemene bestuurstaken, waterstaat, politie en defensie, onderwijs enz.
De uitgaven voor dit grote geheel vergen veel en dat geld moet er elk jaar en in voldoende mate zijn. Het gaat om miljarden. De voornaamste bron voor de overheid is de belasting
- de directe: inkomsten- en loonbelasting bijv.
- de indirecte: omzetbelasting, accijnzen op levensmiddelen, dranken, benzine enz.
Nu kan die belastingbron niet onbeperkt aangeboord worden.
Er zijn grenzen". Daarom moet de overheid het totaal van haar uitgaven ook binnen die grenzen houden. En dat betekent dat ze een keus moet maken: dit kán, dat kan gedeeltelijk en iets anders kan voorlopig niet. Zij moet haar prioriteiten stellen. Het is precies als in een huishouden, waar de besteding van het maandelijks inkomen in de hand gehouden moet worden. Als dat niet gebeurt, loopt de zaak vast. En als we iets extra's willen, moeten we wat anders laten. Dat komt een volgende maand wel.
Die keus moet de overheid duidelijk aangeven. Zij moet zich daarover verantwoorden. En omdat in de volksvertegenwoordiging niet ieder eenzelfde prioriteits-stelling heeft en de verschillende partijen het éigen programma naar voren schuiven en op het uitvoeren daarvan aandringen, is het moeilijk om tot een keus te komen.
De minister-president heeft eens gesproken over "de smalle marges van de democratie" en hij bedoelde daar óók mee, dat in een land als het onze, waar je politiek moet samenwerken met een aantal partijen, die elk voor zich vele doeleinden nastreven, een regering maar heel kleine mogelijkheden heeft om een éigen beleid te presenteren, dat duidelijk afwijkt van dat van haar voorgangers. Jaarlijks wordt dat beleid gepresenteerd, nadat de begrotingsstukken bij de 2e Kamer zijn ingediend. Dat beleid is dan in de zgn. Miljoenennota neergelegd.